Px48
![]() | Ten artykuł od 2016-08 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
![]() Px48-1920 (2023) | |||
Producent |
| ||
---|---|---|---|
Lata budowy | 1948 – 1955 | ||
Układ osi | D (0-4-0) | ||
Wymiary | |||
Masa pustego parowozu | 20 t | ||
Masa służbowa | 22 t | ||
Długość | 6998 mm | ||
Długość z tendrem | 12 826 mm | ||
Szerokość | 2240 mm | ||
Wysokość | 3060 mm | ||
Rozstaw osi skrajnych | 950-950-1000 mm | ||
Średnica kół napędnych | 750 mm | ||
Średnica kół tocznych | brak | ||
Napęd | |||
Trakcja | parowa | ||
Typ tendra | Pt6x48 | ||
Ciśnienie w kotle | 13 at | ||
Powierzchnia ogrzewalna kotła | 39,0 m² | ||
Powierzchnia przegrzewacza | 15,5 m² | ||
Powierzchnia rusztu | 1,47 m² | ||
Średnica cylindra | 320 mm | ||
Skok tłoka | 360 mm | ||
Parametry eksploatacyjne | |||
Moc znamionowa | 180 KM | ||
Maksymalna siła pociągowa | 4800 kg | ||
Prędkość konstrukcyjna | do 45 km/h | ||
Parametry użytkowe | |||
Rozstaw szyn | 750 mm, 760 mm (eksport), 762 mm (eksport), 785 mm, 1000 mm | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Px48-3916.jpg/240px-Px48-3916.jpg)
Px48 – polski parowóz wąskotorowy, produkowany po II wojnie światowej w zakładach Fablok.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/MOs810_WG_55_2016_Pyzdry_Forest_III_%28Px48_1726_in_Zbiersk_SKPL%29.jpg/240px-MOs810_WG_55_2016_Pyzdry_Forest_III_%28Px48_1726_in_Zbiersk_SKPL%29.jpg)
Historia
Zbudowany na podstawie dokumentacji technicznej parowozu serii Wp29 (Px29)[1], odnalezionej w 1943 przez pracownika Fabloku inż. K. Sieleckiego[potrzebny przypis]. Obydwa parowozy były do siebie bardzo zbliżone[potrzebny przypis]. Kocioł parowozu Px48 pozostał taki sam jak w parowozie Px29[2]. Nowa dokumentacja techniczna została zatwierdzona w 1948 roku. Produkcję pierwszych parowozów rozpoczęto dopiero w 1950 roku z powodu otrzymania przez Fablok zamówień na parowozy tego typu przez koleje rumuńskie oraz jugosłowiańskie[potrzebny przypis].
Do 1954 roku zbudowano łącznie 81 parowozów: 70 parowozów dla PKP, 5 parowozów dla kolei przemysłowych oraz 6 na eksport do Albańskiej Republiki Ludowej oraz Chińskiej Republiki Ludowej[potrzebny przypis]. W 1955 roku, po wprowadzeniu zmian w dokumentacji konstrukcyjnej, wybudowano 37 parowozów (tzw. drugiego wykonania)[potrzebny przypis]. Niektóre z nich były wyposażone w kotły wyprodukowanej w „Toruńskiej Fabryce Kotłów”[potrzebny przypis]. Kotły te były w znacznym stopniu spawane elektrycznie[potrzebny przypis]. Spośród wyprodukowanych 37 parowozów, 24 sztuki zakupiły PKP, a 13 sztuk koleje przemysłowe[potrzebny przypis]. Łącznie dla potrzeb PKP wyprodukowano 118 tych maszyn[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Px48-3901_rusza_ze_stacji_w_Koszalinie_z_pierwszym_poci%C4%85giem_pasa%C5%BCerskim_2021-09-25.jpg/240px-Px48-3901_rusza_ze_stacji_w_Koszalinie_z_pierwszym_poci%C4%85giem_pasa%C5%BCerskim_2021-09-25.jpg)
Na początku lat 50. XX wieku ZNTK w Nowym Sączu przebudowały 17 tych maszyn do jazdy po torze o szerokości 1000 mm. Zapas 4 t węgla i 6 m³ wody umożliwiał prowadzenie składu o masie 300 t na trasie długości 65 km, bez potrzeby uzupełniania paliwa[4].
Cztery lokomotywy zostały zbudowane w 1952 roku na eksport do Chińskiej Republiki Ludowej (na tor 762 mm, z tego dwie następnie przekazane Albańskiej Republice Ludowej) i jedna do Albańskiej Republice Ludowej (tor 760 mm)[5]. Ponadto na bazie Px48 opracowano zmienione wersje eksportowe na tor 760 mm: Duna dla Rumunii (10 sztuk, z dwuosiowym tendrem) i Sawa dla Jugosławii (10 sztuk, z trzyosiowym tendrem, następnie przejęte przez PKP jako seria Px49)[1].
Parowozy Px48 rozpoczęto wycofywać około 1970 roku, kiedy to PKP wprowadziło na koleje wąskotorowe ciężkie lokomotywy spalinowe importowane z Rumunii (m.in. serii Lxd2 o mocy 450 KM). Parowozy Px48 sprzedawano do kolei przemysłowych oraz do innych krajów[4]
W 1990 roku dwa parowozy Px48 zostały sprzedane do Niemiec na kolej Brohltalbahn, gdzie używane były pod numerami V i VI, prowadząc pociągi muzealne Vulkan Express w rejonie Brohl (w 2010 r. były nieczynne)[6].
Parowóz Px48-1783 posłużył do wykonania instalacji artystycznej pod nazwą „Wysiadać! Łódź Fabryczna” przez Piotra Janowskiego, artysty urodzonego w Łodzi, a zamieszkałego w Stanach Zjednoczonych na Florydzie. Parowóz został oklejony folią aluminiową i ustawiony w okresie od 10 grudnia 2016 do 9 kwietnia 2017 w Łodzi u zbiegu ulic Jana Kilińskiego i Romualda Traugutta z okazji otwarcia nowego dworca kolejowo-autobusowego Łódź Fabryczna[7][8][9].
Budowa parowozu
Kocioł parowozu posiadał stalową skrzynię ogniową. Obsługa kotła wymagała kontrolowania i zapobiegania częstym stałym zmianom temperatury. Armatura przy kotle była znormalizowana, jaką stosowano w parowozach przemysłowych normalnotorowych typu Ferrum. Na walczaku kotła zamontowano dwie piasecznice we wspólnej obudowie ze zbieralnikiem pary. Podawały one piasek pod wszystkie koła napędne parowozu. Podwozie parowozu miało ostoję belkową o grubości belek 60 mm, odsprężynowaną za pomocą płaskich resorów odgórnie w sposób kombinowany, z czterema punktami podparcia całej konstrukcji. Zestawy kołowe pierwszych trzech osi napędnych były sztywne, a koła drugiej osi miały zwężone obrzeża po 3 mm na stronę, natomiast czwarta oś napędna miała przesuw boczny po 15 mm na stronę, co umożliwiało swobodne pokonywanie łuków o promieniu 35 metrów. Silniki parowe bliźniacze na parę przegrzaną napędzały poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i dość długie korbowody trzecią oś napędną. Suwaki tłoczkowe z wlotem pary wewnętrznym i długie trzony tłokowe przechodzące przez przednie pokrywy cylindrowe. Parowóz prowadził tender czteroosiowy oparty na wózkach Diamonda ze spawaną skrzynią wodną o pojemności 6 m³ i węglową na 4 tony węgla[4]
Lista parowozów serii Px48 zachowanych w Polsce[10]
Seria pojazdu | Rok produkcji | Producent | Miejscowość. | Stan parowozu | szerokość toru |
---|---|---|---|---|---|
Px48-1723 | 1950 | Chrzanów | Zduńska Wola | pomnik | 750 mm |
Px48-1724 | 1950 | Chrzanów | Jędrzejów | oczekuje naprawy | 750 mm |
Px48-1726 | 1950 | Chrzanów | Zbiersk | wrak | 750 mm |
Px48-1728 | 1950 | Chrzanów | Pyskowice | wrak | 750 mm |
Px48-1734 | 1951 | Chrzanów | Przeworsk | oczekuje naprawy[11] | 750 mm |
Px48-1739 | 1951 | Chrzanów | Sochaczew | eksponat | 750 mm |
Px48-1748 | 1951 | Chrzanów | Sochaczew | eksponat | 750 mm |
Px48-1752 | 1951 | Chrzanów | Ełk | czynny[12] | 750 mm |
Px48-1755 | 1951 | Chrzanów | Sochaczew | eksponat | 750 mm |
Px48-1756 | 1951 | Chrzanów | Środa Wielkopolska | czynny[13] | 750 mm |
Px48-1758 | 1952 | Chrzanów | Ostrołęka | pomnik | 750 mm |
Px48-1760 | 1952 | Chrzanów | Poznań | pomnik | 750 mm |
Px48-1764 | 1953 | Chrzanów | Krotoszyn | pomnik | 750 mm |
Px48-1765 | 1953 | Chrzanów | Śmigiel[14] | pomnik | 750 mm |
Px48-1770 | 1953 | Chrzanów | Praszka | eksponat[15] | 750 mm |
Px48-1771 | 1953 | Chrzanów | Sochaczew | eksponat | 750 mm |
Px48-1778 | 1953 | Chrzanów | Marki | pomnik | 750 mm |
Px48-1783 | 1954 | Chrzanów | Rogów | eksponat[7] | 750 mm |
Px48-1784 | 1954 | Chrzanów | Ciechanów | pomnik | 750 mm |
Px48-1785 | 1954 | Chrzanów | Września | eksponat | 750 mm |
Px48-1902 | 1954 | Chrzanów | Krośniewice | eksponat | 750 mm |
Px48-1907 | 1955 | Chrzanów | Krośnice | czynny | 750 mm |
Px48-1911 | 1955 | Chrzanów | Rogów | eksponat | 750 mm |
Px48-1912 | 1955 | Chrzanów | Pleszew | pomnik | 750 mm |
Px48-1919 | 1955 | Chrzanów | Gniezno | oczekuje naprawy | 750 mm |
Px48-1920 | 1955 | Chrzanów | Środa Wielkopolska | czynny[16] | 750 mm |
Px48-1921 | 1955 | Chrzanów | Dębica | pomnik | 750 mm |
Px48-1923 | 1955 | Chrzanów | Zbąszynek | pomnik | 750 mm |
Px48-1927 | 1955 | Chrzanów | Siedlce | pomnik | 750 mm |
Px48-3901 | 1951 | Chrzanów | Koszalin | czynny[17] | 1000 mm |
Px48-3908 | 1953 | Chrzanów | Szczecinek | pomnik | 1000 mm |
Px48-3910 | 1953 | Chrzanów | Koszalin | oczekuje naprawy | 1000 mm |
Px48-3912 | 1953 | Chrzanów | Gryfice | eksponat | 1000 mm |
Px48-3913 | 1951 | Chrzanów | Gryfice | oczekuje naprawy | 1000 mm |
Px48-3915 | 1953 | Chrzanów | Gryfice | eksponat | 1000 mm |
Px48-3916 | 1950 | Chrzanów | Piaseczno | oczekuje naprawy | 1000 mm |
Px48-3917 | 1954 | Chrzanów | Grodzisk Mazowiecki | eksponat | 1000 mm |
Przypisy
- ↑ a b Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s.73,79.
- ↑ Marek Torzewski, Gnieźnieńska i Wrzesińska Koleje Wąskotorowe, Poligrafia Bracia Szymańscy, Warszawa 2006, s. 206, 219.
- ↑ Bogdan Pokropiński, Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej, WKŁ, Warszawa 2016, s. 115–116.
- ↑ a b c Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 01/2015. ISBN 978-83-206-1963-8.
- ↑ Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s. 84.
- ↑ Ryszard Rusak: 175 lat kolei w Niemczech w: "Świat Kolei" nr 8/2010, s.30-34
- ↑ a b Agnieszka Magnuszewska: Otwarcie dworca Łódź Fabryczna. Przed dworcem stanie instalacja Piotra Janowskiego [ZDJĘCIA,FILM]. [w:] Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Kultura [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-12-07. [dostęp 2016-12-10].
- ↑ jed: Srebrna lokomotywa przed Łódzkim Domem Kultury [zdjęcia]. [w:] Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-12-11. [dostęp 2016-12-12].
- ↑ PIJ, Łódź Fabryczna. Odjedzie srebrna lokomotywa, [w:] Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [online], Polska Press Sp. z o.o., 7 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-07] .
- ↑ Wciąż pod parą... Polskie parowozy.
- ↑ Wciąż pod parą... Parowozy w Polsce. [dostęp 2023-08-24].
- ↑ Oferta dla osób indywidualnych | przejazdy rozkładowe [online], Muzeum Historyczne w Ełku [dostęp 2023-07-02] (pol.).
- ↑ Parowóz wraca na trasę Średzkiej Kolei Powiatowej!, „epoznan.pl” [dostęp 2017-09-11] .
- ↑ od 1992; ex Krośniewice i Gniezno
- ↑ Teleexpress – Codzienny magazyn informacyjny. 7.11.2015, 17:00 (czas od 7:22 do 7:40). teleexpress.tvp.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]..
- ↑ Px48-1920 znów pod parą! [online], Średzka Kolej Powiatowa, 3 listopada 2021 [dostęp 2021-11-14] (pol.).
- ↑ Powrót parowozu do Koszalina [online], Polskie Radio Koszalin, 25 września 2021 .
Linki zewnętrzne
- Opis parowozu serii Px48. sredzkakolejka.website.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-05)].
- Zestawienie egzemplarzy dla typu Px48
- Pojazdy Komunikacji – Parowóz Px 48
- p
- d
- e