Zamek Sielecki w Sosnowcu
nr rej. - A/15/60 z 23 lutego 1960 (woj. katowickie) - A/921/2021 z 9 grudnia 2021 (woj. śląskie)[1] |
![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Zamek_Sielecki.jpg/240px-Zamek_Sielecki.jpg) Zamek w Sosnowcu |
Państwo | Polska |
Województwo | śląskie |
Miejscowość | Sosnowiec |
Adres | Ul. Zamkowa 2 41-200 Sosnowiec |
Typ budynku | zamek |
Właściciel | Miasto Sosnowiec |
Położenie na mapie Sosnowca ![Mapa konturowa Sosnowca, blisko centrum na lewo u góry znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki w Sosnowcu”](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Mapa_Sosnowiec.svg/238px-Mapa_Sosnowiec.svg.png) Zamek Sielecki w Sosnowcu |
Położenie na mapie Polski ![Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki w Sosnowcu”](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Poland_adm_location_map.svg/238px-Poland_adm_location_map.svg.png) Zamek Sielecki w Sosnowcu |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki w Sosnowcu”](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Silesian_Voivodeship_location_map2.svg/238px-Silesian_Voivodeship_location_map2.svg.png) Zamek Sielecki w Sosnowcu |
50°17′07,6″N 19°08′44,2″E/50,285444 19,145611 |
| Multimedia w Wikimedia Commons | |
Strona internetowa |
Zamek Sielecki w Sosnowcu – zabytkowy[2] zamek w Sosnowcu.
Budynek historycznej twierdzy warownej położony na lewym brzegu Czarnej Przemszy w dzielnicy Sielec. Najstarszy obiekt w mieście, który swoją historią sięga późnego średniowiecza[3].
Architektura
Pierwotnie fortalicja o charakterze obronnym, która została rozbudowana w 1620 r. w układ czteroskrzydłowy z narożnymi wieżami, prawdopodobnie z wykorzystaniem wcześniejszej zabudowy. Zamek został zbudowany z łamanego kamienia wapiennego i cegły. Budowla piętrowa i podpiwniczona. Po pożarze w 1824 r. zamek został odbudowany w 1832 r., jednak rozebrano skrzydło wschodnie z bramą wjazdową oraz zasypano fosy[3]. Mimo zmian o pierwotnym obronnym charakterze budynku świadczy ukształtowanie jego bryły, która posiada cztery narożne wieże oraz ryzality na przedłużeniu skrzydeł bocznych[4]. Obecnie jest to trójskrzydłowa budowla na planie podkowy z otwartym dziedzińcem[5]. W skrzydle północnym na I piętrze znajduje się dawna kaplica przykryta sklepieniem kolebkowym z lunetami i geometryczną dekoracją stiukową. Dachy budynku są dwuspadowe i kryte blachą, a hełmy baszt namiotowe. Dach kaplicy jest czterospadowy i zwieńczony baniastą wieżyczką z ośmioboczną latarnią[6].
Historia
Historia budowy zamku nie jest do końca poznana. Jeszcze niedawno uważano, że powstał w 1620 r., ale dzięki badaniom archeologicznym i kwerendom w archiwach okazało się, że jego początki sięgają prawdopodobnie XV wieku[7]. W 1620 r. Sebastian Minor herbu Półkozic ukończył budowę nowego budynku na planie czworoboku z dziedzińcem pośrodku. Upamiętnia to tablica zachowana do dzisiaj w kaplicy. Wygląd zamku z tego okresu przedstawiają inwentarze z 1665 i 1719 r. Po Minorach, gospodarzami Sielca byli Modrzewscy i Tęgoborscy[3]. W czasach panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego zamek należał do pułkownika Michała Żulińskiego, a następnie do szambelana dworu królewskiego Jordana Stojewskiego, który w 1802 r. sprzedał zamek pruskiemu generałowi Christianowi Ludwigowi Schimmelpfennig von der Oye[8]. Po jego śmierci 21 lipca 1812 r., wdowa Johanna Elisabeth w 1814 r. wraz z 25-letnim synem Ludwikiem, oficerem pruskim, sprzedała zamek księciu pszczyńskiemu Ludwikowi Anhalt-Coethen von Pless[8]. W 1824 r. zamek spłonął, co spowodowało. W następstwie tego zdarzenia książę zlecił jego przebudowę w oparciu o plany opracowane przez Józefa Heintza. Na ich podstawie wyburzono skrzydło wschodnie oraz zasypano fosy, uzyskując otwarty dziedziniec[9]. W 1841 r. przebudowę zamku kontynuowała kolejna właścicielka Sielca hrabina Charlotta von Stolberg-Wernigerode zum Hochberg[10]. W 1856 r. obiekt kupił hrabia Andrzej Renard ze Strzelec Opolskich dla swojego syna Jana Renarda, pełniącego funkcję konsula pruskiego w Wiedniu. Po jego śmierci w 1874 r. budynek trafił do rąk jego spadkobierców i związanej z nimi spółki Gwarectwo „Hrabia Renard”, z którą zamek pozostał do II wojny światowej, pełniąc funkcję biurowca[6]. Po 1945 r. umieszczono w nim administrację kopalni „Sosnowiec” i czasowo Muzeum Górnictwa, a od 1980 r. nowy właściciel, Zjednoczone Huty Szkła Gospodarczego i Technicznego „Vitropol” po generalnym remoncie urządziły w budynku Centralną Wzorcownię Szkła Współczesnego. W 1982 r. eksponaty wzorcowni udostępniono nowo otwartemu Muzeum Szkła Współczesnego[8]. Po 1990 r. zamek adaptowano na salę ślubów Urzędu Stanu Cywilnego w Sosnowcu, restaurację oraz kompleks konferencyjny. W 1995 r. ze względu na bardzo zły stan budynku zaprzestano jakiejkolwiek działalności w zamku i obiekt zamknięto. W 1999 r. Rada Miejska w Sosnowcu podjęła decyzję o renowacji zabytku, połączoną z badaniami archeologicznymi. Prace zakończono w 2002 r. W tym samym roku powołano samorządową instytucję Sosnowieckie Centrum Sztuki-Zamek Sielecki[9] odpowiedzialną za organizuację wystaw, koncertów i spotkań okołokulturalnych[11]. W 2015 r. prowadzono kolejny etap prac remontowo-konserwatorskich z konserwacją polichromii w wieży północnej skrzydła i ekspozycją odkrywek archeologicznych pod podłogą wieży[6].
-
Tablica Sebastiana Minor h.
Półkozic (1620)
-
Kalendarium
- 1361 – Abraham z Goszyc z synem Markiem sprzedali dobra w Sielcu staroście sandomierskiemu Ottonowi z Pilczy herbu Topór
- 1384 – umiera Otton z Pilczy herbu Topór
- 1403 – Pierwsza informacja o obiekcie obronnym w Sielcu[3]
- 1430–1434 – konflikt sąsiedzki pomiędzy Bodzantą z Sielca herbu Szeliga a Mikołajem Siestrzeńcem herbu Kornic, słynnym awanturniczym burgrabią będzińskim
- 1430 – wzmianka o istnieniu fortalicjum[3]
- 1465 – właścicielem fortalicjum zostaje królewski dworzanin Jakub Duch z Dębna
- 1487 – dobra sieleckie w ramach odzyskiwania królewszczyzn zostały wykupione od Grzegorza z Morawicy i przeszły na własność króla Kazimierza Jagiellończyka
- 1567 – właścicielem Sielca zostaje Walenty Minor
- 1620 – Sebastian Minor z Przybysławic herbu Półkozic, dziedzic Sielca i Obichowa, kończy budowę na zamku czterech murowanych skrzydeł z wieżyczkami narożnymi
- Koniec XVIII wieku – zamek trafia w ręce pułkownika Michała Żulińskiego, a następnie do szambelana dworu króla polskiego Jordana Stojewskiego
- 1824 – pożar zamku
- 1832 – odbudowa zamku po pożarze
- 1856 – dobra sieleckie wraz z zamkiem kupił hrabia Andrzej Renard dla syna Jana. Przebudowa zamku, zburzenie skrzydła wschodniego, zasypanie fos.
- 1884 – na zamku mieści się siedziba spółki górniczej rodziny Renard
- 1977 – zamek przeszedł na własność Zjednoczonych Hut Szkła Gospodarczego "Vitropol" i został przeznaczony na siedzibę Muzeum i Centralną Wzorcownię Szkła Polskiego[12].
- 1977–1980 – generalny remont zamku[12]
- 1981–1995 – siedziba Muzeum Szkła Współczesnego[12]
- 1994 – zniszczony zamek przejęło miasto, rozpoczęto remont
- 1999–2002 – remont zamku i nadanie mu obecnego wyglądu
- 2002 – na zamku zaczyna działalność Sosnowieckie Centrum Sztuki-Zamek Sielecki
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 22 grudnia 2021 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-12-25]
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ a b c d e JacekJ. Bednarek JacekJ., Zamek Sielecki w Sosnowcu [online], Zamki Polskie, 2004 [dostęp 2017-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-05] (pol.).
- ↑ TOS, Sosnowiec: Zamek Sielecki będzie zmodernizowany. Podpisano już umowę [ZDJĘCIA], „Dziennikzachodni.pl”, 17 marca 2015 [dostęp 2017-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-05] (pol.).
- ↑ Zamek Sielecki, Sosnowiec - Zabytek.pl [online], Zabytek.pl - Narodowy Instytut Dziedzictwa [dostęp 2017-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-24] (pol.).
- ↑ a b c Zamek Sielecki [online], www.zabytek.pl [dostęp 2024-03-09] (pol.).
- ↑ MartynaM. Walker MartynaM., Wojewódzki program opieki nad zabytkami w województwie śląskim na lata 2010-2013 [online], 2010 [zarchiwizowane z adresu 2017-11-13] (pol.).
- ↑ a b c JózefJ. Dzikowski JózefJ., Zamek Sielecki: Muzeum Szkła Współczesnego w Sosnowcu., „Muzealnictwo”, 28, 29, www.bazhum.muzhp.pl, 1984, s. 53, 57 .
- ↑ a b RafałR. Bryła RafałR., Historia zamku [online], SOSNOWIECKIE CENTRUM SZTUKI - ZAMEK SIELECKI, 16 kwietnia 2013 [dostęp 2018-05-23] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-25] (pol.).
- ↑ JanJ. Hempel JanJ., Karta geognostyczna zagłębia węglowego w Królestwie Polskiem, ułożona z rozkazu dyrektora Wydziału Górnictwa jenerała majora Szenszyna., Stan zamku na mapie z 1856 r., polona.pl, 1856 [dostęp 2024-03-19] (pol.).
- ↑ SOSNOWIECKIE CENTRUM SZTUKI - ZAMEK SIELECKI [online], www.zameksielecki.pl [dostęp 2024-03-09] .strona główna serwisu
- ↑ a b c Zamek Sielecki w Sosnowcu [online], Wiki Zagłębie, 13 marca 2016 [dostęp 2017-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-17] (pol.).
Bibliografia
Zamki, Dwory, Pałace | |
---|
Obiekty sakralne | |
---|
Parki i ogordy | |
---|
Obiekty zniszczone | |
---|