Pałac w Rudołtowicach
nr rej. zespół pałacowy A/272/09 z 20.01.1966 |
![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/RUDO%C5%81TOWICE._ROKOKOWY_PA%C5%81ACYK_Z_1752_r._-_panoramio.jpg/240px-RUDO%C5%81TOWICE._ROKOKOWY_PA%C5%81ACYK_Z_1752_r._-_panoramio.jpg) Pałac przed 2011 rokiem |
Państwo | Polska |
Województwo | śląskie |
Miejscowość | Rudołtowice |
Typ budynku | Pałac |
Ukończenie budowy | XVIII w. |
Ważniejsze przebudowy | XIX w. |
Położenie na mapie gminy Pszczyna |
Położenie na mapie Polski |
Położenie na mapie województwa śląskiego |
Położenie na mapie powiatu pszczyńskiego |
49°57′05″N 19°00′28″E/49,951389 19,007778 |
Pałac w Rudołtowicach – pałac, wybudowany w XVIII w. w Rudołtowicach, obecnie w gminie Pszczyna w województwie śląskim[1]. Jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzą jeszcze: oficyna, dawna kuźnia dworska z XIX w. (również chroniona jako zabytek; nr rej.: 506/65 z 20.01.1966)[2] i park.
Historia
Pałac został zbudowany na początku II. połowy XVIII w. Prawdopodobnie wzniósł go w 1752 r. hrabia Józef Zborowski, być może na miejscu jakiejś starszej budowli. Pałac jest bardzo podobny do pałacu w rodowej siedzibie Zborowskich w Zborowie. Mieszkańcami pałacu byli przez dłuższy czas kolejni właściciele tutejszych dóbr rycerskich, a na początku XX w. zarządcy majątków księcia pszczyńskiego. Po akcji parcelacyjnej dóbr książąt von Pless obiekt znalazł się w rękach państwa. Początkowo zamierzano przeznaczyć go na szpital, ale w końcu urządzono w nim hotel dla junaków, którzy pracowali przy regulacji niedalekiego koryta Wisły. W czasie okupacji hitlerowskiej mieścił się tutaj ośrodek Związku Niemieckich Dziewcząt. Po drugiej wojnie światowej pałac kolejno zajmowały: Uniwersytet ludowy, prewentorium dla dzieci pracowników energetyki i Dom Wczasów Dziecięcych. Aktualnie (2020 r.) gospodarzem budynku jest Polski Związek Niewidomych – Oddział Śląski. Mieści się tu Centrum Edukacyjno-Leczniczo-Rehabilitacyjne dla Dzieci i Młodzieży „Zameczek”[3].
Architektura
Obiekt, skierowany elewacją frontową w kierunku wschodnim, wzniesiony został w stylu rokokowym. Murowany z cegły, potynkowany, wzniesiony na rzucie prostokąta. Piętrowy, z użytkowym poddaszem, częściowo podpiwniczony; piwnica przykryta sklepieniem krzyżowym z gurtami, wspartym na czworobocznym słupie. Układ wnętrza trzytraktowy, symetryczny. Na osi obszerna sień, w jej przedłużeniu paradna, dwubiegowa klatka schodowa z dwoma pomieszczeniami po bokach. W części północnej, pomiędzy traktami, boczna sień gospodarcza. Wnętrza parteru sklepione: w sieni sklepienia kolebkowe z lunetami, rozdzielone gurtami, w pozostałych pomieszczeniach kolebkowe z lunetami lub kolebkowo-krzyżowe. Na piętrze sufity.
Elewacje dłuższych boków siedmioosiowe, z nieznacznymi, centralnymi trzyosiowymi ryzalitami, krótszych – trzyosiowe. Narożniki boniowane, ryzality rozczłonkowane pilastrami, pierwotnie o kapitelach w porządku jońskim. Wejścia (główne i gospodarcze, północne) zamknięte łukiem półkolistym w uszatym obramieniu, zwieńczone falistymi gzymsami. Otwory okienne w obramieniach uszatych z fragmentami belkowań o urozmaiconych wykrojach. Gzyms koronujący profilowany. Ryzality zwieńczone trójkątnymi, spłaszczonymi przyczółkami. W przyczółku frontowym kartusze z herbami Jastrzębiec (Zborowskich) i Ostoja. Dach mansardowy, z nowszymi lukarnami, pierwotnie kryty prawdopodobnie gontem, następnie eternitem, obecnie blachą[3]. We fragmentach zachowała się klasycystyczna stolarka, m.in. klepkowe drzwi.
Park pałacowy
Do pałacu przylega od zachodu park w stylu angielskim z zachowanymi okazami starych dębów i lip. Prawdopodobnie stanowi on fragment lasu, otaczającego kiedyś pałac. Na najstarszym zachowanym planie posiadłości z połowy lat 60. XIX w. widać, że jego granica nie była jeszcze jednoznacznie określona, brak też jakichkolwiek oznaczeń komponowanych założeń zieleni. Dopiero plan pochodzący z 1883 r. przynosi informacje o ogrodzeniu terenu, wytyczonych pierwszych traktach komunikacyjnych oraz o ogrodzie warzywnym, usytuowanym w obrębie folwarku, przy południowej granicy zespołu[3].
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. śląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2015-11-21].
- ↑ Wg "Rejestru zabytków w Polsce", s. 93 [1]
- ↑ a b c według strony „Zameczku” [2]
Bibliografia
- Ignacy Płazak: Pszczyna. Zabytki miasta i regionu. Przewodnik po Muzeum, wyd. Muzeum Wnętrz Pałacowych w Pszczynie, Pszczyna 1974, s. 37;
- Izabela Rejduch-Samkowa, Jan Samek (red.): Katalog zabytków sztuki w Polsce. Tom VI. Województwo katowickie. Zeszyt 10 – powiat pszczyński, wyd. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Dział Inwentaryzacji Zabytków i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach, Warszawa 1961, s. 36-37.