Ulica 25 Czerwca w Radomiu
Śródmieście | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Budynek biurowy dawnych Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego na skrzyżowaniu z ulicą Żeromskiego. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | Radom | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Radomia ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ulica 25 Czerwca w Radomiu – ulica w dzielnicy Śródmieście.
Łączy rondo Stanisława Mikołajczyka z ulicą Andrzeja Struga[1]. Krzyżuje się z ulicami Waryńskiego, Zacisze, Sienkiewicza, Słowackiego, Dzierzkowską, Żeromskiego, Curie-Skłodowskiej, Kelles-Krauza, Partyzantów, Wysoką, Wodną oraz Filtrową[1]. Jedna z najdłuższych ulic radomskiego Śródmieścia[2]. Znajduje się w ciągu drogi powiatowej numer 5304W[1].
Ulica została wytyczona w II poł. XIX wieku. Zabudowa pochodzi głównie z II poł. XIX i XX w. Nazwa ulicy wielokrotnie ulegała zmianom:
- II połowa XIX w. – 1920: ul. Wysoka
- 1920[5] – 1939: ul. 1 Maja
- 1939–1945: Wehrmachtstraße
- 1945–1989: ul. 1 Maja
- od 1989: ul. 25 Czerwca
Obecna nazwa upamiętnia strajki i zamieszki, do których doszło w Radomiu 25 czerwca 1976, w trakcie tzw. Radomskiego czerwca. Była to największa akcja protestacyjna w ramach Czerwca 1976, którą spacyfikowały jednostki milicji i ZOMO.
Architektura
Zabudowa ulicy kształtowała się od II połowy XIX niemal do końca XX wieku i jest bardzo zróżnicowana pod względem stylów architektonicznych[6].
Wybrane obiekty
Gmachy użyteczności publicznej
- nr 35a – eklektyczna kamienica czynszowa z przełomu XIX i XX wieku. Obecnie siedziba Młodzieżowego Domu Kultury im. Heleny Stadnickiej. W latach 1906–1939 siedziba Polskiej Macierzy Szkolnej[7].
- skrzyżowanie z ulicą Żeromskiego – socrealistyczny budynek biurowy dawnych Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego wzniesiony w latach 50. XX w. według projektu S. Bieńkuńskiego[8].
- nr 66 – neogotycki budynek z 1902 roku. W latach 1906–1912 siedziba Miejskiej Szkoły Rzemiosł, a w latach 1918–1954 Miejskiej Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej im. Jana Kilińskiego (w 1950 roku przekształconej w Technikum Mechaniczne im. Jana Kilińskiego.) Od 1955 roku siedziba Techniku Samochodowego[9][10].
- nr 68 – modernistyczny gmach Dyrekcji Lasów Państwowych z 1938 roku. W okresie okupacji niemieckiej w budynku kwaterowało dowództwo wojsk niemieckich. W okresie PRL był siedzibą Lasów Państwowych i Komitetu Wojewódzkiego PZPR (1975–1989). Od 1990 roku ponownie siedziba Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Podczas wydarzeń radomskich gmach został zdobyty i spalony przez strajkujących robotników[11][12].
- nr 70 – budynki Zespołu Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga, wzniesione w latach 2009–2011 według projektu pracowni architektonicznej Archi-Rad. Budynek usytuowany jest na skraju zabytkowego Parku Leśniczówka. Najbardziej efektowną częścią gmachu jest mieszcząca 500 osób sala koncertowa o standardzie filharmonicznym, umożliwiającym organizowanie koncertów kameralnych, symfonicznych oraz konkursów muzycznych. Jest to najnowocześniejszy gmach szkoły o profilu muzycznym w Polsce i jeden z najnowocześniejszych w Europie[13][14].
- skrzyżowanie z ulicą Wodną – zabytkowy budynek stacji pomp wodociągu miejskiego, zbudowany w latach 1925–1928 według projektu Feliksa Michalskiego[15].
- nr 35a – siedziba Młodzieżowego Domu Kultury im. Heleny Stadnickiej (II poł. XIX w.)
- nr 66 – dawny budynek Miejskiej Szkoły Rzemiosł. Obecnie siedziba Technikum Samochodowego (1902)
- nr 68 – gmach Okręgowej Dyrekcji Lasów Państwowych (1938)
Budynki mieszkalne
Zabudowa ulicy jest niejednolita. Obok kamienic czynszowych z XIX i XX w. stoją modernistyczne i socrealistyczne budynki oraz bloki z wielkiej płyty. Ciekawym przykładem budownictwa z okresu międzywojennego są wybudowane w latach 1936–1937 bloki Towarzystwa Osiedli Robotniczych usytuowane na skrzyżowaniu z ulicami Struga oraz Żwirki i Wigury[16].
- nr 18 – kamienica (XIX w.)
- nr 27 – detal kamienicy (XIX w.)
- nr 38 – kamienica (XIX w.)
- nr 40 – kamienica (XIX w.)
Parki publiczne
Przy ulicy znajdują się dwa zabytkowe parki miejskie – park im. Tadeusza Kościuszki (XIX w.) oraz park Leśniczówka (XX w.).
Zabytki
- Rejestr zabytków
Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty[17]:
- nr 2 – dom, 1. ćw. XX w.
- nr 4 – dom, XIX w.
- nr 12 – dom, poł. XIX w.
- nr 14 – dom, poł. XIX w.
- nr 18 – kamienica z oficynami, koniec XIX w.
- nr 20 – kamienica, 1934
- nr 27 – kamienica, 1880
- nr 38 – dom, poł. XIX w.
- nr 40 – dom, poł. XIX w.
- nr 41 – dom, 1895
- nr 43 – dom, 1. ćw. XIX w.
- nr 45 – dom, XIX w.
- nr 53 – dom, XIX w.
- nr 66 – Miejska Szkoła Rzemiosł, 1903
- nr 68 – budynek Dyrekcji Lasów Państwowych, 1938
- nr 70 – budynek stacji pomp wodociągu miejskiego, 1926–28
- 25 Czerwca / Kolberga – Park Leśniczówka, poł. XX w.
- Gminna ewidencja zabytków
Do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Radomia, oprócz obiektów z rejestru zabytków, wpisane są też budynki (stan z 2017)[18]:
- nr 8 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 11 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 13 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 15 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 16 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 34, 34a – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 35 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 36a – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 37 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 39 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 48 – dom murowany, koniec XIX w.
- nr 50 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 50 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 57 – budynek mieszkalny, 1955
- nr 60 – dom murowany, pocz. XX w.
- nr 65 – dom murowany, pocz. XX w.
Przypisy
- ↑ a b c Wykaz oraz przebieg dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na terenie Radomia. Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji w Radomiu, 2019-04. [dostęp 2019-10-17].
- ↑ BIP UM Radom, Uchwała nr 330/2012 w sprawie podziału Radomia na obszary Systemu Informacji Miejskiej
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009
- ↑ red. S. Witkowski, Radom: dzieje miasta w XIX i XX w., Warszawa 1985, s. 427
- ↑ WładysławW. Macherzyński WładysławW., Franciszek Foryś, [w:] Czesław TadeuszC.T. Zwolski (red.), Znani i nieznani ziemi radomskiej, t. 2, Radom: WBP, 1988, s. 56 .
- ↑ red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 188
- ↑ Red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1979, s. 252–253.
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 146–147, 270
- ↑ red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 171
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 133
- ↑ red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 195
- ↑ Radom – Muzyczna Wizytówka Miast. [meakultura.pl], 2012-07-20.
- ↑ Radom. Zespół Szkół Muzycznych w nowej siedzibie. [muratorplus.pl], 2012-06-01.
- ↑ red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 198
- ↑ red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 187
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2019-10-16] .
- ↑ Gminny program opieki nad zabytkami dla gminy miasta Radomia na lata 2017–2020 2017 ↓, s. 57–58, 87.
Bibliografia
- Gminny program opieki nad zabytkami dla gminy miasta Radomia na lata 2017–2020. Urząd Miejski w Radomiu. [dostęp 2019-10-18].
- p
- d
- e
Ulice |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Place |