Plac Konstytucji 3 Maja w Radomiu
Śródmieście | |||
![]() Widok placu w kierunku zachodnim. | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Radom | ||
Położenie na mapie Radomia ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Plac Konstytucji 3 Maja – centralny plac Radomia, położony w dzielnicy Śródmieście. Usytuowany u zbiegu ulicy Żeromskiego z ulicami Piłsudskiego i Focha.
Historia
Plac zaprojektowany w 1846 wytyczono w 1875 przy okazji budowy cerkwi św. Mikołaja (po przebudowie w latach 1925–1930 kościół garnizonowy św. Stanisława). Powstał on zamiast przewidzianego w planie regulacyjnym Radomia z 1822 roku placu, usytuowanego na skrzyżowaniu ulic Sienkiewicza i Piłsudskiego[1].
Nazwa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Garrison_Church_-_Radom.jpg/240px-Garrison_Church_-_Radom.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Plac_Konstytucji_3_Maja_6%2C_Radom%2C_Polska.jpg/240px-Plac_Konstytucji_3_Maja_6%2C_Radom%2C_Polska.jpg)
Nazwa placu wielokrotnie ulegała zmianom[2]:
- 1875 – 1898: pl. Cerkiewny,
- 1989 – V 1916: pl. Soborny,
- V 1916 – IX 1916: pl. Zielony,
- IX 1916 – 1940: pl. 3 Maja,
- 1940 – 1945: Adolf Hitler Platz,
- 1945 – 1948: pl. 3 Maja,
- 1948 – 1981: pl. Konstytucji,
- od 1981: pl. Konstytucji 3 Maja.
Architektura
Dominującym typem zabudowy są reprezentacyjne kamienice mieszczańskie z XIX i I połowy XX wieku. Charakterystyczny elementem placu jest neobarokowa bryła[3] kościoła garnizonowego św. Stanisława, przebudowanego w latach 1925–1930 z cerkwi pw. św. Mikołaja[4] wraz z Grobem Nieznanego Żołnierza, usytuowanym przed frontonem świątyni od strony ulicy Żeromskiego.
Spośród pozostałej zabudowy wyróżniają się:
- nr 3 – budynek dawnego hotelu Europejskiego, założonego w 1898 przez Ludwika Łagodzińskiego[5]. Na parterze budynku w okresie międzywojennym mieściły się kawiarnie – Łobzowianka i Bolesława Przybytniewskiego wraz z restauracją oraz sklep z artykułami kolonialnymi A. Borowskiej[6],
- nr 5 – pałac Karschów i Wickenhagenów – monumentalna, eklektyczna kamienica mieszczańska o charakterze pałacowym, wzorowana na pałacu Kronenberga w Warszawie[7]. Wzniesiona w latach 1881–1882. W użytkowym parterze budynku mieściła się m.in. Apteka Łagodzińskich, cukiernia Przybytniewskiego, biura Sądu Okręgowego oraz rosyjska Resursa Obywatelska. W okresie okupacji niemieckiej w budynku umieszczono m.in. biura dyrekcji operacyjnej niemieckiej Kolei Wschodniej[8][9],
- nr 6 – modernistyczna, pięciokondygnacyjna kamienica z lat 30. XX wieku[6],
- nr 8 – dom Staniszewskich z 1876. W okresie międzywojennym w budynku mieściła się m.in. kawiarnia Bombonierka i Kasa Spółdzielcza dla Handlu i Przemysłu. Po 1945 Miejska i Wojewódzka Biblioteka Publiczna[9][10].
Północną pierzeję placu tworzą budynki usytuowane przy ulicy Żeromskiego:
- nr 37 – dom Podworskich, wybudowany w latach 1866–1867 w stylu neorenesansowym, według projektu Antoniego Wąsowskiego. Pośród zabytkowej zabudowy radomskiego śródmieścia wyróżnia go ściana szczytowa zdobiona boniowaniem, trzema płytkimi arkadami oraz popiersiami starożytnych postaci, umieszczonymi na konsolach[11]. Razem z gmachem dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, kamienica Podworskich stanowi tło zrewitalizowanego w 2013 skweru[12],
- nr 35 – gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, wzniesiony w 1852 roku w stylu neorenesansowym, według projektu Henryka Marconiego i Ludwika Radziszewskiego. Do roku 1933 mieścił różnego rodzaju ziemiańskie instytucje finansowe, a następnie został przekazany na cele oświatowe[13][14],
- nr 33 – eklektyczna kamienica, usytuowana na rogu ulicy Focha. W okresie międzywojennym w narożnym lokalu parteru działała bardzo popularna Cukiernia Rembikowskiego[9],
- nr 31 – tzw. dom Pod amorkiem, zburzony po 1945 roku. Określenie wzięło się od figury kupidyna, umieszczonej na zwieńczeniu tympanonu ryzalitu środkowego[15].
- Zabytki
W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są poniższe obiekty, których adresem jest plac Konstytucji 3 Maja[16]:
- nr 1 – dom, 1890
- nr 3 – dom, 1890
- nr 5 – dom, 1881–82
- nr 6 – dom, po 1930
- nr 8 – dom, 1890
Pomniki
Przed kościołem garnizonowym znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza – pomnik w kształcie płyty zbudowany w 1925 roku, zniszczony w czasie okupacji niemieckiej, odbudowany w 1995 roku. We wschodniej części placu, w pobliżu ulicy Żeromskiego, znajduje się pomnik Leszka Kołakowskiego, zaś w zachodniej pomnik Witolda Gombrowicza.
Galeria
Pałac Karschów i Wickenhagenów
- Widok od strony ulicy Piłsudskiego.
- Widok od strony placu Konstytucji 3 Maja.
- Balkon na pierwszym piętrze ryzalitu środkowego.
- Atlanty podpierające balkon pierwszego piętra ryzalitu środkowego z bramą wjazdową.
- Ryzalit środkowy pałacu – widok z 1975 roku.
- Widok od strony ulicy Żeromskiego.
- Kościół garnizonowy jako cerkiew św. Mikołaja – widok z 1915 roku.
Budynki przy ul. Żeromskiego
- Zburzony po 1945 Dom Pod Amorkiem usytuowany pod nr 31.
- Widok z placu w kierunku ulicy Focha. Na pierwszym planie widoczna eklektyczna kamienica, usytuowana na rogu ulic Żeromskiego i Focha – widok z 1975 roku.
- Neorenesansowy gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego przy ulicy Żeromskiego 35.
- Klasycystyczna kamienica usytuowana na rogu placu i ulicy Żeromskiego.
- Tablica upamiętniająca radomian poległych w przededniu Rewolucji 1905 roku, umieszczona na ścianie frontowej narożnej kamienicy.
- Neorenesansowa kamienica Podworskich, tzw. Narodówka, usytuowana przy ulicy Żeromskiego 37.
- Zdobienia fryzu domu Podworskich.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 124.
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 184.
- ↑ Red. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 195.
- ↑ A. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, Radom 2009, s. 62.
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 84–85.
- ↑ a b R. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918–1939, s. 103, 106.
- ↑ Stanisław Bochyński: Dziedzictwo przemysłowe Radomia cz. II. Cozadzien.pl, 2015-02-08. [dostęp 2015-02-11]. (pol.).
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 48.
- ↑ a b c R. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918–1939, Łódź – Radom 2012, s. 106.
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 50.
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 49.
- ↑ Fontanny trysnęły. Muzyka, światło, kąpiel. gazeta.pl/radom. [dostęp 2013-07-19]. (pol.).
- ↑ J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 29.
- ↑ A. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, s. 50.
- ↑ A. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, s. 93.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2019-09-27] .
- p
- d
- e
Ulice |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Place |
|