Straż Graniczna (Polska)
![]() | |||
![]() Siedziba Komendy Głównej SG w Warszawie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Data utworzenia | 16 maja 1991 | ||
Komendant Główny Straży Granicznej | gen. bryg. SG Robert Bagan | ||
zastępca Komendanta Głównego | gen. bryg. SG Wioleta Gorzkowska | ||
Budżet | 1 mld 382,4 mln zł (2016)[1] | ||
Zatrudnienie | 17 907 (2016)[2] | ||
Adres | |||
02-514 Warszawa al. Niepodległości 100 | |||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/POL_Border_Guard_flag.svg/220px-POL_Border_Guard_flag.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Polish_Border_Guard_at_Polish-Russian_state_border.jpg/220px-Polish_Border_Guard_at_Polish-Russian_state_border.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Pojazd_patrolowy_Stra%C5%BCy_Granicznej_w_Bia%C5%82ymstoku.jpg/220px-Pojazd_patrolowy_Stra%C5%BCy_Granicznej_w_Bia%C5%82ymstoku.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Stiopa-Iveco_Daily_foto.2.jpg/220px-Stiopa-Iveco_Daily_foto.2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Kaper2_SG312.jpg/220px-Kaper2_SG312.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/SG-213_border_patrol_boat%2C_Gdynia%2C_20090705.jpg/220px-SG-213_border_patrol_boat%2C_Gdynia%2C_20090705.jpg)
Straż Graniczna (SG) – jednolita, umundurowana i uzbrojona formacja wykonująca zadania związane z ochroną granicy państwowej i kontrolą ruchu granicznego w Rzeczypospolitej Polskiej. Jest organem ścigania. Komendant Główny Straży Granicznej jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej. Nadzór nad formacją sprawuje minister właściwy ds. wewnętrznych.
Historia
Okres II Rzeczypospolitej
Lata 1919–1919
Osobny artykuł: Straż Graniczna (1918–1919).
Lata 1922–1923
Osobny artykuł: Straż Graniczna (1922–1923).
Lata 1928–1939
Osobny artykuł: Straż Graniczna (1928–1939).
Okres Polski Ludowej
Osobny artykuł: Wojska Ochrony Pogranicza.
Okres III Rzeczypospolitej
Współczesna Straż Graniczna została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990[3], jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP).
Skład organizacyjny i etatowy nowopowstałej Straży Granicznej (według stanu z 16 maja 1991)[4] | ||||
---|---|---|---|---|
Lp. | Nazwa jednostki Straży Granicznej | Nr etatu | Ilość funkcjonariuszy | Ilość prac. urzęd. państw. |
1 | Komenda Główna SG w Warszawie | 44/01 | 323 | 116 |
1.1 | Oddział Administracyjno–Gospodarczy Komendy Głównej SG w Warszawie | 44/02 | 299 | 42 |
1.2 | Graniczna Placówka Kontrolna SG Portu Lotniczego Warszawa-Okęcie | 44/03 | 262 | 4 |
1.3 | Reprezentacyjny Zespół Artystyczny SG „Granica” | 44/04 | 3 | 32 |
2 | Karpacki Oddział SG w Nowym Sączu | 44/05 | 945 | 187 |
3 | Beskidzki Oddział SG w Cieszynie | 44/06 | 816 | 77 |
4 | Śląski Oddział SG w Raciborzu | 44/07 | 681 | 77 |
5 | Sudecki Oddział SG w Kłodzku | 44/08 | 656 | 50 |
6 | Łużycki Oddział SG w Lubaniu | 44/09 | 1807 | 88 |
7 | Lubuski Oddział SG w Krośnie Odrzańskim | 44/010 | 1290 | 143 |
8 | Pomorski Oddział SG w Szczecinie | 44/011 | 1545 | 126 |
9 | Bałtycki Oddział SG w Koszalinie | 44/012 | 559 | 56 |
10 | Kaszubski Oddział SG w Gdańsku | 44/013 | 878 | 83 |
11 | Warmińsko-Mazurski Oddział SG w Kętrzynie | 44/014 | 306 | 17 |
12 | Podlaski Oddział SG w Białymstoku | 44/015 | 952 | 70 |
13 | Nadbużański Oddział SG w Chełmie | 44/016 | 853 | 95 |
14 | Bieszczadzki Oddział SG w Przemyślu | 44/017 | 858 | 78 |
15 | Orkiestra Reprezentacyjna SG w Nowym Sączu | 44/018 | 61 | 2 |
16 | Centrum Szkolenia SG w Kętrzynie | 44/019 | 236 | 61 |
17 | Ośrodek Szkolenia SG w Krośnie Odrzańskim | 44/020 | 97 | 4 |
18 | Ośrodek Szkolenia SG w Koszalinie | 44/021 | 49 | 12 |
19 | Ośrodek Tresury Psów Służbowych SG w Żarce | 44/022 | 72 | 3 |
20 | Ośrodek Szkolenia Sportowego SG w Szklarskiej Porębie | 44/023 | 8 | 3 |
21 | Archiwum SG w Kętrzynie | 44/024 | 3 | 8 |
Razem | 13559 | 1432 |
Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2002 roku został ustalony znak graficzny Straży Granicznej[a].
Struktura Straży Granicznej
- Komenda Główna Straży Granicznej
- Komendant Główny Straży Granicznej: gen. dyw. SG Robert Bagan[5]
- Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej: gen. bryg. SG Tomasz Michalski[6]
- Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej ds. logistycznych: gen. bryg. SG Wioleta Gorzkowska[7]
- Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej ds. granicznych: gen. bryg. SG Grzegorz Niemiec[8]
- Komendy Oddziałów Straży Granicznej (OSG)
W skład struktur oddziałów Straży Granicznej wchodzą placówki SG oraz dywizjony SG (te ostatnie występują jedynie w Morskim OSG).
- Wyższa Szkoła Straży Granicznej w Koszalinie (dawniej: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie);
- Ośrodki szkolenia:
Archiwum Straży Granicznej mieści się w Szczecinie.
Wyposażenie i infrastruktura
- pojazdy obserwacyjne przeznaczone do patrolowania terenu, wykrywania i rozpoznawania obiektów, rejestracji na taśmie wideo wyników prowadzonej obserwacji i określania współrzędnych położenia obiektu, wyposażone w termowizor i noktowizor
- urządzenia do kontroli bagaży promieniami rentgena
- samochody terenowe typów Land Rover Defender, Mercedes G, Mitsubishi Pajero[b] oraz Jeep Wrangler[9]
- motocykle KTM LC 4E
- wszędołazy Honda TRX 300 FWX
- skutery śnieżne t. Scandic
- rowery
- pojazdy patrolowe typu Segway
- cyfrowe centrale telefoniczne, centra radiowe i radiotelefony
Na terenach, które są trudno dostępne pojazdom mechanicznym, Straż Graniczna może pełnić także służbę na koniach.
W Morskim Oddziale SG (MOSG) od 2005 działa Zautomatyzowany System Radarowego Nadzoru (ZSRN) polskich obszarów morskich. Obejmuje on swoim zasięgiem wschodni odcinek morskiej granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Federacją Rosyjską (obwód królewiecki), jest on zintegrowany z istniejącymi systemami radarowymi oraz systemami automatycznej identyfikacji statków (AIS, SWIBŻ). System ten umożliwia objęcie stałym nadzorem radiolokacyjnym morza na wschodnim odcinku granicy Polski oraz morskich wód wewnętrznych w Zatoce Gdańskiej i na Zalewie Wiślanym.
Statki powietrzne
Typ | Liczba | Zdjęcie | Przeznaczenie | Przypisy |
---|---|---|---|---|
Śmigłowce | ||||
PZL Kania | 5 | ![]() | patrolowo-poszukiwawcze | [10][11] |
PZL W-3AM Anakonda | 1 | ![]() | patrolowo-poszukiwawcze | [12][11] |
EC 135 P3H | 1 | ![]() | patrolowo-poszukiwawcze | [13][11] |
Robinson R44 | 1 | ![]() | szkoleniowy | [14][11] |
Samoloty | ||||
PZL M-20 Mewa | 1 | ![]() | pasażersko-szkoleniowe | [15][11] |
PZL M28 | 1 | patrolowo-rozpoznawcze | [15][11] | |
PZL-104MF Wilga 2000 | 4 | patrolowo-poszukiwawcze | [15][11] | |
ASP S15-1 Stemme | 2 | ![]() | patrolowo-poszukiwawcze | [15][11] |
Let L-410UVP E-20 | 2 | ![]() | patrolowo-rozpoznawcze | [16][11] |
Jednostki pływające
W siłach Morskiego Oddziału Straży Granicznej znajdują się jednostki pływające takie jak m.in.:
- Pełnomorska jednostka patrolowa typu OPV[17]:
- „Generał Józef Haller” (SG-301)[18]
- Patrolowce projektu SKS-40:
- Patrolowce typu Patrol 240 Baltic:
- „Patrol 1” (SG-111)
- „Patrol 2” (SG-112)
- Łodzie interwencyjno-pościgowe typu SAR-1500:
- „Strażnik-1” (SG-211)
- „Strażnik-2” (SG-212)
- Łodzie interwencyjno-pościgowe typu IC 16 M III:
- „Strażnik-3” (SG-213)
- „Strażnik-4” (SG-214)
- „Strażnik-5” (SG-215)
- „Strażnik-6” (SG-216)
- Poduszkowce typu Griffon 2000TD:
- „SG-411”
- „SG-412”
- jachty p. Conrad 45/46:
- „Galeon”
Do wykonania zadań na polskich obszarach morskich m.in. dysponuje w sumie 56 jednostkami pływającymi różnych projektów[19].
Uzbrojenie
Uzbrojenie Straży Granicznej określono w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 maja 2014. Zgodnie z nim na uzbrojenie SG składa się[20]:
- broń palna: pistolety, rewolwery, broń gładkolufowa, pistolety maszynowe, karabinki, karabiny oraz karabiny maszynowe
- środki przymusu bezpośredniego: kajdanki, kaftany bezpieczeństwa, pasy obezwładniające, siatki obezwładniające, kaski zabezpieczające, pałki służbowe, psy służbowe, pociski niepenetracyjne, chemiczne środki obezwładniające (w postaci: ręcznych miotaczy substancji obezwładniających, granatów łzawiących lub innych urządzeń przeznaczonych do miotania środków obezwładniających), przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, kolczatki drogowe i inne środki służące do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów mechanicznych, pojazdy służbowe, środki przeznaczone do pokonywania zamknięć i innych przeszkód, w tym materiały wybuchowe, środki pirotechniczne o właściwościach ogłuszających lub olśniewających
- wyrzutnie siatek obezwładniających
- amunicja do broni palnej, kartridże do paralizatorów elektrycznych oraz naboje do wyrzutni siatek.
SG dysponuje bronią osobistą, np. pistolet typu Walther P99, USP, Glock 17, jak i również pistolet maszynowy PM-98, czy też strzelba gładkolufowa Mossberg 500, karabin wyborowy SWD. Wycofuje się z użytku pistolety P-83, P-64. Od czasu wybuchu konfliktu na Ukrainie funkcjonariusze Straży Granicznej są sukcesywnie uzbrajani w wojskowe karabinki beryl i odbywają szkolenia z zakresu używania broni wojskowej.
Umundurowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/20220524_Uroczyste_obchody_%C5%9Awi%C4%99ta_Stra%C5%BCy_Granicznej_002.jpg/220px-20220524_Uroczyste_obchody_%C5%9Awi%C4%99ta_Stra%C5%BCy_Granicznej_002.jpg)
Osobny artykuł: Umundurowanie funkcjonariuszy Straży Granicznej III RP.
Funkcjonariusze Straży Granicznej noszą umundurowanie typu wojskowego, według wzorów używanych w Siłach Zbrojnych RP. Zależnie od jednostki organizacyjnej funkcjonariusze noszą ubiory wz. Wojsk Lądowych, wz. Sił Powietrznych i wz. Marynarki Wojennej[21].
Umundurowanie funkcjonariuszy Straży Granicznej składa się z czterech typów ubiorów[21]:
- służbowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych, chyba że występuje konieczność występowania w innym typie ubioru
- wyjściowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych wymagających wystąpień w ubiorze wyjściowym, podczas oficjalnych spotkań i uroczystych wystąpień, jeżeli nie zachodzi konieczność występowania w ubiorze galowym oraz podczas meldowania się przełożonemu po przybyciu do nowej jednostki organizacyjnej Straży Granicznej lub przed odejściem na inne stanowisko służbowe.
- galowego – noszony podczas uroczystości związanych z uczczeniem świąt państwowych oraz święta Straży Granicznej, podczas uroczystości wręczania sztandarów, orderów i odznaczeń, mianowania na stopień oraz promocji funkcjonariuszy, podczas innych ważnych uroczystości o charakterze służbowym oraz w czasie niektórych uroczystości o charakterze prywatnym.
- polowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych wymagających wystąpień w ubiorze polowym oraz podczas szkoleń i ćwiczeń w ośrodkach szkolenia Straży Granicznej lub oddziałach Straży Granicznej, jeżeli charakter wykonywanych czynności nie wymaga noszenia innego rodzaju ubioru. Umundurowanie polowe wykonane jest z tkaniny pokrytej wzorem maskującym SG 14; ciemniejszą odmianą kamuflażu Suez, który sam jest kopią MultiCam.
Nakryciem głowy do ubiorów: służbowego, wyjściowego i galowego jest czapka garnizonowa w kolorze zielonym z jasnozielonym otokiem i lamówką (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Wojsk Lądowych), w kolorze stalowym z czarnym otokiem (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Sił Powietrznych) lub w kolorze białym z czarnym otokiem (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Marynarki Wojennej)[21].
Do umundurowania polowego funkcjonariusze noszą czapki typu kepi w kamuflażu SG 14 lub berety (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Sił Powietrznych i wz. Marynarki Wojennej)[21].
Straż Graniczna w liczbach
Według danych przedstawionych przez Komendę Główną Straży Granicznej (16.05.2017) w formacji służy (pracuje) obecnie łącznie 14 800 funkcjonariuszy (w tym prawie ¼ stanowią kobiety) oraz prawie 3500 pracowników cywilnych.
Ponadto Straż Graniczna ma do dyspozycji: 549 motocykli, 205 quadów, 38 Schengenbusów, 58 skuterów śnieżnych, 260 psów służbowych różnych specjalności oraz 8 koni służbowych.
Powyższymi siłami i środkami Straż Graniczna ochrania 3511 km granicy (lądowej) oraz obsługuje 70 przejść granicznych, w tym 18 przejść lotniczych, 19 drogowych, 14 kolejowych, 1 rzeczne (z Białorusią) oraz 18 morskich przejść granicznych[22][23].
Ćwiczenia taktyczne w terenie
Na przełomie maja i czerwca 2013 Straż Graniczna w ramach ćwiczenia granicznego „Obława: Straż Graniczna” wzięła udział w programie Discovery Channel „Dorwać komandosa”[24], w którym były komandos Navy SEAL, Joel Lambert, stanął przed zadaniem dotarcia do punktu docelowego swojej misji, nie dając się schwytać ścigającym go oddziałom[25].
Zgodnie z planem ćwiczenia, przyjęto hipotetyczną sytuację polegającą na dokonaniu przekroczenia granicy wbrew przepisom na kierunku do RP, na odcinku granicy państwowej ochranianej przez funkcjonariuszy SG w Stuposianach. Osobą, która rzekomo nielegalnie przekroczyła granicę RP, był właśnie Joel Lambert, bohater programu „Dorwać komandosa”.
Odcinek zakończył się ujęciem komandosa, a tym samym sukcesem SG. W ćwiczeniu wzięli udział funkcjonariusze z placówek SG w Stuposianach, Ustrzykach Dolnych, Czarnej Górnej i Krościenku oraz Wydziału Zabezpieczenia Działań, Wydziału Koordynacji Działań i IV Wydziału Lotniczego ZG KGSG.
Korpusy i stopnie służbowe
Osobny artykuł: Stopnie służbowe w Straży Granicznej III RP.
SG, mimo że jest formacją typu policyjnego, nosi umundurowanie typu wojskowego oraz używa stopni służbowych określonych w ustawie.
Regulacje prawne
Od kilku lat realizowany jest proces dostosowania systemu ochrony granicy do standardów wspólnotowych. Ramy prawne dla tego procesu, którego ostatecznym celem było uzyskanie przez Polskę członkostwa w grupie państw Schengen, określone zostały w aktach europejskich, takich jak Partnerstwo dla członkostwa i Stanowiska Negocjacyjne Komisji Europejskiej oraz akty krajowe – Narodowa Strategia Integracji, Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa, Stanowiska Negocjacyjne Rządu RP oraz Polska, Strategia Zintegrowanego Zarządzania Granicą.
Podstawowym wymogiem członkostwa w Unii Europejskiej było przyjęcie przez Polskę dorobku prawnego UE wraz z dorobkiem Schengen. W celu wypełnienia tych warunków w Komendzie Głównej Straży Granicznej opracowano Program zagospodarowania granicy państwowej na lata 2003–2005, zgodny ze Strategią Zintegrowanego Zarządzania Granicą.
Efektem działań dostosowawczych jest m.in. nowelizacja Ustawy o Straży Granicznej z 2001 roku, zwiększająca uprawnienia i zasięg działania SG.
Komendanci Główni SG
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/20220524_Uroczyste_obchody_%C5%9Awi%C4%99ta_Stra%C5%BCy_Granicznej_003.jpg/220px-20220524_Uroczyste_obchody_%C5%9Awi%C4%99ta_Stra%C5%BCy_Granicznej_003.jpg)
- płk SG Marek Lisiecki (30.11.1990 – 01.06.1992)
- p.o. ppłk SG Krzysztof Janczak (01.06.1992 – 31.10.1992)
- płk SG Jan Wojcieszczuk (01.11.1992 – 03.01.1997)
- gen. bryg. SG Andrzej Anklewicz (03.01.1997 – 07.11.1997)
- gen. bryg. SG Marek Bieńkowski (12.11.1997 – 26.10.2001)
- gen. dyw. SG Józef Klimowicz (26.10.2001 – 05.10.2005)
- p.o. gen. bryg. SG Marian Kasiński (06.10.2005 – 03.11.2005)
- gen. bryg. SG Mirosław Kuśmierczak (03.11.2005 – 17.12.2007)
- p.o. gen. bryg. SG Jacek Bajger (17.12.2007 – 16.01.2008)
- gen. bryg. SG Leszek Elas (16.01.2008 – 10.04.2012)
- gen. dyw. SG Dominik Tracz (11.04.2012 – 30.12.2015)
- gen. bryg. SG Marek Łapiński (31.12.2015 – 22.01.2018)
- gen. dyw. SG Tomasz Praga (od 23.01.2018 – 19.01.2024)
- gen. dyw. SG Robert Bagan (od 19.01.2024)
Odznaczenia
- Medal za zasługi w zwalczaniu kryzysu migracyjnego lat 2015–2016 (Słowenia, 2018)[26]
Zobacz też
- straż graniczna (w innych krajach)
- Korpus Ochrony Pogranicza
- Policja
- Święto Straży Granicznej
- Wojska Ochrony Pogranicza
- Medal za Zasługi dla Straży Granicznej
Uwagi
Przypisy
- ↑ Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. (druk nr 1588). Tom I. sejm.gov.pl, 30 maja 2017. s. 2/62. [dostęp 2017-08-17].
- ↑ Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2016 r. w części 42 – Sprawy wewnętrzne oraz wykonania planów finansowych Funduszu Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego, Funduszu Wsparcia Policji, Funduszu Wsparcia Straży Granicznej oraz Funduszu Wsparcia Państwowej Straży Pożarnej. [w:] Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. czerwiec 2017. s. 35. [dostęp 2017-08-17].
- ↑ Dz.U. z 1990 r. nr 78, poz. 462.
- ↑ Goryński 2012 ↓, s. 158.
- ↑ Gen. bryg. SG Robert Bagan nowym komendantem głównym Straży Granicznej. gov.pl/web/mswia, 2024-01-19. [dostęp 2024-01-21]. (pol.).
- ↑ https://www.strazgraniczna.pl/pl/aktualnosci/12910,Nowy-Zastepca-Komendanta-Glownego-SG.html.
- ↑ Nowi Zastępcy Komendanta Głównego Straży Granicznej. 2018-03-14. [dostęp 2018-03-14].
- ↑ Nominacje w SG. 2020-05-15. [dostęp 2020-05-16].
- ↑ Jeep Wrangler wygrał wielki przetarg Straży Granicznej. Nowe terenówki dopilnują granic Polski [online], auto.dziennik.pl, 22 listopada 2020 [dostęp 2020-12-22] (pol.).
- ↑ Nowy śmigłowiec nareszcie w rękach Straży Granicznej – InfoSecurity24 [online], infosecurity24.pl [dostęp 2020-11-07] .
- ↑ a b c d e f g h i Komenda Główna StrażyK.G.S. Granicznej Komenda Główna StrażyK.G.S., Święto Lotnictwa Polskiego [online], Komenda Główna Straży Granicznej [dostęp 2020-11-07] (pol.).
- ↑ Zmodernizowany W-3AM w SG [online], milmag.pl [dostęp 2020-11-07] (pol.).
- ↑ H135 w Straży Granicznej [online], milmag.pl [dostęp 2020-11-07] (pol.).
- ↑ SG odbiera R44 [online], milmag.pl [dostęp 2020-11-07] (pol.).
- ↑ a b c d Nowy śmigłowiec nareszcie w rękach Straży Granicznej – InfoSecurity24 [online], infosecurity24.pl [dostęp 2020-01-05] .
- ↑ Straż Graniczna odbiera L 410 UVP E-20 [online], milmag.pl [dostęp 2020-11-07] (pol.).
- ↑ Najnowocześniejszy patrolowiec SG-301 odebrany [online], strazgraniczna.pl [dostęp 2023-12-16] .
- ↑ Patrolowiec Morskiego Oddziału Straży Granicznej już w Polsce [online], MILMAG, 6 września 2023 [dostęp 2023-12-16] (pol.).
- ↑ Goryński 2010 ↓, s. 53.
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 658.
- ↑ a b c d Dz.U. z 2019 r. poz. 500.
- ↑ Dane zostały opublikowane w dniu 16 maja 2017 r. na stronie Komendy Głównej Straży Graniczne i w artykule „Straż Graniczna w liczbach” z okazji 27. rocznicy powołania formacji.
- ↑ Kancelaria SejmuK.S. RP Kancelaria SejmuK.S., Internetowy System Aktów Prawnych [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2016-05-17] .
- ↑ „Dorwać komandosa” z udziałem Straży Granicznej.
- ↑ Dorwać komandosa. discoverychannel.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-25)].
- ↑ MARCOS MAGNO MORALES TAVARES [online], Predsednica Republike Slovenije [dostęp 2024-04-24] (słoweń.).
Bibliografia
- Zbigniew B. Kumoś: Granice Rzeczpospolitej Polskiej: (na przestrzeni dziejów). Warszawa: Wydawnictwo Comandor, 2005. ISBN 83-7473-002-1.
- Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
- GrzegorzG. Goryński GrzegorzG., Nowe patrole Straży Granicznej, [w:] Biuletyn 3/2010, tytuł części Nowe patrole Straży Granicznej; tom Co na granicy, Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2010, s. 47–66, ISSN 1492-2505 (pol.).
- Grzegorz Goryński: Trudne początki – nieznane dokumenty dotyczące narodzin Straży Granicznej i ruchu związkowego. W: Biuletyn 1–2/2012. T. Z historii ochrony granic. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 2012, s. 153–204. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Straż Graniczna – Strona główna
- Sudecki Oddział Straży Granicznej w Kłodzku. sudecki.strazgraniczna.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-12)].
- Straż Graniczna – Strona nieoficjalna. polska.mil.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-28)].
- Podlaski Oddział Straży Granicznej w Białymstoku
- Nadodrzański Oddział Straży Granicznej w Krośnie Odrzańskim
- Nadbużański Oddział Straży Granicznej w Chełmie
- Morski Oddział Straży Granicznej w Gdańsku
- Muzeum Polskich Formacji Granicznych
- p
- d
- e
Oddziały |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Ośrodki szkolenia |
| ||||
Inne |
|