Kleiner Panzerbefehlswagen
![]() Kl Panzerbefehlswagen na podwoziu Panzer I Ausf. B, front wschodni, czerwiec 1941 | |||
Dane podstawowe | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Producent | Krupp-Grusonwerk AG (prototyp) | ||
Typ pojazdu | czołg dowodzenia | ||
Trakcja | gąsienicowa | ||
Załoga | 3 ludzi kierowca-mechanik, dowódca strzelec, radiotegrafista | ||
Historia | |||
Prototypy | 1935 | ||
Produkcja | 1935–1938 | ||
Wycofanie | 1945 | ||
Egzemplarze | 16 szt. na podw. Kpfw I Ausf. A | ||
Dane techniczne | |||
Silnik | 6-cylindrowy, gaźnikowy, chłodzony cieczą silnik rzędowy typu Maybach NL 38TR o pojemności 3791 cm³ i mocy 73,6 kW (100 KM) przy 3000 obr./min | ||
Transmisja | mechaniczna | ||
Poj. zb. paliwa | 146 l. | ||
Pancerz | spawany i nitowany z płyt walcowanych, stalowych, | ||
Długość | 4,42 m | ||
Szerokość | 2,06 m | ||
Wysokość | 1,99 m | ||
Prześwit | 0,29 m | ||
Masa | 5,88 t (całkowita) | ||
Moc jedn. | 17 KM/t | ||
Nacisk jedn. | 0,43 kg/cm² | ||
Osiągi | |||
Prędkość | maks. 40 km/h (na drodze), 12 km/h (w terenie) | ||
Zasięg pojazdu | 170 km (na drodze) | ||
Pokonywanie przeszkód | |||
Brody (głęb.) | 0,58 m | ||
Rowy (szer.) | 1,4 m | ||
Ściany (wys.) | 0,36 m | ||
Kąt podjazdu | 30° | ||
Przechył boczny | 58% | ||
Dane operacyjne | |||
Uzbrojenie | |||
1 x karabin maszynowy MG 13 lub MG 34 kal. 7,92 mm (zapas amunicji – 900 szt.) | |||
Wyposażenie | |||
radiostacje Fu2 oraz Fu6 później Fu8 (wymieniono w kilkudziesięciu wozach) | |||
Użytkownicy | |||
Niemcy, Węgry, Hiszpania | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Panzerbefehlswagen_I_B_%283d_model_izo%29.jpeg/220px-Panzerbefehlswagen_I_B_%283d_model_izo%29.jpeg)
Kleiner PzBfWg na podwoziu czołgu PzKpfw I Ausf. B
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Bovington_108_Panzer_I_1.jpg/220px-Bovington_108_Panzer_I_1.jpg)
Kleiner Panzerbefehlswagen (Kl PzBfWg, Sd.Kfz. 265) – pierwszy niemiecki czołg dowodzenia zaprojektowany i zbudowany w okresie poprzedzającym II wojnę światową, a następnie używany bojowo w początkowym okresie wojny.
Historia
W celu zapewnienia właściwej koordynacji działań oddziałów pancernych, niemieckie władze wojskowe postanowiły zbudować nowy rodzaj pojazdu pancernego, przeznaczonego specjalnie do dowodzenia formacjami pancernymi na polu walki.
Projekt wozu wykonały w 1935 roku zakłady koncernu Kruppa, a pod koniec tegoż roku gotowy był już prototyp. Wóz wykonano na podwoziu czołgu Panzerkampfwagen I Ausf. A, otrzymał on oznaczenie 1 Kl A.
Szybko też przystąpiono do produkcji seryjnej, bo już w roku następnym. Produkowany pojazd otrzymał nazwę Kleiner Panzerbefehlswagen (Kl PzBfWg), wytwarzanie rozpoczęły zakłady Daimler-Benz. Ogółem wyprodukowano 200 wozów (według niektórych źródeł 190), z czego pierwszych 16 na podwoziu czołgu PzKpfw I Ausf. A (analogicznie, według niektórych źródeł jedynie 6), kolejne na podwoziu czołgu PzKpfw I Ausf. B. Druga wersja była wytwarzana w dwóch odmianach, 2 Kl B oraz 3 Kl B. Produkcję zakończono w roku 1938.
Konstrukcja
Czołg zamiast wieży posiadał specjalnie skonstruowaną nadbudowę w formie prostopadłościanu o nachylonych ścianach bocznych, stanowiącą pomieszczenie dla członków załogi, był o 25 cm. wyższy od typowego PzKpfw I. Dzięki temu uzyskano dodatkową przestrzeń dla dowódcy formacji pancernej, stolika do pracy z mapami oraz dodatkowej radiostacji FuG6 (czołgi PzKpfw I posiadały radiostację FuG2, mniejszego zasięgu, natomiast wóz dowodzenia obie). Wejście do czołgu znajdowało się po lewej stronie nadbudówki w postaci dwu-skrzydłowych drzwiczek ze szczeliną obserwacyjną w lewym skrzydle.
Pierwsze wozy nie posiadały uzbrojenia, natomiast odmiany 2 Kl B oraz 3 Kl B już tak, w postaci karabinu maszynowego MG 13 lub MG 34 zamontowanego na płycie przedniej nadbudowy, w jarzmie kulistym. Na czołgu montowano dodatkowo sporych rozmiarów antenę ramową (patrz zdjęcie).
Zastosowany w prototypie silnik Kruppa zamieniono na konstrukcję Maybacha, co zresztą tyczyło i pozostałych czołgów PzKpfw I produkowanych w tym okresie. Odmiana 3 Kl B różniła się od 2 Kl B nieco grubszym pancerzem (według niektórych źródeł, pancerz pogrubiono dopiero po walkach w Polsce[1]). Grubość pancerza wersji podstawowej przodu, boków oraz tyłu wynosiła 13 mm, góry 8 mm, a spodu 6 mm. Nachylenie płyt pancernych wynosiło od 20° (tył) do 25° (przód i boki). Pogrubiono pancerz przedni przez dodanie płyt pancernych grubości 15 mm na kadłubie i nadbudówce, a 12 mm na pochylonym pancerzu przednim[2].
Użycie bojowe
W latach 1936–1940 czołgi dowodzenia Kleiner Panzerbefehlswagen stanowiły podstawowe wyposażenie dywizji pancernych i lekkich, na wszystkich szczeblach, począwszy od kompanii, a na dywizji skończywszy, a także w samodzielnych batalionach pancernych.
Pierwszy chrzest bojowy czołgi dowodzenia przeszły podczas wojny domowej w Hiszpanii, gdzie parę z nich wchodziło w skład Legionu Condor (odmiana 1 Kl A). Czołgi Kl PzBfWg wzięły następnie udział w kampanii wrześniowej w 1939 roku, służąc praktycznie we wszystkich jednostkach pancernych Wehrmachtu. Po zakończeniu walk, nieznaną liczbę tych czołgów przebudowano na ambulanse pancerne – Sanitatskraftwagen I. Dalej, wozy w liczbie 96 szt. wzięły udział w kampanii francuskiej w 1940 roku, walcząc również na terenie Belgii i Holandii. Część czołgów brała następnie udział w walkach w Afryce Północnej i na Bałkanach w 1941 roku. Kl PzBfWg pojawiły się i w Operacji Barbarossa, były jednak stopniowo wypierane przez kolejne, silniejsze konstrukcje.
W 1942 roku zostały praktycznie wycofane z linii (w ostatnich miesiącach występowały jedynie na wyższych szczeblach dowodzenia), później służyły głównie jako wozy szkolne i w tej roli pozostały do końca wojny. Niewielką liczbę maszyn używały jednostki artylerii.
Kilka sztuk czołgów sprzedano lub przekazano armii hiszpańskiej gen. Francisco Franco (4-10). Nieznana też liczba Kl PzBfWg została sprzedana armii węgierskiej.
Zachowane egzemplarze
Do naszych czasów zachował się egzemplarz z 1. batalionu 21 Dywizji Pancernej, zdobyty w Afryce Północnej. Można go oglądać w muzeum czołgów w Dorset (Bovington Tank Museum) w Wielkiej Brytanii.
Przypisy
Bibliografia
- Zbigniew Lalak, Dariusz Jędrzejewski: Niemiecka broń pancerna 1939–1945, Wydawnictwo Lampart, Warszawa 1997, ISBN 83-86776-36-6.
- IgorI. Witkowski IgorI., Broń pancerna III Rzeszy, t. 2, Warszawa: Wydawnictwo WIS-2, 2008, ISBN 978-83-88259-43-2, OCLC 297769965 .
- Mariusz Skotnicki: Sd. Kfz. 265 Pierwszy czołg dowodzenia Wehrmachtu, „Poligon”, nr 4/2008, ISSN 1895-3344, INDEX 210455
- Grzegorz Jasiński: Narodziny hiszpańskiej broni pancernej (cz. III), „Poligon”, nr 3/2009, ISSN 1895-3344, INDEX 210455
- Peter Chamberlain, Hilary L. Doyle (red. tech. Thomas L. Jentz): Encyclopedia of German tanks of World War Two, Weidenfeld & Nicolson, Londyn 1993, ISBN 18-54092-14-6.
- Wrzesień 1939 numer 4 – Sdkfz 265 Panzerbefehlswagen
Linki zewnętrzne
- SdKfz 265 Kleine Panzerbefehlswagen (KlPzBfWg) [online], czolgiem.com [zarchiwizowane z adresu 2010-11-21] .
- Panzerkampfwagen I [online], Achtung Panzer! [zarchiwizowane z adresu 2016-03-13] (ang.).
- Kleine Panzerbefehlswagen [online], American Fighting Vehicle Database [zarchiwizowane z adresu 2013-01-10] (ang.).
- Kleiner Panzerbefehlswagen [online], Tanks of World War II [zarchiwizowane z adresu 2014-07-28] (ang.).
- Germany’s Kleine Panzerbefehlswagen, SdKfz 265 [online], wwiivehicles.com [zarchiwizowane z adresu 2013-03-13] (ang.).
- p
- d
- e