Bitwa pod Czortkowem
Wojna polsko-bolszewicka | |||
Czas | 29 lipca – 2 sierpnia 1920 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | pod Czortkowem | ||
Terytorium | II Rzeczpospolita | ||
Przyczyna | ofensywa Frontu Płd.-Zach. | ||
Wynik | taktyczne zwycięstwo Ukraińców | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
brak współrzędnych |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/A.Przybylski_-_Szkic_nr_22.jpg/240px-A.Przybylski_-_Szkic_nr_22.jpg)
Wojna Polska 1918–1921[1]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Walki_w_rejonie_Strypa_%E2%80%93_Seret_%E2%80%93_Szkic_1_%28EWL_T.7%29.png/240px-Walki_w_rejonie_Strypa_%E2%80%93_Seret_%E2%80%93_Szkic_1_%28EWL_T.7%29.png)
Encyklopedja wojskowa, T. 7[2]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Symon_Petlura%2C_Omeljanowycz-Pawlenko.jpg/240px-Symon_Petlura%2C_Omeljanowycz-Pawlenko.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Czortk%C3%B3w%2C_woj._tarnopolskie_-_panorama_NAC_1-U-843.jpg/240px-Czortk%C3%B3w%2C_woj._tarnopolskie_-_panorama_NAC_1-U-843.jpg)
Bitwa pod Czortkowem – walki wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Omelianowicza-Pawlenki z sowiecką 41 Dywizją Strzelców komdywa Żana Zonberga w okresie ofensywy Frontu Południowo-Zachodniego w czasie wojny polsko-bolszewickiej.
Geneza
26 maja na Ukrainie wojska sowieckiego Frontu Południowo-Zachodniego przeszły do ofensywy, a już 5 czerwca trzy dywizje sowieckiej 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego przełamały trwale polski front pod Samhorodkiem na odcinku obrony grupy gen. Jana Sawickiego[3][4]. W ostatnich dniach czerwca poszczególne związki operacyjne Frontu Ukraińskiego, dowodzonego już przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, ugrupowane były w następujący sposób: Armia Ukraińska gen. Omelianowicza-Pawlenki skupiona była nad Dniestrem, w kierunku granicy z Rumunią, 6 Armia gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego zajmowała odcinek frontu Dniestr–Chmielnik–Lubar, nowo sformowana 2 Armia gen. Kazimierza Raszewskiego znajdowała się na linii rzek Słucz i Horyń, a 3 Armia gen. Edwarda Rydza-Śmigłego rozlokowana była nad Uborcią[5][6].
27 czerwca 1 Armia Konna przełamała polską obronę na Słuczy na południe od Zwiahla, na odcinku bronionym przez I Brygadę Piechoty (rez.). Kawaleria Budionnego wdarła się w lukę między lewym skrzydłem 6 Armii, a grupą gen. Leona Berbeckiego z 2 Armii[7]. 29 czerwca dowództwo polskiego Frontu Ukraińskiego przygotowało plan uderzenia na sowiecką 1 Armię Konną. Polski plan pobicia 1 Armii Konnej pod Korcem nie powiódł się i 2 lipca strona polska zaniechała działań ofensywnych w tym rejonie[8]. 3 lipca 1 Armia Konna sforsowała Horyń i rozpoczęła się kilkudniowa bitwa pod Równem, zakończona porażką 2 Armii gen. Kazimierza Raszewskiego. Nie zdołano rozbić 1 Armii Konnej ani zadać takich strat, które wyraźnie obniżyłyby jej wartość bojową[9][10].
Wobec niepomyślnego przebiegu walk 2 Armii, dowódca Frontu Ukraińskiego gen. Edward Rydz-Śmigły wydał 5 lipca rozkaz, w którym nakazywał 6 Armii (12, 13, 18 DP) i podlegającym jej sprzymierzonym oddziałom ukraińskim wycofanie się na linię Zbrucza[11]. Od 11 lipca 12 Dywizja Piechoty toczyła zacięte walki pod Wołoczyskami. Jej porażka i utrata przyczółka uniemożliwiła utrzymanie frontu na Zbruczu i zmusiła oddziały 6 Armii do wycofania się nad Seret[12].
Osobny artykuł: Bitwa pod Wołoczyskami.
Walczące wojska
Jednostka | Dowódca | Podporządkowanie |
![]() ![]() | ||
---|---|---|
dowództwo 6 Armii | gen. Wacław Iwaszkiewicz | Front Płd. Wsch. |
⇒ Armia URL | gen. Mychaiło Pawlenko | 6 Armia |
→ 1 Dywizja Strzelców | gen. A. Hułyj-Hułenko | Armia URL |
→ 2 Dywizja Strzelców | ||
→ 3 Dywizja Strzelców | gen. Ołeksandr Udowyczenko | |
→ 4 Dywizja Strzelców | ||
→ 5 Dywizja Strzelców | gen. Andrij Dołud | |
→ Dywizja Kawalerii | ||
![]() | ||
dowództwo 14 Armii | Michaił Mołkoczanow | Front Płd. Zach. |
⇒ 41 Dywizja Strzelców | komdyw Żan Zonberg | 14 Armia |
Walki pod Czortkowem
27 lipca sprzymierzona z Polską Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej gen. Mychajła Omelianowicza-Pawlenki obsadziła pozycje obronne nad Seretem, na odcinku od jego ujścia do Czortkowa[13]. Dowódca ukraińskiej armii zamierzał na tej rubieży ostatecznie załamać natarcie sowieckich wojsk. Ocenił, że sowiecka 14 Armia Michaiła Mołkoczanowa uderzy bezpośrednio na jego 5 Chersońską Dywizję Strzelców. Ta miała wiązać walką 14 Armię od czoła, a skoncentrowane w rejonie Toustego oddziały 2 Wołyńskiej Dywizji Strzelców i samodzielnej Dywizji Kawalerii miały uderzyć na jej skrzydło i rozbić je[14].
Sowieckie rozpoznanie wykryło lukę pomiędzy ukraińskimi 4 Kijowską Dywizją Strzelców i 5 Dywizją, a dowódca sowieckiej 41 Dywizji Strzelców komdyw. Żan Zonberg wprowadził w nią 122 Brygadę Strzelców. Ta sforsowała Seret i wyparła z Czortkowa oddziały ukraińskiej 4 Kijowskiej Dywizji Strzelców. W tym czasie ukraińska 2 Dywizja Strzelców i samodzielna Dywizja Kawalerii stały w odległości kilkudziesięciu km od Czortkowa i nie mogły przyjść z pomocą walczącym w Czortkowie wojskom. Po ciężkich walkach, 29 lipca Ukraińcy wyparli 122 Brygadę Strzelców za Seret, ale Czortkowa odzyskać nie zdołali[14]. W kolejnych dniach Ukraińcy bezskutecznie próbowali zdobyć miasto.
Początkowo ugrupowana obronnie, sowiecka 41 Dywizja Strzelców 2 sierpnia zdecydowała się na natarcie. Uderzenie wykonały dwa pułki strzelców (w tym 364 ps) i dwa kawalerii (115 i 116 pk)[15]. Oddziały te przerwały front ukraiński i po południu dotarły pod Buczacz, zagrażając bezpośrednio kwaterującemu tutaj sztabowi Armii URL. Przemęczenie i postępująca demoralizację w szeregach ukraińskich spowodowały, że nie zdołano uporządkować obrony. Sztab armii musiał pośpiesznie wycofać się z Buczacza. Interweniował dowódca 6 Armii, a polska 12 Dywizja Piechoty, przy wsparciu trzech kompanii czołgów, uderzyła na nieprzyjaciela, stopniowo spychając go za Seret. Sowiecka 41 Dywizja Strzelców przerwała natarcie i częścią sił wsparła sąsiednią dywizję, cofającą się pod naporem 12 DP[14].
Osobny artykuł: Bitwa pod Mikulińcami.
Dopiero 17 września oddziały grupy gen. Ołeksandra Udowyczenki w składzie 3, 4 i 5 Dywizja Strzelców zdobyły Czortków[14].
Przypisy
- ↑ Przybylski 1930 ↓.
- ↑ Laskowski (red.) 1937 ↓, s. 677.
- ↑ Odziemkowski 1998 ↓, s. 231.
- ↑ Biernacki 1924 ↓, s. 66.
- ↑ Wyszczelski 2008 ↓, s. 283.
- ↑ Cisek, Paduszek i Rawski 2010 ↓, s. 46.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 182.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 201.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 358.
- ↑ Wyszczelski 2009 ↓, s. 201.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 458.
- ↑ Wysocki (red.) 2005 ↓, s. 378.
- ↑ Odziemkowski i Rukkas 2017 ↓, s. 191.
- ↑ a b c d Odziemkowski 2004 ↓, s. 89.
- ↑ Tarczyński (red.) 2002 ↓, s. 756 i 760.
Bibliografia
- Mieczysław Biernacki: Działania Armji Konnej Budiennego w kampanji polsko-rosyjskiej 1920 r. 26 V-20 VI 1920. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1924.
- Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
- Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. VII. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1937.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914 – 1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
- Janusz Odziemkowski, Andrij Rukkas: Polska – Ukraina 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Volumen”, 2017. ISBN 978-83-64708-29-9.
- Adam Przybylski: Wojna polska 1918–1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930.
- Marek Tarczyński (red.): Bitwa lwowska 1920. Dokumenty operacyjne. T. 1. Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2002. ISBN 83-7399-012-7.
- Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2: Poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X.
- Lech Wyszczelski: Kampania ukraińska 1920 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2009. ISBN 978-83-7543-066-0.
- Lech Wyszczelski: Kijów 1920. Warszawa: Wydawnictwo Bellona SA, 2008. ISBN 978-83-11-11431-9.
- p
- d
- e
- Wojsko Polskie w okresie wojny
- Naczelne Dowództwo WP