Westfalski mir
Westfalski mir Westfälischer Friede | |
---|---|
![]() | |
Westfalski mir (njemački: Westfälischer Friede) skupni je naziv za dva mirovna ugovora potpisana u oktobru 1648. u westfalskim gradovima Osnabrücku i Münsteru kojima su tadašnje evropske sile okončale seriju povezanih ratova poznatih kao Osamdesetgodišnji rat između Španjolske i Holandije kao i njemačku fazu Tridesetogodišnjeg rata.[1][2] Mir je okončao jedno od najdestruktivnijih razdoblje europske povijesti kada je u sukobima stradalo približno osam milijuna ljudi. U tim su ratovima sudjelovale i hrvatske i srpske jedinice iz Kraljevine Hrvatske i Slavonije i Vojne krajine poznati pod opštim imenom Krovaten, Krabaten otuda je došao i naziv kravata.[3]
Proces pregovora za postizanje Westfalskog mira bio je dugotrajan i složen, a razgovori su vođeni u dva grada jer je svaka strana htjela da se sastane na teritoriju pod svojom kontrolom. Preliminarni mir prije samih pregovora potpisan je u Hamburgu 1641. godine između Švedske, Francuske i Svetog Rimskog Carstva.[4] Uvjeti Westfalskog mira mira su dogovarani i u Münsteru i u Osnabrücku osiguravši tako mogućnost svakoj sastana da pregovara na svom teritoriju. Ukupno je 109 delegacija zaraćenih strana u različitim trenutcima prisustvovalo pregovorima. Španjolsko-holandski sporazum potpisan je 30. januara 1648.[1] Finalni sporazum potpisan je 24. oktobra 1648. od strane cara Svetog Rimskog Carstva Ferdinanda III, ostalih njemačkih kneževa, te predstavnika Francuske, Švedske Engleske i Poljske. Time je okončan tridesetogodišnji rat u Svetom Rimskom Carstvu u kojem su se na jednoj strani našli Habsburgovci i njihovi katolički saveznici, a na drugoj protestantske zemlje (Švedska i protestantske kneževine Svetog Rimskog carstva) u savezu s katoličkom ali izrazito antihabsburškom Francuskom Luja XIV.
Velika moskovska kneževina i Osmansko Carstvo bile su jedine evropske sile koje nisu bile zastupljene na tim pregovorima.[1] Značajan broj stručnjaka za međunarodno pravo u Westfalskom miru pronalazi ishodište osnovnih načela o suverenitetu zemalja ključnih za moderne međunarodne odnose koji su u literaturi zajednički poznati kao načela Westfalskog suvereniteta.[5] Međutim, neki povjesničari taj uvid smatraju anakronizmom sugerirajući da su se takva gledišta pojavila tijekom devetnaestog i dvadesetog stoljeća u odnosu na kasniju zabrinutost oko suvereniteta.[6] Papa je odbio priznati rezultate mira jer je u pregovorima bio posve marginaliziran dok su neke od glavnih ishoda sporazuma bili teritorijalno proširenje Francuske, jačanje Švedske, ograničavanje autoriteta cara kao i širenje prihvaćenog opsega pojma slobode savjesti i vjerske snošljivosti.[7]
Povezano
- Sloboda vjeroispovijesti ili uvjerenja
- Augsburški mir (1555)
- Protestantska unija (1608-1621)
- Katolička liga (1609-1635)
- Praški mir (1635)
- Bečki kongres (1815)
Izvori
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Peace of Westphalia” (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 28. 12. 2013.
- ↑ „APW Einführung”. www.pax-westphalica.de. Arhivirano iz originala na datum 23 October 2020. Pristupljeno 2020-11-02.
- ↑ Olga Zirojević (oktobar 2008). „Vestfalski mir (1648)”. Helsinška povelja (Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji) XIII (123–124): 51-52.
- ↑ Wilson, Peter H. (2009). Europe's Tragedy: A History of the Thirty Years War. Allen Lane. str. 632. ISBN 978-0-7139-9592-3.
- ↑ Patton, Steven (2019). „The Peace of Westphalia and it Affects on International Relations, Diplomacy and Foreign Policy” (en). The Histories. Arhivirano iz originala na datum 4 February 2021. Pristupljeno 2021-01-19.
- ↑ Osiander, Andreas (2001). „Sovereignty, International Relations, and the Westphalian Myth”. International Organization 55 (2): 251–287. DOI:10.1162/00208180151140577. JSTOR 3078632. Arhivirano iz originala na datum 21 August 2021. Pristupljeno 21 August 2021.
- ↑ „Vestfalski mir”. Hrvatska enciklopedija. Pristupljeno 31. 1. 2023.
Vanjske veze
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/15px-Commons-logo.svg.png)
- Peace of Westphalia na portalu Encyclopædia Britannica (en)
- Pax Westphalica (de)