Yasuke
![]() Legenda Yasuke Kennetha Trottera z 2012 | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 1555 | ||
---|---|---|---|
Zawód, zajęcie | służący, giermek | ||
|
Yasuke (jap. 弥助 lub 弥介 lub 彌助 lub 彌介; ur. ok. 1555 w Afryce Wschodniej[1]) – mężczyzna afrykańskiego pochodzenia, który przybył do Japonii w początkowej fazie okresu Azuchi-Momoyama wraz z jezuickim misjonarzem Alessandro Valignano. W 1581 został przedstawiony daimyō Nobunadze Odzie, któremu następnie służył aż do incydentu w świątyni Honnō-ji w 1582.
Teorie o pochodzeniu
O życiu Yasuke wiadomo bardzo niewiele. W źródłach brak pewnych informacji o jego pochodzeniu i prawdziwym imieniu. Stąd też pojawiło się wiele teorii, które w różny sposób próbowały wyjaśnić jego pochodzenie.
Jezuita François Solier w wydanej w 1627 pracy Histoire Ecclesiastique Des Isles Et Royaumes Du Japon (Historia Kościoła na Wyspach i Królestwach Japonii) stwierdził, że Yasuke był „czarny jak Etiopczycy z Gwinei, ale urodził się w Mozambiku, a więc należał do ludów, które prawidłowo nazywamy Kaframi, a które mieszkają niedaleko Przylądka Dobrej Nadziei”[2]. Ponieważ relacja ta została spisana ok. 40 lat po działalności Yasuke w Japonii, istnieją podejrzenia, że Solier oparł swój wywód nie na faktach, lecz na własnych założeniach – wybrzeże Mozambiku było bowiem wówczas eksplorowane przez Portugalczyków. Potwierdzeniem może być jednak fakt, że pierwsi Afrykanie przybywali do Kraju Kwitnącej Wiśni od 1546 właśnie z wybrzeża Mozambiku[3].
W 2013 w popularnym japońskim programie „Discovery of the World’s Mysteries” (世界 ふ し ぎ 発 発) wysunięto hipotezę, iż Yasuke mógł pochodzić z plemienia Makua i mieć na imię Yasufe[4] lub nosić znacznie bardziej popularne imię – Issufo[5]. Interpretacja ta nie posiada jednak wystarczających dowodów, a według dotychczasowych ustaleń brak jest dowodów, że lud Makua nawiązał intensywniejsze kontakty z Portugalczykami przed 1585[6].
Wśród innych teorii o pochodzeniu Yasuke podaje się, że wywodzić się on mógł z ludu Yao albo skądś z głębi lądu[7]. Argumentem za tym przemawiającym ma być fakt, że członkowie Yao utrzymywali wówczas wzmożone kontakty z Portugalczykami, a jego imię miało się wziąć od nazwy ludu i dodanie do niego popularnego wśród Japończyków męskiego przyrostka suke: Yao-suke[8]. Z kolei Thomas Lockley(inne języki) zasugerował, że Yasuke należał do ludu Siddi i pochodził z terenów dzisiejszej Etiopii. Argumentem miała być dobra budowa ciała wojownika. W Japonii został bowiem określony jako wysoki, dobrze zbudowany i mający siłę dziesięciu ludzi. Członkowie ludu Siddi odznaczali się wówczas silną budową ciała i byli sprawnymi żołnierzami, docenianymi przez Portugalczyków. W myśl teorii Lockleya jego imię mogło pochodzić od etiopskiego Yisake lub portugalskiego Isaque (tj. Izaak)[9].
Kariera w Japonii
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Odanobunaga.jpg/220px-Odanobunaga.jpg)
Po raz pierwszy na kartach historii Yasuke pojawił się w 1579, gdy przybył do Japonii wraz z pochodzącym z południowej Italii misjonarzem Alessandro Valignano. Duchowny został tam wysłany jako wizytator misji jezuickich w Indiach (rozumianych nie jako współczesne państwo, lecz ogromny obszar geograficzny obejmujący wschodnią Afrykę, oraz południową i wschodnią Azję). Po dwóch latach działalności w Japonii misjonarze odwiedzili Kioto, ówczesną stolicę. Pojawienie się tam wówczas czarnoskórego Yasuke wzbudziło ogromne poruszenie wśród mieszkańców[10]. Zainteresowanie jego osobą było tak duże, że w końcu został przedstawiony daimyō Nobunadze Odzie, jednemu z najpotężniejszych ówczesnych władców feudalnych i inicjatora zjednoczenia państwa. Nobunaga początkowo uznał, że przybysz pomalował skórę atramentem, więc kazał mu się rozebrać od pasa w górę i zmusił do szorowania. Wówczas dopiero przekonał się o jego niezwykłym wyglądzie i faktycznie się nim zainteresował[11]. Wydarzenie to zostało opisane przez lokalnych jezuitów dwukrotnie: w liście Luísa Fróisa do Lourenço Mexia w 1581 oraz w tzw. Rocznym raporcie misji jezuickiej w Japonii z 1582, które opublikowano jako Cartas que os padres e irmãos da Companhia de Jesus escreverão dos reynos de Japão e China II w 1598[12]. Także japońskie źródło, tzw. Kronika Pana Nobunagi (lub Shinchō kōki, jap. 信長公記), odnotowało ten incydent: „23 dnia 2 miesiąca [tj. 23 marca 1581 r.] z krajów chrześcijańskich przybył czarny giermek [黒 坊 主 kuro-bōzu – zapewne „pomocnik”]. Mężczyzna był zdrowy i miał dobre maniery, a Nobunaga chwalił siłę Yasuke. Siostrzeniec Nobunagi dał mu pewną sumę pieniędzy na pierwszym spotkaniu”[13].
W połowie maja misjonarze odbyli podróż do prowincji Echizen i spotkali się z przedstawicielami lokalnych klanów: Katsutoyo Shibata, Hidekatsu Hashiba i Katsuie Shibata. 30 maja powrócili do stolicy[14]. Wkrótce później, lecz w nieznanych bliżej okolicznościach Yasuke został przyjęty na służbę u Nobunagi. Wiąże się z tym przypuszczenie, że potrafił mówić po japońsku lub uczył się tego języka intensywnie, gdyż możnowładca chętnie z nim rozmawiał. Naukę mógł rozpocząć z woli ojca Valignano, który chciał by jego współpracownicy potrafili porozumieć się z mieszkańcami ziem, na których działali[15]. Yasuke szybko uzyskał wysoki status w otoczeniu daimyō, o czym świadczy fakt, że od swojego protektora otrzymał rezydencję, krótką ceremonialną katanę oraz nałożono na niego obowiązek posiadania broni[16]. Według Thomasa Lockleya oznaczało to, że uzyskał rangę samuraja, jednak kwestia ta jest dyskusyjna z powodu braku dostatecznych źródeł z tamtego okresu[1].
Okres, w którym Yasuke przebywał w Japonii nie należał do spokojnych. Unifikacyjne ambicje Nobunagi oznaczały liczne konflikty zbrojne. W pierwszej połowie 1582 połączone siły Ody i Ieyasu Tokugawy zaatakowały i pokonały Katsuyoriego Takedę pod Tenmokuzan. Następnie Oda wraz z Yasuke przemaszerował przez ziemie klanu Takeda i w drodze powrotnej spotkał się z Tokugawą. Będący w orszaku Ieyasu Matsudaira Ietada opisał czarnoskórego wojownika, jako mężczyznę mierzącego ok. 188 cm o kolorze skóry przypominającym węgiel drzewny. Matsudaira twierdził również, że nosił on miano Yasuke (弥 介)[17].
W drugiej połowie 1582 Nobunaga uwikłany był w konflikt z klanem Mōri, w jego trakcie nakazał on jednemu ze swoich dowódców, Akechiemu Mitsuhide, wymarsz na zachód, w celu pomocy oddziałom Hashiby Hideyoshiego. Mitsuhide zignorował jednak rozkaz i skierował swoje wojska do ataku na świątynię Honnō-ji, gdzie przebywał Nobunaga, który zginął w trakcie walk w płonącej świątyni, bądź poprzez seppuku (tzw. Incydent w świątyni Honnō-ji). Yasuke, znajdujący się w Honnō-ji w czasie ataku, przeżył incydent i udał się do pobliskiego zamku Nijō, gdzie przebywał syn Nobunagi, Nobutada, został tam ponownie zaatakowany przez siły Akechiego Mitsuhide i wzięty do niewoli. Na widok Yasukego, Akechi miał stwierdzić, że jest on zwierzęciem, a nie człowiekiem i nie zasługuje na honorową śmierć przysługującą wojownikom. Zamiast tego nakazał przekazać go jezuitom, którzy wówczas prowadzili kościół Nanbanji w Kioto. Wersja ta jednak budzi wątpliwości, odnośnie jej autentyczności[18]. Nie istnieją inne, zapisane wzmianki o Yasuke.
Wizerunki w sztuce
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Black_sumo_wrestler_in_17th_century.jpg/220px-Black_sumo_wrestler_in_17th_century.jpg)
Nie jest znany żaden potwierdzony obraz, na którym Yasuke zostałby bezspornie przedstawiony. Natomiast domniemuje się, że mógł zostać przedstawiony na niektórych obrazach. Wśród nich wymienia się jedno z dzieł malarza Eitoku Kanō, który gościł na dworze Nobunagi podczas pobytu Yasukego. Na obrazie tym przedstawiono m.in. dobrze ubranego czarnoskórego mężczyznę, którego wiąże się właśnie z Yasuke[19].
W portugalskim Muzeum Caramulo znajduje się pudełko na kałamarz w stylu rinpa z lat 90. XVI w., na którym przedstawiono czarnoskórego mężczyznę w stroju europejskim, który nie jest podporządkowany, również przedstawionym na pudełku, Portugalczykom. Spekuluje się, że może to być przedstawienie Yasuke[20].
Z 1605 pochodzi natomiast obraz anonimowego artysty Sumō yūrakuzu byōbu, który przedstawia walkę sumo pomiędzy Japończykiem i czarnoskórym przeciwnikiem w otoczeniu innych zawodników i widzów. Spekuluje się, iż mogła to być walka samego Ody Nobunagi z Yasuke, gdyż możnowładca ten słynął z zamiłowania do sumo i zorganizował wiele turniejów[21].
Także współcześnie historia Yasuke inspiruje artystów. Jego wyobrażenie przedstawił m.in. rysownik Kenneth Trotter, a rzeźbę czarnoskórego samuraja wykonała Nicola Roos[22].
Przypisy
- ↑ a b Yasuke. Black Samurai, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2024-07-18] (ang.).
- ↑ François Solier: Histoire Ecclesiastique Des Isles Et Royaumes Du Japon. T. II. Cramoisy: 1627, s. 444.
- ↑ Pierwszymi byli członkowie załogi i niewolnicy w służbie kapitana Jorge Álvaresa, zob: Fujita, s. 1–2.
- ↑ Mariko Miyachi, 信長最期の刻 本能寺にいた「漆黒のサムライ」を追え!. tbs.co.jp. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-11)]. (jap.) – dostęp: 2020-04-25 r.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 199–200.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 180–181.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 181–182, 200–202.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 202.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 193–194, 198–202.
- ↑ | Hollingworth William, ‘African Samurai’: The story of Yasuke – black samurai and warlord’s confidant (ang.) – dostęp: 2020-04-25.
- ↑ Fujita 2005 ↓, s. 8–9.
- ↑ Cartas.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 65.
- ↑ Fujita 2005 ↓, s. 7–8, 18.
- ↑ Lockley 2016 ↓, s. 91.
- ↑ 'Oda nobunaga to iu rekishi “shinchōki” no kanata e (「織田信長という歴史 『信長記』の彼方へ」), s. 311–312.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 77–79.
- ↑ Fujita 2005 ↓, s. 9.
- ↑ Lockley 2017 ↓, s. 147–148.
- ↑ | Arte japonesa (port.) – dostęp: 2020-04-26.
- ↑ Daihachikai tokubetsu-ten su mo u tenka no rikishi [online], city.katsuragi.nara.jp [dostęp 2020-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2016-07-27] (jap.).
- ↑ | Yasuke – The One and Only African Samurai (ang.) – dostęp: 2020-04-26.
Bibliografia
- Berry, Mary Elizabeth., Hideyoshi, Cambridge 1982.
- MidoriM. Fujita MidoriM., アフリカ「発見」日本におけるアフリカ像の変遷 (''Discover Africa – History of African image in Japan [World History series]''), Tokio 2005, ISBN 978-4000268530 (jap.).
- ThomasT. Lockley ThomasT., 信長と弥助 : 本能寺を生き延びた黒人侍 / Yasuke. In search of the African samurai, Tōkyō: Ōta Shuppan, 2017, ISBN 978-4-7783-1556-6 (jap.).
- ThomasT. Lockley ThomasT., The Story of Yasuke: Nobunaga’s Black Retainer, „Ōmon Ronsō (桜文論叢)”, 91, 2016, s. 89–127 (ang.).
- Lockley Thomas, Girard Geoffrey, African Samurai: The True Story of Yasuke, a Legendary Black Warrior In Feudal Japan, 2019.
- 'Oda nobunaga to iu rekishi “shinchōki” no kanata e (「織田信長という歴史 『信長記』の彼方へ」), Tokio 2019.
- Solier François, Histoire Ecclesiastique Des Isles Et Royaumes Du Japon, Cramoisy 1627.
- Britannica: biography/Yasuke