Wiesiołkowate
![]() Wierzbówka kiprzyca | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mirtowce | ||
Rodzina | wiesiołkowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Onagraceae Juss. Gen. Pl.: 317. 1789, nom. cons. | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/20160706Oenothera_biennis1.jpg/220px-20160706Oenothera_biennis1.jpg)
Wiesiołkowate (Onagraceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu mirtowców zawierająca około 22 rodzaje i około 656 gatunków. Rodzina kosmopolityczna, jest rozpowszechniona na całym świecie od strefy borealnej po tropikalną poza suchymi strefami Afryki i Australii. Najsilniej zróżnicowana jest w zachodniej części Ameryki Północnej i w Andach. Nazwa rodziny pochodzi od rodzaju Onagra (nazwa synonimiczna dla rodzaju Oenothera)[5]. Do rodziny należy szereg ważnych roślin ozdobnych, zwłaszcza z rodzaju fuksja, ale także klarkia, wierzbownica, wiesiołek, a niektóre gatunki z rodzaju ludwigia uprawiane są jako rośliny wodne w stawach. Jadalne są kwiaty i owoce z rodzaju fuksja oraz korzenie i liście większości gatunków z rodzaju wiesiołek. Z nasion roślin z tego ostatniego rodzaju pozyskuje się olejek stosowany w medycynie.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Ludwigia_July_2011-1.jpg/220px-Ludwigia_July_2011-1.jpg)
- Pokrój
- Rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadziej krzewy lub drzewa (bardzo rzadko, do 30 m wysokości), a także drewniejące pnącza[5]. Rośliny wodne (Ludwigia) zakorzenione w dnie o liściach pływających[4].
- Liście
- Zwykle skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe i okółkowe. Pojedyncze, rzadko z przylistkami u nasady, często zresztą szybko odpadającymi. Blaszka całobrzega, ząbkowana lub pierzasto klapowana[5]. Liście często zebrane przy ziemi w różyczkę liściową[4].
- Kwiaty
- Kwiaty entomogamiczne lub anemogamiczne[4], zebrane w ulistnione kłosy i grona, rzadziej wiechy, rzadko też zdarza się, że kwiaty są pojedyncze. Najczęściej są promieniste, choć zdarzają się nieco grzbieciste, zwykle też są obupłciowe, rzadko jednopłciowe. Dno kwiatowe silnie wydłużone (hypancjum) z gruczołami miodnikowymi wewnątrz. Działki kielicha są zwykle 4, rzadziej od 2 do 5, przyrośnięte są do hypancjum i mogą być zielone lub kolorowe. Płatki korony występują w liczbie od dwóch do czterech (rzadko pięć lub brak ich zupełnie). Pręciki są cztery lub jest ich 8, u roślin z rodzaju Lopezia z jednym lub dwoma dodatkowymi prątniczkami. Zalążnia dolna lub wpół dolna powstaje z wielu owocolistków tworzących od dwóch do czterech (rzadko sześć) komór. Szyjka słupka pojedyncza z liczbą łatek znamienia odpowiadającą liczbie działek (zwykle czterema)[5].
- Owoce
- Zwykle suche – torebka, rzadko orzech, wyjątkowo jagoda, nasiona liczne[4][5].
Biologia
Rośliny przeprowadzają fotosyntezę typu C3. Przypuszczalna podstawowa liczba chromosomów dla rodziny to 11, przy czym x=(6-)7(-18)[4].
Systematyka
Przynależność rodziny do rzędu mirtowców (Myrtales) nie budzi wątpliwości, jest ona zaliczana do niego we wszystkich ważniejszych systemach klasyfikacji roślin. Jest też dobrze zdefiniowana i w jej zakresie nie zachodzą zmiany, inaczej jest jednak z zaliczanymi tu rodzajami. Badania molekularne nad filogenezą roślin tu zaliczanych spowodowały w ostatnich latach szereg zmian na tym szczeblu i tak: rozszerzono zakres rodzaju wiesiołek Oenothera włączając do niego wyodrębniane wcześniej rodzaje Calylophus, Gaura i Stenosiphon; z kolei rodzaj Chamissonia został podzielony na: Camissoniopsis, Chylisma, Chylismiella, Eremothera, Eulobus, Holmgrenia, Taraxia i Tetrapteron[5].
- Pozycja według APWeb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina siostrzana dla rodziny krwawnicowatych (Lythraceae) w obrębie rzędu mirtowców (Myrtales)[2].
mirtowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe Rosidae Takht., nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce Myrtales Rchb., podrząd Onagrineae Rchb., rodzina wiesiołkowate Onagraceae Juss[6].
Podrodzina: Ludwigioideae W. L. Wagner & Hoch (brak hypancjum)
- Ludwigia L. – ludwigia
Podrodzina: Onagroideae (hypancjum wydłużone)
- Camissonia Link
- Camissoniopsis W. L. Wagner & Hoch
- Chylismia (Torr. & A.Gray) Nutt. ex Raim.
- Chylismiella (Munz) W. L. Wagner & Hoch
- Circaea L. – czartawa
- Clarkia Pursh – klarkia, dzierotka
- Epilobium L.– wierzbownica
- Eremothera W. L. Wagner & Hoch
- Eulobus Nutt. ex Torr. & A.Gray
- Fuchsia L. – fuksja
- Gayophytum A. Jussieu
- Gongylocarpus Schltdl. & Cham.
- Hauya Candolle
- Lopezia Cavanilles – lopezja
- Megacorax S. González & W. L. Wagner
- Neoholmgrenia W. L. Wagner et Hoch
- Oenothera L. – wiesiołek
- Taraxia (Torrey & A. Gray) Raimann
- Tetrapteron (Munz) W. L. Wagner & Hoch
- Xylonagra Donnell Smith & Rose
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-14] (ang.).
- ↑ Reveal J. L.: Pre-1789 Vascular Plant Family Names. [w:] Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. Alphabetical Listing by Genera of Validly Published Suprageneric Names [on-line]. University of Maryland, 2003. [dostęp 2006-07-22]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Onagraceae Juss. [w:] Watson L. & M.J. Dallwitz. 1992. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval na http://delta-intkey.com (ang.)
- ↑ a b c d e f g Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 348-349. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ Crescent Bloom: Onagraceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-14]. (ang.).
- ↑ List of Genera in ONAGRACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-11-10] (ang.).
- ↑ W.L.W.L. Wagner W.L.W.L., P.C.P.C. Hoch P.C.P.C., Onagraceae, The Evening Primrose Family website [online], Smithsonian Institution [dostęp 2010-01-14] (ang.).
- Britannica: plant/Onagraceae
- БРЭ: 2065627
- SNL: mjølkefamilien
- BioLib: 3278
- EoL: 4333
- Flora of China: 10630
- Flora of North America: 10630
- GBIF: 2430
- identyfikator iNaturalist: 47790
- IPNI: 30000053-2
- ITIS: 27279
- NCBI: 3934
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000053-2
- Tela Botanica: 100921
- identyfikator Tropicos: 42000200
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55691
- CoL: DL8