Wełnianeczka darniowa
![]() Pokrój w czasie kwitnienia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | ciborowate | ||
Rodzaj | wełnianeczka | ||
Gatunek | wełnianeczka darniowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Trichophorum cespitosum (L.) Hartm. Handb. Skand. Fl., ed. 5: 259 (1849)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Wełnianeczka darniowa[4] (Trichophorum cespitosum (L.) Hartm.[a]) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych. W Polsce rzadki i objęty ochroną.
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje na półkuli północnej w strefie umiarkowanej[5]. W Polsce występuje na Pomorzu Zachodnim, Pomorzu Gdańskim, koło Torunia, w Sudetach oraz koło Tarnowskich Gór[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Trichophorum_cespitosum_%28Rasen-Haarbinse%29_IMG_2929.jpg/180px-Trichophorum_cespitosum_%28Rasen-Haarbinse%29_IMG_2929.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/FruchtRasenbinse.jpg/180px-FruchtRasenbinse.jpg)
- Pokrój
- Roślina zielna, wieloletnia, darniowa.
- Łodyga
- 10–45 cm wysokości, sztywna, obła, gładka.
- Liście
- Brunatne pochwy liściowe bez blaszki.
- Kwiaty
- Obupłciowe, w postaci jajowatych, pojedynczych kłosów, umieszczone w kątach przysadek na szczycie łodygi. Okwiat w postaci 6 szczecinek. Pręciki trzy, słupek jeden z trzema znamionami.
- Owoce
- Orzeszek, trójgraniasto odwrotnie jajowaty, długości do 2 mm.
Biologia i ekologia
Bylina, geofit. Kwitnie w maju i czerwcu. Występuje głównie na torfowiskach wysokich oraz atlantyckich torfowiskach wrzoścowych. Rośnie w zbiorowiskach Eriophoro-Trichophoretum caespitosi, Empetro-Trichophoretum austriaci i Ericetum tetracilis trichophoretosum. Populacje zajmują powierzchnie kilkunastu metrów kwadratowych. Liczebność populacji w Polsce ocenia się na sumarycznie kilkanaście tysięcy osobników (2006 r.)[7]. Somatyczna liczba chromosomów 2n = 104.
Zmienność
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Trichophorum2.jpg/220px-Trichophorum2.jpg)
Gatunek zróżnicowany na trzy podgatunki:
- Trichophorum cespitosum subsp. cespitosum (syn. Trichophorum cespitosum subsp. austriacum (Palla) Hegi) – podgatunek typowy, występuje w całym zasięgu gatunku; pochwa najwyższego liścia ścięta prostopadle, kłos 3–10 kwiatowy; podgatunek wyróżniający zespołu Eriophoro-Trichophoretum caespitosi.
- Trichophorum cespitosum subsp. germanicum (Palla) Hegi – występuje w Europie Zachodniej; w Polsce tylko na Pomorzu Zachodnim; pochwa najwyższego liścia ścięta ukośnie, kłos 8–20 kwiatowy; gatunek charakterystyczny rzędu Sphagno-Ericetalia
- Trichophorum cespitosum nothosubsp. foersteri Swan – występuje w Europie Zachodniej;
Zagrożenia i ochrona
Od 2014 r. roślina jest objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową[8], w latach 2004–2014 podlegała ochronie ścisłej. Wełnianeczka darniowa znalazła się w Polskiej czerwonej księdze roślin z 2001 roku w kategorii EN (zagrożony)[9]. Status ten podtrzymano w 2014 roku[10]. Gatunek umieszczony jest także na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski z 2006 r. w kategorii V (narażony)[11]. W wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię EN (zagrożony)[12]. Źródłem zagrożenia jest osuszanie i eksploatacja torfowisk. Część stanowisk znajduje się pod ochroną na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego oraz w rezerwatach torfowiskowych[7].
Uwagi
- ↑ W „Vascular plants of Poland” (2020) gatunek występuje pod nazwą Baeothryon cespitosum. Nazwa rodzajowa Baeothryon użyta została pierwotnie do określenia sekcji w rodzaju ponikło Eleocharis w związku z czym utworzone z nią nazwy gatunkowe uznawane są zgodnie z kodeksem nomenklatury botanicznej za synonimy. Zobacz wełnianeczka.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-21] (ang.).
- ↑ Trichophorum cespitosum (L.) Hartm.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-05-03].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 40, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Trichophorum cespitosum na e-Monocot [dostęp 2013-09-21]
- ↑ W. Żukowski: Wełnianeczka darniowa. W: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: 2001, s. 474-475. ISBN 83-85444-85-8.
- ↑ a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006, s. 39. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin.
- ↑ Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. R. Kaźmierczakowa, K. Zarzycki (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Z. Mirek, K. Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. W. Wojewoda, Z. Szeląg. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- SNL: bjørneskjegg
- BioLib: 42241
- EoL: 524519
- EUNIS: 186943
- Flora of North America: 242357993
- FloraWeb: 6010
- GBIF: 2710592
- identyfikator iNaturalist: 204169
- IPNI: 1077793-2
- ITIS: 508143
- NCBI: 76515
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-270661
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:315464-1
- Tela Botanica: 68932
- identyfikator Tropicos: 50215772
- USDA PLANTS: TRCE3
- CoL: 58GZS