Włosocień delikatny
![]() Sporofit | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Klasa | paprocie | ||
Podklasa | paprotkowe | ||
Rząd | rozpłochowce | ||
Rodzina | rozpłochowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | włosocień delikatny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Vandenboschia speciosa (Willd.) G.Kunkel Ber. Schweiz. Bot. Ges. 76: 48 (1966)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Włosocień delikatny (Vandenboschia speciosa)[4] – gatunek paproci z rodziny rozpłochowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Gatunek wybitnie oceaniczny[5]. Występuje w Europie i na Makaronezji. Sporofity i gametofity rosną na Wyspach Kanaryjskich, Azorach, Maderze, Irlandii, Portugalii, Hiszpanii, Francji, Wielkiej Brytanii. Gametofity bez sporofitów występują w Wielkiej Brytanii, Francji, Luksemburgu, Niemczech, Czechach i Polsce. W Polsce gatunek skrajnie rzadki; rośnie tylko na dwóch stanowiskach w okolicach Złotoryi i Lwówka Śląskiego. Odnaleziony w 2002 roku (tylko gametofity)[6]. Populacja z Panieńskich Skał spod Lwówka prawdopodobnie wymarła w 2005 lub 2006 roku[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Trichomanes_speciosum-gametofyt.jpg/220px-Trichomanes_speciosum-gametofyt.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Przytulone do powierzchni skały gęste, filcowate skupienia długich, widełkowato rozgałęzionych, splątanych nici[8].
Biologia i ekologia
Bylina, epilit. Rośnie w głębokich szczelinach skał bezwapiennych otoczonych przez lasy liściaste, w warunkach silnego zacienienia. Rozmnaża się wegetatywnie za pomocą rozmnóżek. Do prowadzenia fotosyntezy potrzebuje zaledwie 0,01% pełnego oświetlenia[9]. Nici zawierają bardzo liczne, niewielkie, kuliste chloroplasty, ustawione peryferyjnie[10].
Morfologia
- Pokrój
- Roślina wieloletnia, osiąga wysokość do 50 cm.
- Część podziemna
- Płożące się kłącze do 4 mm średnicy, pokryte czarnymi włoskami.
- Liście
- Ogonek liściowy oskrzydlony. Blaszka liściowa 3–4-krotnie pierzasta, jednowarstwowa, ciemnozielona, cienka i przeświecająca; odcinki ostatniego rzędu owalne, całobrzegie, tępe. Zarodnie siedzące, ze skośnym anulusem, zebrane w cylindryczne, wydłużone sori z kubkowatą zawijką na brzegu liścia[11].
Biologia i ekologia
Bylina, roślina poikilohydryczna. Rośnie na zacienionych, wilgotnych skałach, tylko w warunkach klimatu oceanicznego. Zarodniki są bardzo lekkie i mogą być przenoszone na bardzo duże odległości.
Zagrożenia i ochrona
Gatunek objęty ochroną w Europie na mocy konwencji berneńskiej oraz dyrektywy siedliskowej. W Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku. Wymaga ustalenia strefy ochrony w promieniu 100 m od granic stanowiska[12][13].
Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w kategorii zagrożenia R (rzadki – potencjalnie zagrożony)[14]. W wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię CR (krytycznie zagrożony)[15].
Znajduje się także w Polskiej czerwonej księdze roślin w kategorii CR (krytycznie zagrożony)[16]. W związku z tym, że gametofity są szerzej rozprzestrzenione, niepozorne i łatwe do przeoczenia, rzeczywisty stopień zagrożenia gatunku może być niższy[17].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
- ↑ Michael Hassler: Genus Vandenboschia Copel.. [w:] World Plants. Synonymic Checklist and Distribution of the World Flora. Version 11.1 [on-line]. [dostęp 2020-12-25].
- ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39–91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
- ↑ Birks H.J.B. 1976. The distribution of European pteridophytes: A numerical analysis. New Phytologist 77: 257-287.
- ↑ Krukowski M., Świerkosz K. 2004. Disovery of gametophytes of Trichomanes speciosum Willd. (Hymenophyllaceae: Pteridophyta) in Poland anf their biogeographical importance. Fern Gazette 17(2): 79-84.
- ↑ Świerkosz K., Reczyńska K., M. Krukowski. 2008. Killarey fern Trichomanes speciosum Willd. in Poland (2002-2008) – the state of population and protection perspective. W: E. Szczęśniak, E. Gola (red.). Club mosses, horsetails and ferns in Poland – resources and protection. Institute of Plant Biology, University of Wrocław, Wrocław, s. 47–56.
- ↑ Świerkosz K. 2012. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: J. Perzanowska (red.). Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny. Część II. GIOŚ, Warszawa, s. 307–318. ISBN 978-83-61227-80-9.
- ↑ Johnson G.N., Rumsey F.J. Headley A.D. & Sheffield E. 2000. Adaptations to extreme low light in the fern Trichomanes speciosum. New Phytologist 148: 423-431.
- ↑ Makgomol K., Sheffield E. 2001. Gametophyte morphology and ultrastructure of the extremly deep shade fern, Trichomanes speciosum. New Phytologist 151: 243–255.
- ↑ Świerkosz K. 2004. Włosocień delikatny Trichomanes speciosum Willd. W: Sudnik-Wójcikowskia B., Werblan-Jakubiec H. (red.). Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, s. 59–62. ISBN 83-86564-43-1.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin Dz.U. z 2014 r. poz. 1409.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Moore P.D. 1998. Frondless ferns lie low to survive. Nature 392: 661-662.