Stonka ziemniaczana
![]() | Ten artykuł dotyczy owada. Zobacz też: lokomotywa SM42 nazywana „stonką”. |
Leptinotarsa decemlineata[1] | |||
Say, 1824 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Podgromada | owady uskrzydlone | ||
Rząd | chrząszcze | ||
Podrząd | |||
Rodzina | stonkowate | ||
Rodzaj | Leptinotarsa | ||
Gatunek | stonka ziemniaczana | ||
Zasięg występowania | |||
![]() Kolor żółty – kolebka stonki, pomarańczowy – obecny zasięg; zielony – kolebka ziemniaka. | |||
| |||
| |||
|
Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) – chrząszcz z rodziny stonkowatych, kosmopolityczny gatunek zawleczony do Europy[2]. Pospolity szkodnik upraw ziemniaków.
Opis
Przedplecze ma barwę żółtą i charakterystyczny rysunek z czarnych plam. Pokrywy skrzydeł mają barwę kremową z 10 czarnymi paskami. Ciało tego owada jest owalne, o wypukłym wierzchu i płaskim spodzie. Czułki są średniej długości i masywne. Oczy o budowie złożonej znajdują się po bokach głowy.
Pokarm
Żeruje na ziemniakach. Żywi się ich liśćmi, kwiatami i łodygami.
Rozmnażanie
Kilka dni po opuszczeniu zimowisk, chrząszcze przystępują do rozrodu. Samica składa jaja w dużych grupach na spodzie liści ziemniaczanych, aby ochronić je przed słońcem i deszczem. Żerujące na liściach larwy pozbawiają całkowicie liści swego żywiciela. Dla tego gatunku zero fizjologiczne wynosi 11,5 °C, a suma temperatur efektywnych 390 °C[3].
Występowanie
Ameryka Północna i Środkowa, Europa i Azja. Pochodzi z Kolorado (USA) i dlatego zwana była też żukiem z Kolorado, kolorado lub chrząszczem kolorado. Do Europy została zawleczona na przełomie XIX i XX wieku. Przyjmuje się, że owad przywędrował przypadkowo na pokładach statków przewożących żywność.
Plaga stonki w PRL
Jeszcze według Wielkiej ilustrowanej encyklopedii powszechnej, wydanej w latach 1929-1938, stonka ziemniaczana występowała w Polsce „tylko sporadycznie”[4]. Upowszechniła się i zaczęła stanowić poważny problem w latach 50[5]. Według propagandowego komunikatu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych zamieszczonego 1 czerwca 1950 roku w Trybunie Ludu chrząszcz ten miał zostać zrzucony w masowych ilościach przez amerykańskie samoloty do Bałtyku, skąd wypełzł na wybrzeże i rozplenił się po całym kraju, rozpoczynając wymierzone w socjalistyczną Polskę dywersyjno-sabotażowe działania, polegające na zachłannej konsumpcji upraw ziemniaczanych[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Slowo_Polskie_3-VII-1950.jpg/220px-Slowo_Polskie_3-VII-1950.jpg)
Problemem zainteresowały się władze PRL: zostały wydane; rozporządzenie Ministra Rolnictwa z 16 czerwca 1951 w sprawie zwalczania stonki ziemniaczanej[7] oraz uchwała Prezydium Rządu z 28 kwietnia 1951 w sprawie ochrony kraju przed stonką ziemniaczaną w 1951[8]. W sierpniu 1951 stonką zajęło się Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego[6]. W okresie lat 40. i 50., przed upowszechnieniem się chemicznych środków walki z owadami organizowano akcje zbierania chrząszczy i larw stonki[9]. W następnych latach stosowano środki zawierające DDT.
Występowanie stonki wykorzystywano do propagandy politycznej[10], głównie „mobilizacji mas”. Przez pierwsze dziesięciolecia PRL-u, a szczególnie lata 50., stonka ziemniaczana traktowana była jako główny powód niedoborów na rynku żywności. Występujące wówczas letnie plagi stonki („pasiastego dywersanta”) tłumaczone były społeczeństwu jako dywersja wrogów socjalizmu („Trybuna Ludu” w maju 1950 r. zatytułowała tekst nt. stonki: „Niesłychana zbrodnia imperialistów amerykańskich”), a 18 stycznia 1953 roku rząd PRL podjął uchwałę w sprawie walki społeczeństwa ze stonką ziemniaczaną (ówcześnie nazywanej „żukiem kolorado”).
Galeria
- Jaja stonki ziemniaczanej na liściu ziemniaka
- Żerujące larwy
- Stonka ziemniaczana - żerujące larwy, późne stadium.
- Holenderska kronika filmowa z 1947 o stonce
- Ekspansja stonki w Europie w latach 1921-1964
-
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Leptinotarsa decemlineata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ stonka ziemniaczana, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2012-09-06] .
- ↑ Jan Boczek: Nauka o szkodnikach roślin uprawnych. Warszawa: Wydawnictwo SGGW, 1995, s. 17. ISBN 83-00-02905-2.
- ↑ Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna.
- ↑ Stonka ziemniaczana – coraz trudniejszy przeciwnik dla ziemniaków i rolnika. [online], 31 marca 2022 [dostęp 2022-06-19] (pol.).
- ↑ a b Zdzisław Zblewski: Leksykon PRL-u. Kraków: Znak, 2000, s. 146. ISBN 83-7006-793-X.
- ↑ Dz.U. z 1951 r. nr 36, poz. 278.
- ↑ M.P. z 1951 r. nr 40, poz. 500.
- ↑ Socjalistyczny bój ze stonką. [dostęp 2016-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-10)].
- ↑ Jak stonka rozpętała trzecią wojnę... - nowosci.com.pl [online], nowosci.com.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Polskie kroniki filmowe o stonce ziemniaczanej w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej.
- Britannica: animal/Colorado-potato-beetle, animal/potato-beetle
- Universalis: doryphore
- БРЭ: 2082064
- SNL: koloradobille
- Catalana: 0153116