Skeliwka (obwód lwowski)
![]() Kościół i warownia Herburtów | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||
Rejon | starosamborski | ||||
Wysokość | 300 m n.p.m. | ||||
Populacja (2018) • liczba ludności |
| ||||
Nr kierunkowy | + 380 3238-61 | ||||
Kod pocztowy | 82052 | ||||
Tablice rejestracyjne | BC | ||||
Położenie na mapie obwodu lwowskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||||
![]() | |||||
| |||||
|
Skeliwka (ukr. Скелівка, Skeliwka; do 1946 roku Felsztyn, Фельштин) – wieś na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie starosamborskim. W 2018 roku liczyła ok. 1 tys. mieszkańców[1].
Położenie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Felsztyn1914r.jpg/240px-Felsztyn1914r.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Skelivka.jpg/240px-Skelivka.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Unknown_-_Portrait_of_Jan_Herbut_of_Felsztyn_%281508%E2%80%931577%29%2C_Castellan_of_Sanok_and_Starost_of_Przemy%C5%9Bl_-_MNK_I-51_-_National_Museum_Krak%C3%B3w.jpg/240px-Unknown_-_Portrait_of_Jan_Herbut_of_Felsztyn_%281508%E2%80%931577%29%2C_Castellan_of_Sanok_and_Starost_of_Przemy%C5%9Bl_-_MNK_I-51_-_National_Museum_Krak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Felsztyn_1889.png/240px-Felsztyn_1889.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/POL_Felsztyn_COA_XIX_w.svg/240px-POL_Felsztyn_COA_XIX_w.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D0%BA%D0%B0._%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%8F_XV_%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVI_%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%82%D1%8F.jpg/240px-%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D0%BA%D0%B0._%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%8F_XV_%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVI_%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%82%D1%8F.jpg)
Wieś położona jest ok. 2 km od Starego Sambora i ok. 20 km od przejścia granicznego w Krościenku. Leży w dolinie Strwiąża, u podnóża wyniesienia Węgrzeliska 375 m n.p.m. Felsztyn położony był przy dawnym szlaku handlowym do Sambora i Lwowa. W 1417 roku przez Felsztyn do Lwowa podróżował król Władysław Jagiełło. Dojazd do wsi z Polski poprzez drogowe przejście graniczne w Krościenku.
Historia
Dawniejsze nazwy: Fulsztyn, Folsteyn, Felstin, Fullensteyn, Fulsthine, Fulstin (1593). Pochodzenia nazwy miejscowości wywodzi się od rodowej siedziby Herburtów na Morawach, twierdzy Fulsztyn. Miejscowość ta istnieje do dziś, położona jest nad rzeką Osobłogą i jest zwana Bohušov (Füllstein, część wsi Bohušov).
Herburtowie to niemiecki ród rycerzy Vulm korzeniami z Westfalii – Dolna Saksonia, pierwotna osada Fülme w pobliżu miejscowości Rinteln. W tym miejscu należy dodać, że już wcześniej bo w roku 1253 razem z księciem Władysławem opolskim wyruszył na wyprawę na Ruś Halicką przeciw księciu Danielowi Halickiemu założyciel Fulsztajnu na Morawach – Herbort z Fulmu.
Pierwsza wzmianka o Felsztynie pochodzi z roku 1374. Z XIV w. pochodzą pierwsze wzmianki o Żydach osiedlających się w mieście[2]. Po roku 1370 doszło do podziału rodziny Herburtów na dwie linie – pierwsza pozostała nadal na Śląsku w Sośnicowicach i Fulsztajnie, natomiast druga po powrocie ziemi sanockiej (województwo ruskie) do Korony 1340 otrzymała liczne nadania i przywileje od Władysława Opolczyka nad Sanem, Wiarem i Strwiążem. Miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim w roku 1380. Herburtowie dbali o miasto i jego rozwój, do połowy XVI wieku ściągali ze Śląska i Moraw licznych osadników o różnych specjalnościach, tkaczy, murarzy, ogrodników itd. Kolejne przywileje dla miasta potwierdzali następnie królowie Polski – Kazimierz IV Jagiellończyk (1488) oraz Zygmunt August (1551).
Po Herburtach właścicielami Felsztyna był ród Danillewiczów (1641). W Felsztynie na początku XVI w. urodził się Jan Herburt, kasztelan sanocki oraz starosta przemyski, autor wielu dzieł o tematyce dyplomatycznej oraz Sebastian Herburt autor wielu utworów muzycznych, pierwszy nauczyciel muzyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. W kościele parafialnym pw. św. Marcina Biskupa (obecnie cerkiew) spoczywają zwłoki Walentego Herburta, biskupa przemyskiego, posła Zygmunta Augusta na sobór trydencki w roku 1572, znajduje się tu również płyta nagrobkowa chorążyny Herburtowej z roku 1495 oraz pomniki Jana Herburta z żoną oraz ich syna Krzysztofa Herburta zm. w 1558. Felsztyn uzyskał prawo składu w 1641 roku[3]. W roku 1649 podczas nawały kozackiej zamek został zniszczony. Na początku XVIII wieku dochody miastu przynosiły kotły piwne i gorzałczane, których było w Felsztynie trzy.
Do 1772 województwo ruskie, ziemia przemyska, powiat przemyski. W okresie zaborów miasto należało do austriackiego powiatu staromiejskiego i było położone na granicy dawnego powiatu samborskiego. W mieście znajdowały się parafie greckokatolicka oraz rzymskokatolicka oraz drewniana synagoga. Od 1872 przez Felsztyn przebiega linia Kolei Dniestrzańskiej. W 1880 r. Felsztyn liczył 1154 mieszkańców z czego 590 Żydów, a w 1900 r. 1326 z czego 690 Żydów. Podczas I wojny światowej miejscowość została poważnie zniszczona w 1914 roku. Boje o Felsztyn w roku 1918 opisane zostały przez Stanisława Maczka w jego pamiętnikach[4].
W okresie międzywojennym znajdował się w województwie lwowskim, powiecie starosamborskim. Burmistrzami byli Marcin Korcz i Jan Kucharski. W roku 1921 miasteczko liczyło około 1195 mieszkańców z czego 534 Żydów. W mieście funkcjonowała straż ogniowa, stowarzyszenia kupców katolickich, oraz kasy kredytowe. Targi miejskie odbywały się w każdy wtorek.
1 kwietnia 1928 do Felsztyna włączono Posadę Felsztyńską[5].
W latach 1939–1941 okupacja radziecka. W latach 1941–1944 okupacja niemiecka. W lipcu 1941 r., po agresji Niemiec na ZSRR doszło do pogromu ludności żydowskiej. W marcu 1942 r. Niemcy deportowali felsztyńskich Żydów do Sambora, a stamtąd w sierpniu 1942 r. do obozu zagłady w Bełżcu.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca tutaj polska rodzina Wójcików ukrywała Żydów. W 1985 roku Instytut Jad Waszem uhonorował za to Marię Wójcik i jej dzieci: Tadeusza Wójcika, Krystynę Lewandowską, Władysławę Piekart i Stanisławę Pochechę tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[6].
W 1944 wieś została wcielona w struktury administracyjne Ukraińskiej SRR. Od 1991 w granicach Ukrainy.
Ważniejsze obiekty i turystyka
- cmentarz żydowski
- kościół pw. św. Marcina Biskupa – obecnie cerkiew greckokatolicka obrządku bizantyjsko-ukraińskiego
- synagoga
- zamek
Przez Skeliwkę i okolice prowadzi Szlak śladami dobrego wojaka Szwejka.
Osadnictwo
W okresie I Rzeczypospolitej istniało również drugie miasto założone przez Herburtów o tej samej nazwie Felsztyn (ob. Hwardijśke) ok. 20 km od miasta Chmielnicki (dawniej Płoskirów). Dalej na wschód nad samym Zbruczem położona była jedna z największych twierdz polskich, wybudowana przez Herburtów na początku XVI wieku w Kudryńcach.
Przypisy
- ↑ Святині, СКЕЛІВКА, Мартина | Костели і каплиці України [online], rkc.in.ua [dostęp 2024-06-16] .
- ↑ zobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Felsztynowi https://archive.ph/20070818071029/http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/834.html
- ↑ Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych : (prawo składu), Warszawa 1920, s. 139.
- ↑ Stanisław Maczek: Od podwody do czołga. Wspomnienia wojenne 1918–1945. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990. ISBN 83-04-03659-2.
- ↑ Dz.U. z 1927 r. nr 112, poz. 949
- ↑ Wójcik Maria ; Son: Tadeusz ; Daughter: Lewandowska Krystyna (Wójcik); Daughter: Piekart Władysława (Wójcik); Daughter: Pociecha Stanisława (Wójcik). collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-06-01]. (ang.).
Bibliografia
- Mapa WIG Sambor Pas 50 Słup 36 Warszawa 1937
- Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej Warszawa 1928 s. 668
Zobacz też
- Felsztyn na Podolu
Linki zewnętrzne
- Felsztyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 382 .
- Genealogiczna strona o Felsztynie. ornatowski.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-22)].
- Zdjęcia ze Skeliwki
- Kościół św. Marcina w Felsztynie na filmie z drona, 2018.
- p
- d
- e
Miasta |
|
---|---|
Osiedla |
|
Wsie |
|
Zniesione wsie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Sambor
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta / Prawa miejskie (1920–34 →) |
|
Miasteczka (1920–34) | |
Gminy miejskie (1920–39) | |
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39) |
|
- p
- d
- e
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich / praw miasteczka / praw osiedla; (2) wytłuszczono miasta/osiedla trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast; (4) OTP – osiedle typu miejskiego; (5) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
Gminy miejskie |
|
---|---|
Gminy wiejskie z prawami miejskimi |
|
Gminy wiejskie z prawami miasteczka |
|
Źródła: Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294, Dz.U. z 1934 r. nr 48, poz. 422, Dz.U. z 1934 r. nr 48, poz. 420, Dymitrow M., 2015, Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [in] Krzysztofik R., Dymitrow M. (Eds), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg, s. 61–63 / 65–115.