Skalnica torfowiskowa
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | Saxifraganae | ||
Rząd | skalnicowce | ||
Rodzina | skalnicowate | ||
Rodzaj | skalnica | ||
Gatunek | skalnica torfowiskowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Saxifraga hirculus L. Sp. pl. 1:402. 1753[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Saxifraga_hirculus_Sturm58.jpg/220px-Saxifraga_hirculus_Sturm58.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Saxifraga_hirculus_%287833217532%29.jpg/220px-Saxifraga_hirculus_%287833217532%29.jpg)
Skalnica torfowiskowa[5] (Saxifraga hirculus L.) – gatunek rośliny z rodziny skalnicowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Roślina o cyrkumborealnym zasięgu występowania, na północy Europy, Ameryki Północnej i Azji[6]. W Polsce gatunek rodzimy, bardzo rzadki, osiąga południową granicę zwartego zasięgu. Występuje głównie w północnej części kraju. Znanych było tutaj około 150 jego stanowisk, ale na większości z nich gatunek ten już wyginął. Ponadto podawano jego występowanie na pojedynczych stanowiskach w Wielkopolsce, na Górnym Śląsku, Podlasiu i Lubelszczyźnie. Niemal wszystkie te stanowiska są już historyczne[7].
Przed laty bardzo liczna była populacja tej rośliny na polanie Molkówka w Tatrach, jednak całkowicie wyginęła ona w latach 70. XX w. po wykonaniu melioracji polany, a skalnica torfowiskowa została uznana za gatunek wymarły w polskich Karpatach. W roku 2014 nowe stanowisko tego gatunku odnaleziono na innej z polan u wylotu Doliny Chochołowskiej, jednak poza terenem chronionym (ok. 1,5 km od granic Tatrzańskiego Parku Narodowego)[8].
Morfologia
- Pokrój
- Roślina wytwarzająca krótkie, cienkie, korzeniące się rozłogi wyrastające z kątów liści odziomkowych[9].
- Łodyga
- Prosto wzniesiona, pojedyncza, górą rdzawo orzęsiona, wysokości do 40 cm[7].
- Liście
- Wszystkie liście całobrzegie, brunatnozielone. Liście odziomkowe osadzone na ogonkach, jajowato-lancetowate, tępo zakończone, u nasady orzęsione, długości kilku centymetrów. Liście łodygowe siedzące, jajowato bądź równowąskolancetowate, u nasady zazwyczaj owłosione, długości 1–3 cm, szerokości 2–4 mm[9].
- Kwiaty
- Obupłciowe, wyrastające na owłosionych szypułkach, zebrane w 1–5 kwiatowe kwiatostany wierzchotkowate. Kwiaty 5-krotne, działki kielicha jajowate bądź podługowate, rdzawo orzęsione, po przekwitnięciu odgięte, płatki korony żółte, pomarańczowo nakrapiane, rdzawo orzęsione, podługowate, długości 8–13 mm, 2 do 4 razy dłuższe od działek. Pręcików dziesięć, słupek dwukrotny, z dwoma znamionami[9][10].
- Owoc
- Torebka, długości ok. 1 cm, jajowato-podługowata, z krótkimi, rozchylonymi szyjkami[9].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca, niekiedy od czerwca do września. Kwiaty przedprątne. Rośnie głównie na siedliskach torfowych, zasiedla przede wszystkim torfowiska niskie oraz podmokłe łąki[7]. Gatunek charakterystyczny dla zespołu Caricetum nigrae[11]. Na Molkówce w Tatrach występował wyłącznie w tym zespole i w ogóle nie pojawiał się na sąsiadującym z nim torfowisku wysokim[7]. Nowo odkryte w 2014 r. stanowisko na innej polanie u wylotu Doliny Chochołowskiej znajduje się w płacie młaki kozłkowo-turzycowej (Valeriano-Caricetum flavae) w kompleksie łąk oraz higro- i nitrofilnych ziołorośli[8].
Somatyczna liczba chromosomów 2n = 32[12].
Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową, umieszczona jest także w załączniku II dyrektywy siedliskowej, więc obszary na których występuje wymagają wyznaczenia Specjalnych Obszarów Ochrony[7].
Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[13]: E (wymierający, krytycznie zagrożony); 2016: EN (zagrożony)[14]
- Kategoria zagrożenia według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin[15]: EN (zagrożony)
Okazy pochodzące z polany Molkówka uprawiane są w Górskim Ogrodzie Botanicznym PAN w Zakopanem. W latach 80. XX wieku dokonano ich rozmnożenia, a następnie podjęto próbę ich reintrodukcji na pierwotne stanowisko, ale bez powodzenia[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2017-03-04].
- ↑ Saxifraga hirculus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ E. Hultén, M. Fries: Atlas of North European vascular plants north of the Tropic of Cancer. T. I–III. Königstein: Koeltz Scientific Books, 1986.
- ↑ a b c d e f Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ a b Halina Ratyńska, Patryk Czortek: Nowe stanowisko skalnicy torfowiskowej, w: "Tatry" nr 4 (50), jesień 2014, s. 51
- ↑ a b c d Załuski T., Bloch-Orłowska J., 2004.: Saxifraga hirculus L., Skalnica torfowiskowa. W: Sudnik-Wójcikowskiej B., Werblan-Jakubiec H. (red.) Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, s. 180-193
- ↑ Stanisław Kłosowski, Grzegorz Kłosowski: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2007. ISBN 978-83-7073-248-6.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- SNL: myrsildre
- BioLib: 39467
- EoL: 583361
- EUNIS: 181463
- Flora of China: 200010298
- Flora of North America: 200010298
- FloraWeb: 5289
- GBIF: 3032811
- identyfikator iNaturalist: 144157
- IPNI: 228461-2
- ITIS: 24228
- NCBI: 159962
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2583517
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:228461-2
- Tela Botanica: 60800
- identyfikator Tropicos: 29100080
- USDA PLANTS: SAHI3
- CoL: 6Y2T8