Schichau-Werke
Zakłady Schichaua w Elblągu (niem. F. Schichau, Maschinen- und Lokomotivfabrik, Schiffswerft und Eisengießerei GmbH) – zakłady mechaniczne, w tym stocznia, funkcjonujące w latach 1855–1945, założone przez Ferdinanda Gottloba Schichaua. Były jedną z ważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech, szczególnie torpedowce i niszczyciele. Zakłady Schichaua były też dużym producentem lokomotyw[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Smsblitz.jpg/220px-Smsblitz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/LeytenantBurakov1904.jpg/220px-LeytenantBurakov1904.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/S90_Hochsee-Torpedoboot.jpg/220px-S90_Hochsee-Torpedoboot.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/T_35_as_DD_935_in_US_seas_August_1945.jpg/220px-T_35_as_DD_935_in_US_seas_August_1945.jpg)
Historia
Początki przedsiębiorstwa Schichaua
W 1837 Ferdinand Schichau otworzył w Elblągu warsztat budowy maszyn (przy nieistniejącej obecnie ulicy Wały Staromiejskie), w którym zajmował się budową i naprawą przede wszystkim maszyn parowych dla przemysłu, a także pras hydraulicznych i sprzętu rolniczego[2]. Zainteresowany przemysłem okrętowym rozwinął wkrótce swoje przedsiębiorstwo w tym kierunku. Pierwszym zamówieniem tego typu było wykonanie w 1841 silnika i wyposażenia dla pierwszej mechanicznej pogłębiarki (bez własnego napędu) wyprodukowanej w Niemczech, używanej przez następne 45 lat na rzece Elbląg i Zalewie Wiślanym[2]. W 1847 w jego przedsiębiorstwo powstała maszyna parowa do napędu pierwszego parowca „James Watt” zbudowanego całkowicie w Królestwie Prus (kadłuby tych jednostek powstawały jeszcze w sąsiedniej stoczni Mitzlaffa). W 1852 dostarczył wyposażenie dla budowanej w Gdańsku korwety pruskiej marynarki wojennej – „Danzig”[2].
Powstanie stoczni
W 1854 F.Schichau postanowił zbudować własną stocznię i w tym celu uzyskał od władz miejskich część Fosy Dworu Popielnego (Aschhofgraben) w rejonie dawnych umocnień miejskich skomunikowaną z rzeką Elbląg. 21 czerwca 1855 zwodowano tam pierwszy statek, zamówiony przez grupę elbląskich przedsiębiorców. Był to pierwszy niemiecki parowiec o konstrukcji żelaznej z napędem śrubowym – „Borussia”[2]. Większość produkcji zakładów F.Schichaua początkowo stanowiły maszyny, parowozy urządzenia dla młynów zbożowych, gorzelni czy też cukrowni[3]. Do 1872 zbudowano 50 statków. W tym samym roku Schichau powiększył zakład, wykupując stocznię Mitzlaffa na północnym brzegu Fosy Dworu Popielnego[2]. Schichau produkował głównie niewielkie statki pasażerskie i handlowe, głównie o napędzie łopatkowym, na potrzeby armatorów z Prus Wschodnich i na eksport, przede wszystkim do Imperium Rosyjskiego (od 1863), w tym na ziemie dawnej Polski. Istotnym przedmiotem działalności była budowa pogłębiarek, szeroko eksportowanych (m.in. do Cesarstwa Japonii, Australii, Kanady i Wielkiej Brytanii i Irlandii) oraz holowników. W 1876 zwodowano setny statek[2].
Okres największego rozwoju (1877–1918)
Dalszy rozwój przedsiębiorstwa zapewniły liczne zamówienia wojskowe, począwszy od 1877 roku, przede wszystkim dla szybko rozbudowującej się Kaiserliche Marine. Stocznia F.Schichau wyspecjalizowała się przede wszystkim w budowie torpedowców i później niszczycieli, budując większość niemieckich jednostek tych klas przed I wojną światową (nosiły one oznaczenia w postaci litery S z numerem, pochodzącej od inicjału producenta)[2]. Budowano także liczne jednostki na eksport, m.in. dla Rosji, Austro-Węgier, Brazylii i Cesarstwa Chin (zbudowane dla Chin niszczyciele typu Hai Long z 1898 pobiły ówczesny rekord prędkości osiągając 33,6 węzła). W latach 1872–1893 zbudowano w stoczni 450 jednostek, w tym 163 okręty, z tego 156 torpedowców i niszczycieli[2]. W 1884 F.Schichau wykupił sąsiednią fabrykę maszyn C.F. Steckla. Dalszy rozwój ograniczała jednak płytka i wąska rzeka Elbląg, nad którą ulokowana była stocznia, co uniemożliwiało budowę większych jednostek. Dlatego od 1889 Schichau zorganizował warsztaty remontowe okrętów w Piławie (stocznia elbląska nie zajmowała się remontami), a w 1892 uruchomił nowo zbudowaną większą stocznię w Gdańsku. W stoczni w Elblągu nadal budowano mniejsze jednostki. Po śmierci Schichaua w 1896 przedsiębiorstwo prowadził zięć, Carl Heinz Ziese. Wykupiono wówczas dalsze tereny w Elblągu leżące wzdłuż rzeki Elbląg, budując cztery większe pochylnie i poszerzając rzekę naprzeciwko nich. Oprócz udanych maszyn parowych własnej konstrukcji, od 1907 w zakładach F.Schichau produkowano na licencji okrętowe turbiny parowe.
W trakcie I wojny światowej zintensyfikowano produkcję niszczycieli i torpedowców. Pod koniec wojny rozpoczęto także produkcję okrętów podwodnych, lecz ich nie ukończono przed jej zakończeniem.
Okres międzywojenny i upadek
Rozwój przedsiębiorstwa zakończyła klęska Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej, powrócono wówczas do budowy małych jednostek cywilnych. Zerwaniu uległy ścisłe więzi kooperacyjne z zakładem, który znalazł się w Wolnym Mieście Gdańsku. Na skutek kryzysu gospodarczego połączonego z mało wydajnym zarządzaniem, stocznia stanęła w obliczu bankructwa, lecz 29 maja 1929 roku spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została przejęta przez państwo. W okresie międzywojennym XX w. zbudowano w Elblągu jedynie ok. 100 jednostek cywilnych, w tym 30 holowników[2]. Od 1937, w związku z intensywną remilitaryzacją Cesarstwa Niemieckiego, ponownie rozpoczęto budowę okrętów dla Kriegsmarine – sześciu torpedowców typu 1935 i dziewięciu typu 1937, po czym większą serię dużych torpedowców typu 1939 (nazywanych od stoczni typem Elbing). Od 1944 budowano także miniaturowe okręty podwodne Typ XXVIIB Seehund, których ukończono aż 136[2]. Historia Schichau-Werke zakończyła się wraz z klęską Niemiec i wcieleniem Elbląga do Polski w 1945 roku.
Po II wojnie na terenie dawnych Schichau-Werke utworzono zakłady turbin parowych Zamech.
Wybrane statki i okręty zbudowane w Zakładach Schichaua
Z tym tematem związana jest kategoria: Okręty zbudowane w Schichau-Werke.
- A 26 (1916)
Przypisy
- ↑ JerzyJ. Kukliński JerzyJ., Przedsiębiorstwo Schichau’a w latach 1837–1945, „Rocznik Elbląski”, t. XII, 1993 .
- ↑ a b c d e f g h i j A. Nitka, Przedsiębiorstwo...
- ↑ Domino i inni, Historia Elbla̜ga. Opracowanie zbiorowe. T. 3, Cz. 2 (1851-1920), wyd. 1, Gdańsk: Wyd. „Marpress”, 2001, s. 54, ISBN 83-87291-96-X, OCLC 249423437 .
Bibliografia
- Andrzej Nitka: Przedsiębiorstwo stoczniowe F. Schichau. Elbląg-Piława-Gdańsk-Ryga-Królewiec. Zarys dziejów 1837–1945 w: „Morze, Statki i Okręty” nr 6/2007
Linki zewnętrzne
- F.G. Schichau i F. Komnick. elblag.2lo.elblag.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-24)].