Sbek Thom
Sbek Thom (khm. ល្ខោនណាំងស្បែក), także Nang Sbek – teatr cieni Khmerów z wykorzystaniem płaskich figur skórzanych, przedstawiający historie z khmerskiej wersji Ramajany.
W 2005 roku Sbek Thom został proklamowany Arcydziełem Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości a w 2008 roku wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[1].
Historia
Pierwsza wzmianka o użyciu figur pochodzi z inskrypcji kamiennej sprzed okresu angkorskiego opisującej ceremonię przywołania bogini Saraswati[2]. Sama sztuka teatru cieni rozwinęła się w okresie angkorskim[2].
Sztuka Sbek Thom znacznie ucierpiała w okresie reżimu Czerwonych Khmerów, kiedy to wiele figur teatralnych zostało zniszczonych[3]. W XXI wieku działają trzy grupy aktorskie teatru cieni[3].
W 2005 roku Sbek Thom został proklamowany Arcydziełem Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości, a w 2008 roku wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[1].
Opis
Sztuki dedykowane są bóstwom i odbywają się tylko przy specjalnych okazjach, np. podczas obchodów nowego roku czy urodzin króla[3]. Sbek Thom przedstawia historię z khmerskiej wersji Ramajany[4].
Tradycyjnie przedstawienia odbywają się w nocy na świeżym powietrzu na polu ryżowym lub na dziedzińcu świątyni wat[5]. Tłem jest wielka biała płachta rozpinana pomiędzy dwoma bambusami, z tyłu rozpalane jest ognisko, tak by figury rzucały cienie na płachtę[5]. Animator prowadzi figury za pomocą ruchów tanecznych w takt muzyki granej przez orkiestrę[3]. Historie opowiada dwóch narratorów, stojących przed ekranem[6]. Narracja jest prowadzona wierszem[6].
Przed spektaklem animatorzy, narratorzy i muzycy proszą bóstwa o ochronę i błogosławieństwo, po spektaklu narratorzy przywołują Wisznu, Śiwę, Ramę i Rawanę, by odpędzić złe duchy[5].
Lalki
Teatr cieni wykorzystuje płaskie figury wykonane ze skóry bydlęcej rozpiętej na dwóch drągach bambusowych[7].
Każda z figur wykonywana jest z jednego kawałka skóry[3]. Powierzchnia niektórych figur dochodzi do dwóch metrów kwadratowych, największe ważą do ośmiu kilogramów[7]. Postaci Śiwy i Wisznu wykonywane są ze skóry krowy, która padła w naturalny sposób, bądź zginęła w wyniku wypadku[3]. Proces tworzenia figury trwa jeden dzień i towarzyszą mu szczególne rytuały[3]. Skóry są farbowane roztworem z kory drzewnej[3]. Na wypalaną skórę nanoszony jest zarys postaci, następnie wycina się niepotrzebne kawałki, maluje i na samym końcu mocuje dwa drągi bambusowe do poruszania figurą[3]. Figury te nie mają żadnych ruchomych części[7].
Khmerski teatr cieni obejmuje także dwa inne rodzaje: Sbek Thom Mothium – gdzie figury są mniejsze i używane do przedstawień za dnia i Sbek Touch – gdzie figury mają części ruchome[2].
Przypisy
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Sbek Thom |
- ↑ a b UNESCO ICH: Sbek Thom, Khmer shadow theatre. [dostęp 2013-11-18]. (ang.).
- ↑ a b c Pech Tum Kravel: Sbek Thom: Khmer Shadow Theater. SEAP Publications, 1995, s. 5–6. ISBN 978-0-87727-620-3. [dostęp 2013-12-25].
- ↑ a b c d e f g h i UNESCO: Sbek Thom, Khmer shadow theatre. [dostęp 2013-12-25]. (ang.).
- ↑ Pech Tum Kravel: Sbek Thom: Khmer Shadow Theater. SEAP Publications, 1995, s. 14. ISBN 978-0-87727-620-3. [dostęp 2013-12-25].
- ↑ a b c Pech Tum Kravel: Sbek Thom: Khmer Shadow Theater. SEAP Publications, 1995, s. 13. ISBN 978-0-87727-620-3. [dostęp 2013-12-25].
- ↑ a b Pech Tum Kravel: Sbek Thom: Khmer Shadow Theater. SEAP Publications, 1995, s. 11. ISBN 978-0-87727-620-3. [dostęp 2013-12-25].
- ↑ a b c Pech Tum Kravel: Sbek Thom: Khmer Shadow Theater. SEAP Publications, 1995, s. 4. ISBN 978-0-87727-620-3. [dostęp 2013-12-25].