Rzęsa drobna
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | okrytonasienne | ||||
Klasa | Magnoliopsida | ||||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||||
Rząd | |||||
Rodzina | obrazkowate | ||||
Podrodzina | rzęsowe | ||||
Rodzaj | rzęsa | ||||
Gatunek | rzęsa drobna | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Lemna minor L. Sp. pl. 2:970. 1753[3] | |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||||
![]() najmniejszej troski | |||||
| |||||
|
Rzęsa drobna, rzęsa mniejsza (Lemna minor L.) – gatunek byliny należący do rodziny obrazkowatych (według systemu Reveala) lub odrębnej rodziny rzęsowatych. Jest jedną z najmniejszych roślin naczyniowych.
Rozmieszczenie geograficzne
Pierwotnie ten kosmopolityczny gatunek występował tylko w Europie i Azji, obecnie występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. W Polsce jest rośliną pospolitą.
Morfologia
- Pęd
- Małe okrągłe człony pędowe (średnica do 3 mm), pojedynczy korzeń. Pędy są spłaszczone i kształtem przypominają liście. Skórzaste człony pływają po powierzchni wody. Od góry i z dołu są zielone, dolna ich strona może przybierać fioletową barwę dzięki zawartości antocyjanów, co da się zaobserwować jedynie po wyschnięciu. Rozmnaża się głównie wegetatywnie przez członkowanie pędów.
- Kwiaty
- Bardzo zredukowane, bez okwiatu, jednopłciowe. Kwiaty żeńskie składają się tylko z jednego słupka, kwiaty męskie z dwóch pręcików. Powstają z pojedynczego, rzadko dwóch, woreczkowatych zagłębień u nasady i z boku członu[5]. Tworzą się jednak bardzo rzadko i przeważnie są płonne. Kwitną w kwietniu, zapylanie głównie przez aerogamię i hydrogamię.
- Widok z góry
- Widok z góry
- Widok z góry, z boku i od spodu
- Wielkość rośliny
Ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Rzesa_Wodna.jpg/220px-Rzesa_Wodna.jpg)
Hydrofit. Występuje w wodach stojących, przeważnie w niedużych zbiornikach wodnych (starorzecza, stawy, sadzawki, doły potorfowe). W wodach płynących tylko przy brzegu, wśród roślinności. Roślina nitrofilna, dobrze znosząca zanieczyszczenia ściekami komunalnymi. Najczęściej występuje w wodach o dużej zawartości substancji organicznych (eutroficznych). Uczestniczy w procesie zarastania zbiorników wodnych już od początkowych stadiów. Wytwarza dużą ilość szybko rozkładającej się biomasy, wpływając na eutrofizację. Pod wpływem prądów wody i wiatru przemieszcza się, zajmując sąsiednie zbiorniki. Po wyschnięciu zbiornika wytrzymuje przez jakiś czas, wegetując na mokrym dnie. Znosi zacienienie. Zimuje na dnie zbiornika wodnego, albo wmarznięta w lód. Często tworzy jednogatunkowe skupiska, zarastając powierzchnię wody tak gęstym kożuchem, że nie dopuszcza w ogóle do rozwoju roślinności podwodnej. Rośnie też w zbiorowiskach szuwarowych, zbiorowiskach drobnego pleustonu i innych. Rzadko występuje w zbiorowiskach trzciny pospolitej. Jest gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk pleustonowych (klasa Lemnetea minoris).
W jeziorach środkowej i zachodniej Europy występuje w wodach o różnym stanie ekologicznym, ale jest jednym z gatunków najczęściej spotykanych w wodach o słabszym stanie[6].
Zastosowanie
Roślina jadalna
Rzęsa drobna spożywana jest w niektórych krajach Azji i Ameryki Północnej, stosowana jest jako dodatek do sałatek i zup[7].
Roślina pastewna
Do niedawna była wykorzystywana w Polsce jako naturalny pokarm dla kaczek i gęsi, a także dla świń[8].
Ponieważ z rzęsy pozyskuje się więcej białka z metra kwadratowego niż z soi, bywa uprawiana na skalę masową, przede wszystkim na paszę dla ryb hodowlanych, bydła, owiec, świń, drobiu i królików[9]. W uprawie przemysłowej uzyskuje się rocznie przeciętnie około 10–20 ton suchej masy rzęsy z hektara, jednak w odpowiednich warunkach klimatycznych i przy dużym nawożeniu plony sięgają nawet 44 ton[9].
Prowadzone są badania nad szerszym wykorzystaniem rzęsy do produkcji pasz o dużej zawartości białka[10][11].
Akwarystyka
Bywa wykorzystywana jako pokarm dla ryb roślinożernych (np. z rodziny żyworódkowatych)[12] i roślina ocieniająca wnętrze zbiornika[13]. Zwykle jednak uznawana jest w akwarystyce za chwast, z powodu bardzo szybkiego rozmnażania wegetatywnego – wprowadzona w niewielkiej ilości potrafi zarosnąć powierzchnię przeciętnego akwarium w ciągu tygodnia[14]. Pokrycie zbiornika gęstym kożuchem odciąć może światło na tyle znacząco, że prowadzić może do obumierania roślin zanurzonych, ubożenia wody w tlen, w tym powstawania przyduchy groźnej dla ryb i innych zwierząt[15]. Rzęsa w zbiornikach wymaga w efekcie regularnego usuwania[14].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-06-23] (ang.).
- ↑ a b Lemna minor L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-03-01].
- ↑ Lemna minor, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ SlavomilS. Hejný SlavomilS., BohumilB. Slavík BohumilB. (red.), Květena České socialistické republiky, wyd. Vyd. 1, Praha: Academia, 1988, s. 286, ISBN 978-80-200-1824-3, OCLC 19258862 .
- ↑ SandraS. Poikane SandraS. i inni, Macrophyte assessment in European lakes: Diverse approaches but convergent views of ‘good’ ecological status, „Ecological Indicators”, 94, 2018, s. 185–197, DOI: 10.1016/j.ecolind.2018.06.056 (ang.).
- ↑ B. Grabowska, T. Kubala: Encyklopedia bylin, tom II, K–Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 530. ISBN 978-83-7506-846-7. (pol.).
- ↑ SławomirS. Głuszek SławomirS., Nowa roślina wysokobiałkowa. Dlaczego zyskuje na rynku europejskim? [online], AgroFakt.pl, 7 maja 2023 [dostęp 2023-11-05] .
- ↑ a b John W. Cross: The Charms of Duckweed. The Missouri Botanical Garden, 2002. [dostęp 2011-01-10].
- ↑ Białkowa pasza z rzęsy wodnej? [online], eko-uprawy.pl, 9 września 2019 [dostęp 2023-11-05] .
- ↑ AnnaA. Czasak AnnaA., Niderlandzki pomysł na białko [online], Agronomist, 29 marca 2021 [dostęp 2023-11-05] .
- ↑ Rzęsa wodna jako pokarm [online], akwarysta.eu [dostęp 2023-11-05] .
- ↑ DarekD. Firlej DarekD., Rośliny w akwarium. Cz. 2, t. 1, Warszawa: Magazyn Akwarium, 2007, s. 141-142, ISBN 978-83-60984-00-0 .
- ↑ a b PeterP. Hiscock PeterP., Encyclopedia of aquarium plants, New York: Barron's Educational Seriec, Inc., 2003, s. 167, ISBN 978-0-7641-5521-5 .
- ↑ HubertH. Zientek HubertH., Rośliny w oczkach wodnych, Warszawa: Medical Tribune Polska, 2008, s. 53, ISBN 978-83-60135-40-2 .
Bibliografia
- František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
- Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz: Zarys hydrobotaniki. Warszawa: PWN, 1996. ISBN 83-01-00566-1.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- J9U: 987007563044305171
- SNL: andemat
- Catalana: 0191243
- BioLib: 42793
- EoL: 1142162
- EUNIS: 186875
- Flora of China: 200027349
- Flora of North America: 200027349
- FloraWeb: 3337
- GBIF: 2867589
- identyfikator iNaturalist: 54518
- IPNI: 526194-1
- ITIS: 42590
- NCBI: 4472
- Plant Finder: 281696
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-109308
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:526194-1
- Tela Botanica: 38223
- identyfikator Tropicos: 18100039
- USDA PLANTS: LEMI3
- CoL: 6P8RH