Rogownica
![]() | Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: wieś o tej nazwie. |
![]() Rogownica polna | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | goździkowate | ||
Rodzaj | rogownica | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cerastium L. Sp. Pl. 437. 1 Mai 1753[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Cerastium arvense L.[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Cerastium_semidecandrum_2021-04-14_5633.jpg/220px-Cerastium_semidecandrum_2021-04-14_5633.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Cerastium_latifolium_1_MHNT.jpg/220px-Cerastium_latifolium_1_MHNT.jpg)
Rogownica (Cerastium L.) – rodzaj roślin należący do rodziny goździkowatych. Obejmuje ponad 200 gatunków[4]. Są to rośliny zielne (jednoroczne i byliny) występujące głównie na obszarze klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Rośliny te rosną w miejscach skalistych, na terenach górskich, na wydmach, w murawach i na świeżych łąkach[5]. Niektóre gatunki uznawane za chwasty[6].
Szereg roślin z tego rodzaju uprawianych jest jako rośliny ozdobne, zwłaszcza rogownica kutnerowata C. tomentosum[7], poza tym rogownica Biebersteina C. biebersteinii[8], banacka C. banaticum[9].
Rozmieszczenie geograficzne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Cerastium_banaticum_kz01.jpg/220px-Cerastium_banaticum_kz01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Cerastium_uniflorum_Gjaidstein_20070716.jpg/220px-Cerastium_uniflorum_Gjaidstein_20070716.jpg)
Przedstawiciele rodzaju są szeroko rozprzestrzenieni, zwłaszcza na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego[10]. Niektóre gatunki są niemal kosmopolityczne[11]. Brak przedstawicieli rodzaju na nizinnych obszarach strefy równikowej (Amazonia, zachodnia i środkowa Afryka, zachodnia i środkowa część Półwyspu Indochińskiego, Borneo i Sumatra), brak ich też lub występują tylko rośliny introdukowane na Antylach, w Australii i Nowej Zelandii[4]. W Europie obecnych jest 58 gatunków, w Ameryce Północnej (na północ od Meksyku) jest ich 27[7], w Chinach rośnie 13 gatunków[11].
W Polsce występuje w naturze 17 gatunków[8]. W ujęciu bazy taksonomicznej Plants of the World online dwa z tych taksonów zaliczane są do odrębnego rodzaju Dichodon, a dwa mają zakwestionowaną rangę gatunkową[4].
Lista zgodna z ujęciem taksonomicznym według Krytycznej listy roślin naczyniowych Polski. Dla taksonów różniących się od ujęcia we współczesnych bazach taksonomicznych – alternatywna nazwa naukowa taksonu podana jest w drugiej pozycji[4][12]:
- rogownica alpejska Cerastium alpinum L.
- rogownica drobna Cerastium pumilum Curtis s.s.
- rogownica drobnokwiatowa Cerastium brachypetalum Desp. ex Pers.
- rogownica jednokwiatowa Cerastium uniflorum Clairv.
- rogownica lepka Cerastium dubium (Bastard) Guépin ≡ Dichodon viscidum (M.Bieb.) Holub
- rogownica leśna Cerastium sylvaticum Waldst. & Kit.
- rogownica murawowa Cerastium glutinosum F.W. Schultz ≡ Cerastium pumilum var. glutinosum (Wahlenb.) E.Rico
- rogownica pięciopręcikowa Cerastium semidecandrum L.
- rogownica polna Cerastium arvense L.
- rogownica pospolita Cerastium holosteoides Fr. em. Hyl.
- rogownica Raciborskiego Cerastium tatrae Borbás
- rogownica skupiona Cerastium glomeratum Thuill.
- rogownica szerokolistna Cerastium latifolium L.
- rogownica trójszyjkowa Cerastium cerastoides (L.) Britton ≡ Dichodon cerastoides (L.) Rchb.
- rogownica watowata Cerastium eriophorum Kit.
- rogownica wielkoowockowa Cerastium macrocarpum Schur em. Gartner ≡ Cerastium holosteoides Fr. em. Hyl.
- rogownica źródlana Cerastium fontanum Baumg.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Cerastium_tomentosum_in_Jardin_Botanique_de_l%27Aubrac_07.jpg/220px-Cerastium_tomentosum_in_Jardin_Botanique_de_l%27Aubrac_07.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Cerastium_gibraltaricum_kz03.jpg/220px-Cerastium_gibraltaricum_kz03.jpg)
- Pokrój
- Rośliny zielne zwykle do 15 cm wysokości[5], zwykle owłosione (nierzadko srebrzyście), także gruczołowato, rzadko nagie. Łodygi u nasady czasem nieco drewniejące, często skupione, tworzą różnej wielkości kępy[11]. U bylin płożą się i zwykle korzenią w węzłach[10].
- Liście
- Naprzeciwległe, jajowate, eliptyczne, lancetowate[11] do równowąskich. Z 1 do 5 wiązkami przewodzącymi[10].
- Kwiaty
- Skupione w szczytowy kwiatostan w formie luźnej lub gęstej wierzchotki, rzadko kwiaty są pojedyncze. Działki kielicha są wolne, w liczbie 5, rzadko 4. Płatki korony są zwykle białe, w liczbie 5, rzadko 4, a rzadko brak ich zupełnie. Na szczycie płatki są zwykle głęboko wcięte, rzadko całobrzegie. Pręciki w liczbie 10, rzadko 5 lub 3. Zalążnia górna, jednokomorowa, z licznymi zalążkami[11]. Szyjek słupka jest 5 (u gatunków wyodrębnionych w rodzaj Dichodon, a dawniej tu zaliczanych są trzy szyjki)[13].
- Owoce
- Cylindryczne, żółknące podczas dojrzewania torebki zawierające liczne nasiona[11]. Często nieco wygięte[10]. Zwykle schowane w trwałym kielichu[11]. Otwierają się 10 ząbkami (u gatunków wyodrębnionych w rodzaj Dichodon, a dawniej tu zaliczanych ząbków jest 6)[13]. Ząbki są zwykle nieco zagięte, czasem proste lub odgięte. Nasiona są kuliste lub nerkowate, bocznie nieco ścieśnione[11], pomarańczowe do brązowych[10].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae), w którym klasyfikowany jest do podrodziny Alsinoideae i plemienia Alsineae[12]. Rodzaj jest monofiletyczny, ale po korekcie polegającej na odłączeniu gatunków tworzących dawniej podrodzaj Dichodon, współcześnie wyodrębnianych w rodzaj Dichodon (Bartl. ex Rchb.) Rchb.[14] Rodzaj Cerastium (w wąskim ujęciu, odpowiadającym tradycyjnie wyróżnianemu podrodzajowi Cerastium) okazał się siostrzany względem rodzaju menchia Moenchia, podczas gdy gatunki z rodzaju Dichodon są siostrzane względem rodzaju mokrzycznik Holosteum[13][14][15], ewentualnie zajmują pozycję bazalną w obrębie tej grupy rodzajów, z kolejno oddzielającymi się rodzajami Holosteum, Moenchia i Cerastium[16].
- Cerastium afromontanum T.C.E.Fr.
- Cerastium akiyoshiense Kadota
- Cerastium aleuticum Hultén
- Cerastium alexeenkoanum Schischk.
- Cerastium alpinum L. – rogownica alpejska
- Cerastium alsinifolium Tausch
- Cerastium amanum P.H.Davis
- Cerastium andinum Benth.
- Cerastium apuanum Parl.
- Cerastium arabidis E.Mey. ex Fenzl
- Cerastium araraticum Rupr.
- Cerastium arcticum Lange
- Cerastium argenteum M.Bieb.
- Cerastium argentinum (Pax) F.N.Williams
- Cerastium armeniacum Gren.
- Cerastium arvense L. – rogownica polna
- Cerastium atlanticum Durieu
- Cerastium axillare Correll
- Cerastium azerbaijanicum Poursakhi, Assadi & F.Ghahrem.
- Cerastium azoricum Hochst. ex Seub.
- Cerastium baischanense Y.C.Chu
- Cerastium banaticum (Rochel) Heuff. – rogownica banacka
- Cerastium barberi B.L.Rob.
- Cerastium beeringianum Cham. & Schltdl.
- Cerastium behmianum Muschl.
- Cerastium bialynickii Tolm.
- Cerastium biebersteinii DC. – rogownica Biebersteina
- Cerastium × blyttii Baenitz
- Cerastium boissierianum Greuter & Burdet
- Cerastium borisii Zakirov
- Cerastium brachypetalum Desp. ex Pers. – rogownica drobnokwiatowa
- Cerastium brachypodum (Engelm. ex A.Gray) B.L.Rob. ex Britton
- Cerastium brevicarpicum Rusby
- Cerastium × brueggerianum Dalla Torre & Sarnth.
- Cerastium bulgaricum Uechtr.
- Cerastium cacananense Möschl
- Cerastium candicans Wedd.
- Cerastium candidissimum Correns
- Cerastium capense Sond.
- Cerastium capillatum I.V.Sokolova
- Cerastium carinthiacum Vest
- Cerastium caucasicum Fisch. ex Ser.
- Cerastium chlorifolium Fisch. & C.A.Mey.
- Cerastium comatum Desv.
- Cerastium commersonianum Ser.
- Cerastium consanguineum Wedd.
- Cerastium crassipes Bartl.
- Cerastium crassiusculum Klokov
- Cerastium cuatrecasasii Sklenár
- Cerastium cuchumatanense D.A.Good
- Cerastium cylindricum Poursakhi & Assadi
- Cerastium dagestanicum Schischk.
- Cerastium danguyi J.F.Macbr.
- Cerastium davuricum Fisch. ex Spreng.
- Cerastium decalvans Schloss. & Vuk. – rogownica naga
- Cerastium deschatresii Greuter, N.Böhling & Ralf Jahn
- Cerastium dichotomum L.
- Cerastium dicrotrichum Fenzl ex Rohrb.
- Cerastium diffusum Pers.
- Cerastium dinaricum Beck & Szyszyl.
- Cerastium dominici Favarger
- Cerastium elbrusense Boiss.
- Cerastium elongatum Pursh
- Cerastium emesenum Mouterde
- Cerastium eriophorum Kit. ex Schult. – rogownica watowata
- Cerastium falcatum (Gren.) Bunge ex Fenzl
- Cerastium fastigiatum Greene
- Cerastium filifolium Vest
- Cerastium fischerianum Ser.
- Cerastium floccosum Benth.
- Cerastium fontanum Baumg. – rogownica źródlana
- Cerastium fragillimum Boiss.
- Cerastium furcatum Cham. & Schltdl.
- Cerastium gibraltaricum Boiss.
- Cerastium glabratum Hartm.
- Cerastium glomeratum Thuill. – rogownica skupiona
- Cerastium gnaphalodes Fenzl
- Cerastium gracile Dufour
- Cerastium grandiflorum Waldst. & Kit. – rogownica wielkokwiatowa
- Cerastium guatemalense Standl.
- Cerastium haussknechtii Boiss. & Hausskn.
- Cerastium hemschinicum Schischk. – rogownica armeńska
- Cerastium hieronymi Pax
- Cerastium hintoniorum B.L.Turner
- Cerastium holosteoides Fr. – rogownica pospolita
- Cerastium humifusum Cambess.
- Cerastium ibukiense (Ohwi) Kadota
- Cerastium igoschiniae Pobed.
- Cerastium illyricum Ard.
- Cerastium imbricatum Kunth
- Cerastium inflatum Gren.
- Cerastium julicum Schellm.
- Cerastium junceum Möschl
- Cerastium juniperorum Standl. & Steyerm.
- Cerastium kasbek Parrot
- Cerastium krylovii Schischk. & Gorczak.
- Cerastium kunthii Briq.
- Cerastium lacaitae Barberis, Bechi & Miceli
- Cerastium lanceolatum (Poir.) Volponi
- Cerastium latifolium L. – rogownica szerokolistna
- Cerastium lazicum Boiss.
- Cerastium ligusticum Viv.
- Cerastium limprichtii Pax & K.Hoffm.
- Cerastium lineare All.
- Cerastium lithospermifolium Fisch.
- Cerastium longifolium Willd.
- Cerastium macranthum Boiss.
- Cerastium macrocalyx Buschm.
- Cerastium madagascariense Pax
- Cerastium madrense S.Watson
- Cerastium malyi (T.Georgiev) Niketic
- Cerastium maximum L.
- Cerastium meridense Linden & Planch.
- Cerastium meyerianum Rupr.
- Cerastium microspermum C.A.Mey.
- Cerastium moesiacum Friv.
- Cerastium mollissimum Poir.
- Cerastium morrisonense Hayata
- Cerastium mucronatum Wedd.
- Cerastium multiflorum C.A.Mey.
- Cerastium nanum Muschl.
- Cerastium nemorale M.Bieb.
- Cerastium neoscardicum Niketic
- Cerastium nigrescens (H.C.Watson) Edmondston ex H.C.Watson
- Cerastium novoguinense Gilli
- Cerastium nutans Raf.
- Cerastium obovatum Larrañaga
- Cerastium octandrum Hochst. ex A.Rich.
- Cerastium odessanum Klokov
- Cerastium oreades Schischk.
- Cerastium orithales Schltdl.
- Cerastium × oxoniense Druce
- Cerastium papuanum Schltr. ex Mattf.
- Cerastium parvipetalum Hosok.
- Cerastium parvum (Pedersen) M.T.Sharples & E.A.Tripp
- Cerastium pauciflorum Steven ex Ser.
- Cerastium pedunculare Bory & Chaub.
- Cerastium pedunculatum Gaudin
- Cerastium perfoliatum L.
- Cerastium peruvianum Muschl.
- Cerastium pisidicum Ayasligil & Kit Tan
- Cerastium polymorphum Rupr.
- Cerastium ponticum Albov
- Cerastium porphyrii Schischk.
- Cerastium pospichalii Soldano & F.Conti
- Cerastium × pseudalpinum Murr
- Cerastium pumilum Curtis – rogownica drobna
- Cerastium purpurascens Adams
- Cerastium purpusii Greenm.
- Cerastium pusillum Ser.
- Cerastium qingliangfengicum H.W.Zhang & X.F.Jin
- Cerastium ramigerum Bartl.
- Cerastium ramosissimum Boiss.
- Cerastium rectum Friv.
- Cerastium regelii Ostenf.
- Cerastium × richardsonii Druce
- Cerastium rivulare Cambess.
- Cerastium rivulariastrum Möschl & Pedersen
- Cerastium ruderale M.Bieb.
- Cerastium runemarkii Möschl & Rech.f.
- Cerastium saccardoanum Diratz.
- Cerastium scaposum Boiss. & Heldr.
- Cerastium scaranii Ten.
- Cerastium schizopetalum Maxim.
- Cerastium schmalhausenii Pacz.
- Cerastium selloi Schltdl. ex Rohrb.
- Cerastium semidecandrum L. – rogownica pięciopręcikowa
- Cerastium siculum Guss.
- Cerastium sinaloense D.A.Good
- Cerastium sinicum Nakai
- Cerastium smolikanum Hartvig
- Cerastium soleirolii Ser. ex Duby
- Cerastium soratense Rohrb.
- Cerastium sosnowskyi Schischk.
- Cerastium spathulatum Pers.
- Cerastium subciliatum Gartner
- Cerastium subpilosum Hayata
- Cerastium subspicatum Wedd.
- Cerastium subtetrandrum (Lange) Murb. – rogownica czterokątna
- Cerastium subtriflorum (Rchb.) Pancher
- Cerastium sugawarae Koidz. & Ohwi
- Cerastium supramontanum Arrigoni
- Cerastium sventenii Jalas
- Cerastium sylvaticum Waldst. & Kit. – rogownica leśna
- Cerastium × symei Druce
- Cerastium szechuense F.N.Williams
- Cerastium szowitsii Boiss.
- Cerastium takasagomontanum Masam.
- Cerastium taschkendicum Adylov & Vved.
- Cerastium tatrae Borbás – rogownica Raciborskiego
- Cerastium terrae-novae Fernald & Wiegand
- Cerastium texanum Britton
- Cerastium theophrasti Merxm. & Strid
- Cerastium thomasii Ten.
- Cerastium thomsonii Hook.f.
- Cerastium tianschanicum Schischk.
- Cerastium tolucense D.A.Good
- Cerastium tomentosum L. – rogownica kutnerowata
- Cerastium transsilvanicum Schur – rogownica siedmiogrodzka
- Cerastium trianae Briq.
- Cerastium trichocalyx Muschl.
- Cerastium × triculinum A.Nyár. & Prodan
- Cerastium tucumanense Pax
- Cerastium undulatifolium Sommier & Levier
- Cerastium uniflorum Clairv. – rogownica jednokwiatowa
- Cerastium utriense Barberis
- Cerastium vagans Lowe
- Cerastium velutinum Raf.
- Cerastium venezuelanum Briq.
- Cerastium verecundum Ravenna
- Cerastium verticifolium R.L.Dang & X.M.Pi
- Cerastium viride A.Heller
- Cerastium viscatum (Montel.) Jalas
- Cerastium vourinense Möschl & Rech.f.
- Cerastium vulcanicum Schltdl.
- Cerastium wilhelmianum Sklenár
- Cerastium wilsonii Takeda
- Cerastium zhiguliense Saksonov
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-12] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-11-10].
- ↑ a b c d e f Cerastium Tourn. ex L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-05-24].
- ↑ a b Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 80. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ Jerry Adler. Ekspansja superchwastów. „Świat Nauki”. nr 6 (238), s. 66-71, czerwiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 181, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 54, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 52. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e John K. Morton: Cerastium Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-11-10].
- ↑ a b c d e f g h Lu Dequan; John K. Morton: Cerastium Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-05-24].
- ↑ a b Taxon: Cerastium. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2022-05-24].
- ↑ a b c Gang Yao. Dichodon parvipetalum, a new combination for the Chinese Caryophyllaceae. „PhytoKeys”. 69, s. 129–130, 2016. DOI: 10.3897/phytokeys.69.8494.
- ↑ a b Zahra Arabi, Farrokh Ghahremaninejad, Richard K. Rabeler, Irina Sokolova, Maximilian Weigend, Shahin Zarre. Intergeneric relationships within the tribe Alsineae (Caryophyllaceae) as inferred from nrDNA ITS and cpDNA rps16 sequences: A step toward a phylogenetically based generic system. „Taxon”, 2022.
- ↑ Xinci Cui, Yunyun Zhao, Chunhai Zhao, Jiaxi Liu. Pollen morphology of tribes Alsineae and Sperguleae (Caryophyllaceae) and its systematic significance. „Palynology”. 44, 4, 2020. DOI: 10.1080/01916122.2019.1661882.
- ↑ Wen-QiaoW.Q. Wang Wen-QiaoW.Q., Zhi-WeiZ.W. Su Zhi-WeiZ.W., Zhong-HuiZ.H. Ma Zhong-HuiZ.H., Comprehensive molecular and morphological analysis of Brachystemma calycinum and Stellaria ovatifolia in the tribe Alsineae (Caryophyllaceae), „PhytoKeys”, 220, 2023, s. 1-16, DOI: 10.3897/phytokeys.220.96126 [dostęp 2023-02-27] .