Przewiercień okrągłolistny
![]() | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | okrytonasienne | ||||
Klasa | Magnoliopsida | ||||
Nadrząd | astropodobne | ||||
Rząd | selerowce | ||||
Rodzina | selerowate | ||||
Rodzaj | przewiercień | ||||
Gatunek | przewiercień okrągłolistny | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Bupleurum rotundifolium L. Sp. Pl.: 236 (1753)[3] | |||||
| |||||
| |||||
|
Przewiercień okrągłolistny (Bupleurum rotundifolium L.) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Występuje w południowej i środkowej Europie, w północno-zachodniej Afryce oraz południowo-zachodniej Azji. Jako gatunek introdukowany rośnie w północnej Europie, na Syberii i Dalekim Wschodzie, w południowej Afryce oraz we wschodniej i środkowej części Ameryki Północnej[3]. W Polsce ma status ustępującego archeofitu[4]. Występuje głównie w pasie wyżyn, zwłaszcza na południowym wschodzie, poza tym na Przedgórzu Sudeckim, Nizinie Śląskiej i na pojedynczych stanowiskach koło Zielonej Góry i na północ od Bydgoszczy[5].
Gatunek wyróżnia się wśród innych śródkowoeuropejskich przewiercieni liśćmi zupełnie obrastającymi łodygę[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Bupleurum_rotundifolium_sl19.jpg/180px-Bupleurum_rotundifolium_sl19.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Bupleurum_rotundifolium_sl26.jpg/180px-Bupleurum_rotundifolium_sl26.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Bupleurum_rotundifolium_flower_%2801%29.jpg/180px-Bupleurum_rotundifolium_flower_%2801%29.jpg)
- Pokrój
- Roślina zielna z cienkim, wrzecionowatym korzeniem. Łodyga osiąga od 10 do 75 cm wysokości, rozgałęzia się zwykle w górnej części, jest obła, słabo prążkowana, bywa czerwono nabiegła[6].
- Liście
- Niepodzielone, całobrzegie, obrastające nasadą blaszki łodygę dookoła. Dolne liście są odwrotnie jajowate, silniej wydłużone, górne są jajowate i najwyższe bywają okrągławe (występuje znaczna zmienność kształtu liści, czasem są bardziej jajowate, czasem silniej wydłużone). Zawsze wszystkie są wielonerwowe (7–13 wiązek przewodzących)[6].
- Kwiaty
- Zebrane po 10–12, rzadko więcej, w baldaszki, a te po 2–10, rzadko więcej, w baldachy złożone, których szypuły mogą być obłe lub kanciaste. Pokryw brak. Pokrywki są jajowate, zaostrzone, w liczbie 3–6, dłuższe od szypułek baldaszków. Ząbki kielicha są zupełnie zredukowane. Płatki korony są żółte szersze niż dłuższe (do 1 mm szerokości i ok. 0,6 mm długości), czterokątne do okrągławych[6].
- Owoce
- Elipsoidalne lub nieco jajowate rozłupki długości ok. 3 mm. Są podłużnie żebrowane, ale żebra cienkie, nitkowate, stąd owoce na przekroju niemal półkoliste[6].
Biologia i ekologia
Roślina jednoroczna. Rośnie jako chwast w uprawach zbóż i na ugorach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Gatunek charakterystyczny zespołu Caucalido-Scandicetum[7].
Zagrożenia i ochrona
Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) pośród gatunków wymierających, krytycznie zagrożonych (kategoria zagrożenia E)[8]. W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię EN (zagrożony)[9]. Tę samą kategorię posiada w Polskiej czerwonej księdze roślin[10].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-01] (ang.).
- ↑ a b c Bupleurum rotundifolium L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-07-09] .
- ↑ B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012, s. 118. ISBN 978-83-62940-34-9.
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.), MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 101, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b c d e MarianM. Koczwara MarianM., Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Dwuliścienne wolnopłatkowe-dwuokwiatowe. Cz. VII, Kraków 1960, s. 47-48 .
- ↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 100, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- BioLib: 40268
- EoL: 581711
- EUNIS: 151894
- Flora of China: 200015410
- Flora of North America: 242416202
- FloraWeb: 956
- GBIF: 3034554
- identyfikator iNaturalist: 159605
- IPNI: 38361-2
- ITIS: 29608
- NCBI: 90446
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2687113
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:38361-2
- Tela Botanica: 11637
- identyfikator Tropicos: 1700039
- USDA PLANTS: BURO
- CoL: NVVR