Połyśnica marchwianka
Chamaepsila rosae | |||
Fabricius, 1794 | |||
![]() Połyśnica marchwianka – osobnik dorosły | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Podgromada | uskrzydlone | ||
Rząd | |||
Rodzina | Psilidae | ||
Podrodzina | Psilinae | ||
Rodzaj | Chamaepsila | ||
Podrodzaj | Chamaepsila | ||
Gatunek | połyśnica marchwianka | ||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) – gatunek owada z rodziny połyśnicowatych (Psilidae). Larwy są głównym szkodnikiem w uprawach warzyw, takich jak: marchew, pietruszka, seler, pasternak, a także koper i arcydzięgiel[1].
Charakterystyka
Osobniki dorosłe mają 5–8 mm długości i około 13 mm rozpiętości skrzydeł. Są czarne lub ciemnobrązowe, lśniące z żółtą głową i nogami oraz opalizującymi skrzydłami. Zwykle dwa razy do roku składają jaja w pobliżu roślin żywicielskich w szczelinach gleby lub tuż pod powierzchnią[1]. Samice odnajdują rośliny dzięki wyczuwaniu kilku związków lotnych wydzielanych przez liście[2]. Jaja o białej barwie są podłużne i mają około 0,5 mm długości. Wylęgają się z nich beznogie larwy – początkowo białe, później kremowobiałe. Larwy żerują na bocznych korzeniach roślin żywicielskich. Gdy mają około 8 mm długości, opuszczają korzeń i w glebie przechodzą w stadium poczwarki. Poczwarka ukryta w puparium jest żółto-brązowa i ma 4–5 mm długości[1].
Znaczenie w ogrodnictwie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wortelvlieg_Amsterdamse_Bak.jpg/220px-Wortelvlieg_Amsterdamse_Bak.jpg)
Połyśnica marchwianka jest głównym szkodnikiem marchwi, niszczy także uprawy: pietruszki, pasternaku i selera. Larwy drążąc tunele uszkadzają korzenie, ułatwiając rozwój patogenów i gnicie. Uszkodzone korzenie spichrzowe nie nadają się do przechowywania. W sezonie wegetacyjnym pojawiają się dwa pokolenia szkodnika. Pierwsze rozwija się od czerwca do lipca, a drugie od sierpnia do października. Zimę owady spędzają jako larwy w korzeniach lub jako poczwarki w glebie[1].
Poza metabolitami wtórnymi przyciągającymi owady rośliny marchwi wytwarzają także związek będący substancją obronną – frara-2-nonenal[3][4]. W zależności od wytwarzanych metabolitów wtórnych odmiany marchwi wykazują różną odporność na larwy szkodnika[5]. Naturalnym czynnikiem regulującym liczebność populacji połyśnicy jest też pasożytniczy grzyb Entomophthora muscae. Zainfekowane samice umierają, zanim złożą jaja, albo w przeciwieństwie do zdrowych samic, które składają po kilka jaj w wielu miejscach, umieszczają tylko jedną dużą ich grupę w jednym miejscu[6].
Przypisy
- ↑ a b c d Carrot fly. www.plantprotection.hu. [dostęp 2015-05-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-18)].
- ↑ P. M. Guerin, E. Stadler, H. R. Buser. Identification of host plant attractants for the carrot fly,Psila rosae. „Journal of Chemical Ecology”. 9 (7), s. 843–861, 1983. DOI: 10.1007/BF00987809. ISSN 0098-0331. (ang.).
- ↑ M. F. Ryan, P. M. Guerin. Behavioural responses of the carrot fly larva, Psila rosae, to carrot root volatiles. „Physiological Entomology”. 7 (3), s. 315–324, 1982. DOI: 10.1111/j.1365-3032.1982.tb00304.x. ISSN 0307-6962. (ang.).
- ↑ P. M. Guerin, M. F. Ryan. Insecticidal effect of trans-2-nonenal, a constituent of carrot root. „Experientia”. 36 (12), s. 1387–1388, 1980. DOI: 10.1007/BF01960112. ISSN 0014-4754. (ang.).
- ↑ P. M. Guerin, M. F. Ryan. Relationship between root volatiles of some carrot cultivars and their resistance to the carrot fly, Psila rosae. „Entomologia Experimentalis et Applicata”. 36 (3), s. 217–224, 1984. DOI: 10.1111/j.1570-7458.1984.tb03431.x. ISSN 0013-8703. (ang.).
- ↑ Jørgen Eilenberg. Abnormal egg-laying behaviour of female carrot flies (Psila rosae) induced by the fungus Entomophthora muscae. „Entomologia Experimentalis et Applicata”. 43 (1), s. 61–65, 1987. DOI: 10.1111/j.1570-7458.1987.tb02203.x. ISSN 0013-8703. (ang.).
- Britannica: animal/carrot-rust-fly
- SNL: gulrotflue
- BioLib: 122657
- EUNIS: 144050
- GBIF: 4517187
- identyfikator iNaturalist: 387425
- NCBI: 666059