Piotr Fergusson Tepper
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Pa%C5%82ac_Teppera_w_Warszawie_przed_1939.jpg/220px-Pa%C5%82ac_Teppera_w_Warszawie_przed_1939.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Piotr_Tepper_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Piotr_Tepper_-_gr%C3%B3b.jpg)
Piotr Fergusson Tepper młodszy (ur. po 1713 – zm. 26 kwietnia 1794) – warszawski bankier, kalwinista i wolnomularz[1], agent i podskarbi zakonu maltańskiego[2], członek Kompanii Manufaktur Uprzywilejowanej w 1769 roku[3].
Najbogatszy bankier polski końca XVIII wieku. W 1791 jego majątek wynosił ok. 60–65 mln złotych polskich.
Życiorys
Był synem Wilhelma Fergussona i Katarzyny Konkordii Tepperowej.
Od 1768 prowadził interesy z przybranym ojcem Piotrem Tepperem, bratem jego matki Katarzyny. W 1776 roku wraz z Piotrem Tepperem starszym zostali wpisani do album civile miasta Starej Warszawy i przyjęli w ten sposób prawa miejskie[4]. W 1790 odziedziczył po nim m.in. kilka posesji, bank, pałac w Warszawie przy ulicy Miodowej, kantor w Chersoniu. Posiadł też dobra ziemskie pod Warszawą: Falenty, Gołków, Raszyn, gdzie pozwalał osiedlać się wygnanym ze stolicy Żydom, Sękocin, a na Wołyniu klucz derazeński. W 1790 roku został nobilitowany wraz z innymi, najzamożniejszymi bankierami warszawskimi[5].
Pertraktował i był pośrednikiem w zaciąganiu pożyczek przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1793 król był mu winien ok. 11,5 mln złp. Udzielał też pożyczek skarbowi Rzeczypospolitej i dworowi rosyjskiemu. W latach 1787–1793 pośredniczył w dostawach dla armii rosyjskiej. Od 1775 dzierżawił wraz z Piotrem Blankiem loterię krajową, wpłacając corocznie do skarbu 300 tys. złotych polskich. Tepper prowadził interesy szczególnie z bankierami amsterdamskimi, którzy lokowali swe kapitały w Polsce[6].
W 1793 zbankrutował wraz z pięcioma innymi największymi bankierami. Przez wierzycieli oskarżany był o działanie celowe na szkodę polskiego życia gospodarczego. Jego budynki przy ulicy Miodowej („dom handlowy” i „dom bankowy”) zostały splądrowane 20 kwietnia 1794 roku przez podburzony tłum, a on sam zmarł sześć dni później wskutek obrażeń odniesionych podczas ataku, który przeprowadzono w jego mieszkaniu[7].
Piotr Fergusson, jego żona, synowie i córki zostali pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Życie prywatne
W 1762 zawarł związek małżeński z Marią Filipiną Valentin d’Hauterive (1739–1792), pochodzącą z rodziny hugenotów osiadłych w Gdańsku. Maria Filipina i Piotr doczekali się dziesięciorga dzieci, wśród których byli m.in.[8]:
- Piotr Karol (1766–1817, zm. w Bavilliers, dep. Belfort, Francja), był bankierem, podobnie jak ojciec,
- Filip Bernard Kajetan (1767–1829), był oficerem wojsk rosyjskich,
- Ludwig Wilhelm (1768–1838, zm. w Paryżu), był kompozytorem,
- Henryka Katarzyna (1762–1834), wyszła za mąż za bankiera Wilhelma Arndta,
- Elżbieta Dorota (zm. 1850), wyszła za mąż za bankiera Karola Schultza (1753–1796).
Przypisy
- ↑ Ludwik Hass Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej XVIII i XIX wieku Wrocław 1982, s. 546.
- ↑ Ciąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792 czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, s. 428.
- ↑ Antoni Sozański, Imienne spisy osób duchownych, świeckich i wojskowych, które w pierwszych ośmiu latach panowania króla Stanisława Poniatowskiego od 1764-1772 r. w rządzie lub przy administracyi Rzeczypospolitéj udział brały [...]. Cz. 1, Tablice i rejestr, Kraków 1866, s. 11.
- ↑ W. Kornatowski, Kryzys bankowy w Polsce 1793 roku: upadłość Teppera, Szulca, Kabryta, Prota Potockiego, Łyszkiewicza i Heyzlera, Warszawa 1937, s. 12–15.
- ↑ B. Grochulska, Wielcy bankierzy Warszawy, „Wiek Oświecenia”, T. 5, 1988, s. 72–73.
- ↑ B. Grochulska, Warszawa na mapie Polski stanisławowskiej, Warszawa 1980, s. 207–208.
- ↑ W. Rogowski: Falenty Tepperów – z dziejów swobodnej bankowości (free banking) w Polsce. [dostęp 2013-01-13].
- ↑ http://www.pastellists.com/Genealogies/Ferguson.pdf
Bibliografia
- Barbara Grochulska, Wielcy bankierzy Warszawy, „Wiek Oświecenia”, T. 5, 1988, s. 69-90.
- Wiktor Kornatowski, Kryzys bankowy w Polsce 1793 roku: upadłość Teppera, Szulca, Kabryta, Prota Potockiego, Łyszkiewicza i Heyzlera, Warszawa 1937.
- Zofia Zielińska: Piotr Fergusson Tepper. W: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945. T. II. Warszawa: 1981, s. 384.
- PWN: 3986535