Olympe de Gouges
![]() Portret Olympe de Gouges autorstwa Aleksandra Kucharskiego | |||
Data i miejsce urodzenia | 7 maja 1748 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 listopada 1793 | ||
Przyczyna śmierci | egzekucja przez dekapitację | ||
Zawód, zajęcie | abolicjonistka, feministka, dramatopisarka | ||
Narodowość | francuska | ||
Małżeństwo | Louis Aubry | ||
![]() | |||
| |||
|
Olympe de Gouges, fr. Olympe de Gouges (ur. 7 maja 1748 w Montauban, zm. 3 listopada 1793 na Place de la Revolution w Paryżu) – francuska abolicjonistka, feministka, dramatopisarka.
Życiorys
Urodziła się jako Marie Gouze. Jej ojciec był rzeźnikiem, a matka praczką. Olympe uważała, że jest nieślubną córką Jean-Jacques’a Lefranca, markiza Pompignan, ale markiz nigdy nie uznał jej za swe dziecko. To wpłynęło na dalsze życie Olympe i spowodowało, że podjęła walkę o uznanie praw dzieci nieślubnych.
W 1765 poślubiła Louisa Aubry’ego, który przyjechał z Paryża razem z nowym intendentem miasteczka, panem de Gouges. Aubry zmarł kilka lat później, a w 1770 Olympe razem ze swoim synem – Piotrem – przeniosła się do Paryża i zmieniła imię i nazwisko na Olympe de Gouges. W Paryżu napisała inspirowaną własną biografią powieść epistolarną pt. „Wspomnienia pani de Valmont”. Prowadziła też swój salon literacki. Następnie zainteresowała się teatrem – napisała szereg sztuk, z których największy rozgłos przyniosła jej ta pt. „Zamor i Mirza, czyli szczęście zatonięcie” (poprawiona w 1792 i wystawiona w Teatrze Narodowym pt. „Niewolnictwo Murzynów, czyli szczęśliwe zatonięcie”). Sztuka ta, wzbudzająca protesty zwolenników ekspansji zamorskiej, krytykowała niewolnictwo i była pochwałą wolności i równości wszystkich ludzi bez względu na kolor skóry.
W 1791 ogłosiła Deklarację praw kobiety i obywatelki, w której domagała się między innymi przyznania kobietom prawa do edukacji i rozporządzania własnością prywatną, honorów i funkcji równych tym posiadanym przez mężczyzn, uczestnictwa kobiet w siłach zbrojnych oraz równości płci w rodzinie. Manifest był wzorowany na Deklaracji praw człowieka i obywatela. Pierwszy artykuł deklaracji autorstwa de Gouges stanowi: „Kobieta rodzi się i pozostaje wolna i równa w prawach mężczyźnie”. A najsłynniejsze zdanie, które z niej pochodzi to: „Skoro kobieta może zgodnie z prawem zawisnąć na szubienicy, winna również mieć prawo stanąć na mównicy”[1]. Deklaracji tej towarzyszył również projekt cywilnej, laickiej umowy małżeńskiej, zanim jeszcze instytucja małżeństwa cywilnego została wprowadzona we Francji.
Olympe de Gouges została zgilotynowana 3 listopada 1793, gdyż – choć wspierała rewolucję francuską i napisała w jej czasie blisko 30 pamfletów – odnosiła się bardzo krytycznie do radykalnych rządów Robespierre’a. W swojej mowie obronnej wygłoszonej przed Trybunałem Rewolucyjnym tak się o nim wyrażała: „Robespierre zawsze wydawał mi się zarozumiały, pozbawiony geniuszu i serca. Zawsze uważałam go za gotowego poświęcić cały naród, byleby tylko zostać dyktatorem”[2].
Linki zewnętrzne
- Tekst manifestu "Prawa kobiet" Olympe de Gouges. pinn.net. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-10-11)]. (ang.).
- Strona poświęcona Olympe de Gouges (niem.)
- Artykuł pt. Olympe de Gouges, une Quercynoise en route vers le Panthéon. quercy.net. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-30)]. (fr.) i jego tłumaczenie na angielski (ang.)
- Tłumaczenie artykułu o Olympe de Gouges z pisma "Die Zeit" z 1989 r. (ang.)
Przypisy
- ↑ Tomasz Wysłobocki: Obywatelki. Kobiety w przestrzeni publicznej we Francji przełomu wieków XVIII i XIX. Kraków: Universitas, 2014, s. 211. ISBN 978-83-242-2391-6.
- ↑ Tomasz Wysłobocki: Obywatelki. Kobiety w przestrzeni publicznej we Francji przełomu wieków XVIII i XIX. Kraków: Universitas, 2014, s. 272. ISBN 978-83-242-2391-6.
- ISNI: 0000000120171868
- VIAF: 9846924
- LCCN: n82116389
- GND: 11854103X
- NDL: 00620755
- LIBRIS: 42gkps4n4w6tfzs
- BnF: 119055055
- SUDOC: 027484211
- SBN: IEIV026511
- NKC: jx20140820002
- BNE: XX1144913
- NTA: 073361186
- BIBSYS: 90199872
- CiNii: DA02373086
- Open Library: OL347674A
- PLWABN: 9810601882005606
- NUKAT: n2008081770
- J9U: 987007261927805171
- PTBNP: 1282823
- CANTIC: a10465777
- NSK: 000418848
- ΕΒΕ: 281740, 219895
- BLBNB: 001126598
- KRNLK: KAC201904002
- LIH: LNB:BXdG;=Bb
- Britannica: biography/Olympe-de-Gouges
- Treccani: gouges-marie-olympe-gouze-detta-olympe-de
- Universalis: gouges-marie-gouze-dite-olympe-de
- NE.se: olympe-de-gouges
- SNL: Marie_Olympe_de_Gouges
- DSDE: Olympe_de_Gouges
- Hrvatska enciklopedija: 69447