Narymunt
![]() | Ten artykuł dotyczy księcia Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zobacz też: Hleb, protoplasta rodu Hlebowiczów. |
![]() Narymunt, autorstwa Bartosza Paprockiego (1578) | |||
![]() Herb Giedyminowiczów | |||
Książę połocki | |||
Okres | od | ||
---|---|---|---|
Poprzednik | Wojn | ||
Następca | Andrzej Olgierdowicz | ||
Książę piński | |||
Okres | od 1341 | ||
Poprzednik | Giedymin | ||
Następca | Michał Narymuntowicz | ||
Dane biograficzne | |||
Dynastia | Giedyminowicze | ||
Data urodzenia | ok. 1301 | ||
Data i miejsce śmierci | 2 lutego 1348 | ||
Ojciec | Giedymin | ||
Matka | Jewna? | ||
Rodzeństwo | Olgierd, Jewnuta, Kiejstut, Koriat, Lubart, Monwid, Witold | ||
Małżeństwo | |||
Dzieci | Dymitr | ||
Małżeństwo | Maria N. | ||
Dzieci | Aleksander, Jerzy, Patryk, Szymon, Michał | ||
|
Gleb Narymunt[a], przed chrztem: Narymunt (starorus. Нарымонт[b][2], ur. ok. 1301, zm. 2 lutego 1348 nad Strawą) – książę połocki i piński, pierwszy syn Giedymina, a także członek rodziny Giedyminowiczów[1].
Pomimo pierwszeństwa sukcesji do tronu, nie mógł się o niego ubiegać z powodu przyjętego wcześniej chrztu. Narymunt za życia władał częścią Rzeczypospolitej Nowogrodzkiej, jednakże niedługo później przeniósł się do Połocka. Został wzięty do niewoli tatarskiej, a następnie sprzedany Moskwie. Po powrocie do Wielkiego Księstwa Litewskiego osiadł w Pińsku.
W konflikcie jego braci o tron wielkoksiążęcy opowiedział się po stronie Jewnuty, co w konsekwencji spowodowało jego ucieczkę z kraju. Zginął w Bitwie nad Strawą w 1348 roku.
Narymunt jest protoplastą Narymuntowiczów i przodkiem Pińskich, Koreckich, Kurakinów, Golicynów i Chowańskich[3].
Sukcesja
W 1962 r. został po raz pierwszy wydany tzw. Skrócony zwód Iatopisarski 1498 r., Narymunt wystąpił tam jako „syn bolsze” (poprawnie „bolszyj”) Giedymina i spadkobierca jego tronu. Był zatem jego najstarszym synem. Uwaga o Narymuncie jako najstarszym synie Giedymina znajduje swe potwierdzenie w dawnym latopisie ruskim, począwszy co najmniej od zaginionego ogólnoruskiego zwodu metropolity Cypriana z 1408 roku, który umieszczał Narymunta na czele wykazu synów Giedymina[1].
Życiorys
Początki
Konkretna data urodzenia Narymunta nie jest znana. Z uwagi na fakt, że Narymunt miał już w 1338 roku dorosłego syna, uważa się, że bez wątpienia urodził się jeszcze w XIII w. lub przed 1301 rokiem, co potwierdza również jego starszeństwo w stosunku do pozostałych synów Giedymina, a jego młodszych braci[1].
Pierwsza wzmianka na temat Narymunta pochodzi z 1331 roku[4].
Przysięga Nowogrodzian
W 1331 roku, metropolita całej Rusi – Cyprian – przysłał posłów do Nowogrodu Wielkiego z apelacją, aby tamtejszy pop – Bazyli – objął arcybiskupstwo nowogrodzkie. Tego samego lata, wskutek owego wezwania, Bazyli ruszył w drogę wraz z towarzyszącymi mu bojarami na Wołyń, gdzie przebywał wspomniany metropolita, aby oddać mu należyte honory oraz otrzymać święcenia na nową godność arcybiskupa. Podczas ich przejazdu przez Wielkie Księstwo Litewskie, pomimo pokoju z Rzeczpospolitą Nowogrodzką, miał zatrzymać ich wielki książę Giedymin, który nie chciał ich przepuścić, dopóki nie przyrzekli w imieniu miasta, że Narymunt, syn Giedymina, otrzyma kilka dziedzicznych dla niego i jego potomków miast w dzierżawę[4].
Nowogród Wielki
Nowogród pozostający w stałych sporach z Wielkim Księstwem Moskiewskim, rządzonym przez Iwana Daniłowicza, potrzebował podpory ze strony Wielkiego Księstwa Litewskiego, a przynajmniej zabezpieczenia od nieprzyjacielskich napaści. 2 lata później, w 1333 roku, zwierzchnictwo miasta postanowiło wywiązać się z obietnicy, wymuszonej na kilku bojarach przemocą i utrzymać dobre porozumienie z Giedyminem[4].
Giedymin przysłał nowogrodzianom swego syna, Narymunta, który został przyjęty przez mieszkańców z wielkim poszanowaniem, a następnie złożył przysięgę wierności w Soborze św. Zofii. Dostał w dziedziczenie, dzierżenie miasta Ładogę, Orzechów, Kosielsk, ziemię kosielską i połowę Koporża[4], które miał również ochraniać przed Moskalami, Inflantami i Szwecją[4][1].
Według Kroniki nowogrodzkiej, Narymunt był już w tym czasie chrześcijaninem, a na chrzcie przyjął imię Gleb[4]. Choć według niektórych źródeł wziął chrzest w 1333 roku w Nowogrodzie Wielkim lub w jego okolicach[4]. Najprawdopodobniej chęć Giedymina do osadzenia jednego z synów w Nowogrodzie, doprowadziła do jego ochrzczenia, albowiem poganin nie mógłby mieć wpływu na strefę polityczną Rzeczypospolitej Nowogrodzkiej[4]. Należy również zaznaczyć, że wydarzenie to sprawiło, że nie mógł objąć władzy po swoim ojcu Giedyminie, pomimo dziedzicznego prawa do sukcesji tronu[4].
Połock
W 1338 roku przebywał już w Wielkim Księstwie Litewskim, a w Rzeczypospolitej Nowogrodzkiej pozostawił tylko namiestników[1]. Nowogrodzianie w obawie przed napaścią Szwedów, posłali po Narymunta do Wielkiego Księstwa Litewskiego, który jednak nie miał zamiaru uczestniczyć w tym sporze[5]. Kazał też opuścić Orzechów swojemu synowi, Aleksandrowi[1][5].
Przyczyną opuszczenia swych nowogrodzkich posiadłości, a nawet odwołanie z nich w 1338 roku syna było nadanie przez Giedymina Narymuntowi księstwa połockiego, opróżnionego po śmierci Wojna Butiwidowicza(inne języki) (Putuwerowicza), brata Giedymina, mimo że Woin pozostawił syna, kniazia Ljubka[1].
Traktat połocko-ryski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Narymont%2C_Pahonia._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F_%281330%29_%282%29.jpg/220px-Narymont%2C_Pahonia._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F_%281330%29_%282%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Narymont%2C_Pahonia._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F_%281330%29.jpg/220px-Narymont%2C_Pahonia._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F_%281330%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/%D0%9F%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%8C_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0_%28%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%29_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%2C_1330.svg/220px-%D0%9F%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%8C_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0_%28%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%29_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%2C_1330.svg.png)
W latach 30. XIV w. została zawarta umowa handlowa pomiędzy Połockiem i Rygą, gwarantująca swobodny handel na Dźwinie (wcześniej błędnie datowano ją na 1330 rok). Umowa została uwierzytelniona załącznikiem z dwiema pieczęciami. Pierwsza z nich należy do biskupa połockiego Grzegorza, druga natomiast do księcia połockiego Gleba, czyli Narymunta. Pieczęć Gleba Narymunta przedstawia prymitywne wyobrażenie jeźdźca na koniu, będący pierwowzorem herbu Pogoń Litewska[1][6] . Należy przy tym zaznaczyć, że wyobrażenie jeźdźca na pieczęci Narymunta, wskazuje na używanie tego znaku także przez Giedymina, skoro wystąpił jeszcze za jego życia na pieczęci najstarszego syna[1].
Traktat wielkolitewsko-ryski
Wielki książę smoleński, Iwan Aleksandrowicz, zawierając około r. 1340 układ z Rygą, wspomniał w nim o innym, wcześniejszym układzie wielkolitewsko-ryskim, zawartym przez swego „starszego brata” Giedymina i jego synów Gleba i Olgierda. Tekst tego układu zachował się do dziś. Według niego, uczestniczyli w nim (poza Giedyminem) bezimienni książęta Połocka i Witebska. Imiona tych książąt wymienił – uzupełniając i wyjaśniając tekst układu w swoim dokumencie – dopiero wielki książę smoleński Iwan Aleksandrowicz. Wymieniony przez niego Olgierd to bezimienny książę witebski z tekstu traktatu, wobec, czego bezimiennego księcia połockiego identyfikujemy z Glebem Narymuntem. Traktat nie mógł wobec tego powstać później niż w 1338 r., gdyż w tym roku Gleb, został wzięty do niewoli przez Tatarów, w konsekwencji czego Giedymin odebrał mu Połock[1].
Niewola
Autor Skróconego zwodu latopisarskiego 1493 r., podaje, że Narymunt znalazł się w niewoli tatarskiej jeszcze za życia Iwana Daniłowicza. Iwan Daniłowicz miał udać się w r. 1338 do Ordy, kiedy to wybuchła wojna litewsko-tatarska, a Gleb Narymunt został jeńcem tatarskim, wykupionym następnie przez przebywającego w Ordzie wielkiego księcia moskiewskiego Iwana[1].
Po schwytaniu przez Ordę Narymunta, należące do niego księstwo połockie przeszło zapewne w bezpośrednie posiadanie Wilna, a rodzina Narymunta objęła w jego imieniu księstwo pińskie, potwierdzone następnie Narymuntowi tzw. „Testamentem Giedymina” (patrz). Być może już wówczas pieczę nad Połockiem i obronę wschodnich granic państwa przed Moskwą przejął po Narymuncie Olgierd. Świadczyć o tym może najazd Olgierda na moskiewski Możajsk, przeprowadzony jeszcze za życia Giedymina, 1 października 1341 roku[1].
Narymunt powrócił do Wielkiego Księstwa Litewskiego z niewoli tatarskiej dopiero po śmierci Giedymina, a więc najwcześniej w 1342 roku. Iwan Daniłowicz, a następnie jego syn i następca na tronie Szymon Iwanowicz, zatrzymali go zatem jako zakładnika w Moskwie[1].
Testament Giedymina
W grudniu 1341 roku Giedymin zdążył przed śmiercią podzielić swoje państwo pomiędzy synów. Jewnuta otrzymał tron Wielkiego Księstwa w Wilnie. Kiejstut dostał Troki, Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał Krewo. Narymunt zasiadł w Pińsku[7][8], a Koriat – jak świadczy Kronika Litewska(inne języki) – miał dostać Nowogródek, Wołkowysk i Mścibochów, rozciągające się do rzeki Słuczy, [9], a więc całe późniejsze województwo nowogrodzkie, z wyjątkiem Słonimia na Rusi, który rzekomo miał dziedziczyć jego brat Monwid wraz z Kiernowem[10]. Wreszcie Lubart dziedziczył Wołyń po swoim teściu, nieznanym księciu włodzimierskim[7][8].
Każdy z nich oprócz dzielnicy miał również prowadzić coś w rodzaju ściślejszej polityki. Do Jawnuty, jako nowego władcy, należało dźwiganie ciężaru spraw ogólnopaństwowych. Olgierd miał kierować polityką wielkolitewską wobec północno-wschodniej Rusi. Koriat działał wraz z Narymuntem i Lubartem na Rusi południowej, utrzymywał stosunki, głównie z Tatarami. Lubart przede wszystkim z Zjednoczonym Królestwem Polskim, Kiejstut z Mazowszem, a zwłaszcza z zakonem krzyżackim. Monwidowi przypadała prawdopodobnie rola rzecznika wielkolitewskiego wobec zakonu inflanckiego[11].
- Kronika Iwana Groźnego (XVI w.)
- Jewnuta, Narymunt, Kiejstut, Koriat, Lubart i Monwid
- Narymunt w ziemi nowogrodzkiej
- Śmierć Narymunta
Konflikt z braćmi
Zimą pomiędzy 1344 a 1345 rokiem, Jawnuta został usunięty z tronu przez swoich dwóch braci[7]. Olgierd i Kiejstut opanowali Wilno bez rozlewu krwi[12], a kompletnie zaskoczony Jawnuta zbiegł do Moskwy[13]. Jeszcze jesienią tego samego roku[14][15], za zgodą Kiejstuta, nowym wielkim księciem litewskim został Olgierd[12][7]. Z Wielkiego Księstwa Litewskiego zbiegł również, wspierający Jawnutę, Narymunt[16]. Znalazł on schronienie u Złotej Ordy, jednakże rychło w 1346 roku powrócił do kraju i pojednał się z braćmi[17]. W ślad za nim poszedł Jawnuta, który nie otrzymawszy pomocy w Moskwie od szwagra Semena, powrócił do kraju w 1347 roku[7][18].
Osobny artykuł: Jewnuta.
Śmierć
Większość historyków, opierając się na przekazie kroniki Macieja z Neuenburga(inne języki) i Kroniki czterech zakonów jerozolimskich, stwierdza, że dwóch braci ówczesnego władcy wielkolitewskiego – Olgierda – zginęło 2 lutego 1348 roku w bitwie nad Strawą, będącą jedną z krucjat północnych przeprowadzanych przez Krzyżaków. Pierwszym z tych braci był Narymunt, zaś drugiego z nich badacze identyfikują z Monwidem[19].
Rodzina
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Lithuanian_Heraldry._The_Genealogical_Tree_%28stemming_from_Palemonas%29_of_Alexander_Hilarius_Polubinski%2C_Grand_Marshall_of_the_Grand_Duchy_Lithuania%2C_1675.jpg/220px-Lithuanian_Heraldry._The_Genealogical_Tree_%28stemming_from_Palemonas%29_of_Alexander_Hilarius_Polubinski%2C_Grand_Marshall_of_the_Grand_Duchy_Lithuania%2C_1675.jpg)
Narymunt był synem Giedymina, protoplasty wszystkich Giedyminowiczów i prawdopodobnie Jewny[20]. Miał 7 braci: Jawnutę, Witolda, Olgierda, Kiejstuta, Lubarta, Koriata i Monwida, a także 6 sióstr: Elżbietę, Marię, Aldonę, Augustę i dwie nieznane z imienia: N. (Eufemia?) i N. (Helena?)[21][22].
Z pierwszego małżeństwa miał jednego syna, Dymitra[23]. Z drugą żoną, Marią, miał pięciu synów: Aleksandra, Jerzego, Patryka, Szymona i Michała[3][24] .
Jan Werner w Genealogii Jagiellońskiej zaznaczył, że jedną z jego żon była córka władcy Taurydy[25].
Giedyminowicze | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Narymunt ur. ok. 1300 zm. 1348 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Narymuntowicze | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Dymitr ur. ? zm. ? | Michał ur. ? zm. ? | Aleksander ur. ? zm. ? | Jerzy ur. ? zm. ? | Szymon ur. ? zm. ? | Patryk ur. ok. 1330 zm. ? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Dawid ur. ? zm. ? | Pińscy | Roman ur. ? zm. 1399 | Nosowie | Aleksander ur. ? zm. ? | Jerzy ur. ? zm. ? | Fedor ur. ? zm. ? | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Dymitr ur. ? zm. ? | Koreccy | Wasyl ur. ? zm. 1450 | Chowańscy | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Iwan ur. ? zm. 1498 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Andrzej ur. ? zm. ? | Michał ur. ? zm. 1554 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kurakinowie | Golicynowie | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Drzewo genealogiczne zostało sporządzone na podstawie prac Józefa Wolffa oraz Jana Tęgowskiego[3][26] .
Herb
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/53/Narymont%2C_Pahonia-Kalumny._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%BD%D1%8B_%281709%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/33/Jury_Narymontavi%C4%8D%2C_Pahonia-Kalumny._%D0%AE%D1%80%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%2C_%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8F-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%BD%D1%8B_%281709%29.jpg)
Według tradycji rodziny Sapiehów, powstałej pod koniec XVII w. lub na początku XVIII w na podstawie nieznanych źródeł, herbem Narymunta miały być Trzy Lilie, a raczej częścią składową tego herbu. Herb ten przedstawiać miał się w sposób następujący: tarcza herbowa podzielona poziomo w pół; górna połowa podzielona pionowo na dwa pola: w pierwszym – trzy lilie, w drugim – Pogoń Litewska; w dolnej połowie tarczy – stylizowany herb Kolumny[27].
Według Miesięcznika Heraldycznego, herb księcia bełskiego Jerzego Narymuntowicza, syna Narymunta, miał być podobny do opisanego powyżej z drobną różnicą. Mianowicie tarcza była przedzielona poziomo na trzy części, przy czym w pierwszej części (górnej) znajdować się miał herb Rużyński. W drugiej obok siebie Trzy Lilie i Pogoń, a dolna nosiła Kolumny. Wszystkie pola poza pierwszym były tymi samymi znakami, co w domniemanym herbie Narymunta[27].
Według historyków, herby Narymunta i Jerzego opierają się na fantastyce, a nie na faktach[27].
Upamiętnienie
O Narymuncie pisze Juliusz Słowacki w niedokończonym dramacie Wallenrod, chociaż prezentuje go jako brata Jagiełły, czyli o kilka wieków później[28] .
Galeria
- Narmund, Aleksander Tarasowicz (1675)
- Narimundus, autor nieznany (1709)
- Narimundus, autor nieznany (1709)
- Narimund, Józef Łoski (1855)
- Narymunt, Mieczysław Barwicki (1908)
Zobacz też
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Wasilewski 1990 ↓, s. 184–187.
- ↑ Narbutt 1846 ↓, s. 17.
- ↑ a b c Wolff 1895 ↓, s. 274.
- ↑ a b c d e f g h i Stadnicki 1881 ↓, s. 6–7.
- ↑ a b Stadnicki 1881 ↓, s. 8.
- ↑ Jurgenson ↓.
- ↑ a b c d e Ochmański 1990 ↓, s. 55.
- ↑ a b Kuncevicius, Kiaupa, Kiaupienė 2007 ↓, s. 116.
- ↑ Skrzypek 1936 ↓, s. 82.
- ↑ Stadnicki 1881 ↓, s. 140.
- ↑ Krzyżaniakowa, Ochmański 1990 ↓, s. 35.
- ↑ a b Radoch 2011 ↓, s. 55–56.
- ↑ Wolff 1895 ↓, s. 587.
- ↑ Stadnicki 1881 ↓, s. 76.
- ↑ Stadnicki 1881 ↓, s. 77.
- ↑ Rowell 2017 ↓, s. 114.
- ↑ Krzyżaniakowa, Ochmański 1990 ↓, s. 36.
- ↑ Kuncevicius, Kiaupa, Kiaupienė 2007 ↓, s. 117.
- ↑ Tęgowski 1999 ↓, s. 244.
- ↑ Rowell 2017 ↓, s. 88.
- ↑ Tęgowski 1999 ↓, s. 45.
- ↑ Rowell 2017 ↓, s. 280–287.
- ↑ PSB 1938 ↓, s. 458.
- ↑ Minakowski ↓.
- ↑ Stadnicki 1881 ↓, s. 9.
- ↑ Tęgowski 1999 ↓.
- ↑ a b c MH 1936 ↓, s. 75.
- ↑ Grabowski ↓.
Bibliografia
- TeodorT. Narbutt TeodorT., Kronika Litewska, Sporządzone 15.12.1834 w Szawrach, Wilno: Ruben Rafałowicz, 1846, s. 98 .
- KazimierzK. Stadnicki KazimierzK., Synowie Gedymina, Wielko–Władcy Litwy, Lwów: Ignacy Stadnicki, 1881, s. 144 .
- Miesięcznik Heraldyczny, R. 12, nr 5, Warszawa: Polskie Towarzystwo Heraldyczne, 1933, s. 65–80 .§
- JózefJ. Skrzypek JózefJ., Południowo-wschodnia polityka Polski od koronacji Jagiełły do śmierci Jadwigi i bitwy nad Worsklą, t. XXI, Lwów: Towarzystwo Naukowe, 1936, s. 132 .
- Polski słownik biograficzny, t. IV, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1938, s. 480 .
- JadwigaJ. Krzyżaniakowa JadwigaJ., JerzyJ. Ochmański JerzyJ., Władysław II Jagiełło, Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 362, ISBN 83-04-03317-8, ISBN 978-83-04-03317-7 .
- JerzyJ. Ochmański JerzyJ., Historia Litwy, wydanie III, Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 395, ISBN 83-04-03107-8, ISBN 978-83-04-03107-4 .
- TadeuszT. Wasilewski TadeuszT., Synowie Giedymina w. ks. Litwy a następstwo tronu po nim, Warszawa: DiG, 1990, ISBN 83-7181-258-2 .
- JanJ. Tęgowski JanJ., Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Wydawn. Historyczne, 1999, s. 319, ISBN 83-913563-1-0, ISBN 978-83-913563-1-9 .
- AlbinasA. Kuncevicius AlbinasA., ZigmantasZ. Kiaupa ZigmantasZ., JūratėJ. Kiaupienė JūratėJ., Historia Litwy. Od czasów najdawniejszych do 1795 roku, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 386, ISBN 978-83-01-15190-4 .
- MarekM. Radoch MarekM., Walki Zakonu Krzyżackiego o Żmudź od połowy XIII wieku do 1411 roku, Olsztyn: UWM, 2011, s. 377, ISBN 978-83-7299-715-9 .
- Stephen ChristopherS.Ch. Rowell Stephen ChristopherS.Ch., Pogańskie imperium: litewska dominacja w Europie Środkowo-Wschodniej 1295-1345, Wydawnictwo Napoleon V, 2017, s. 375, ISBN 83-65855-28-3, ISBN 978-83-65855-28-2 .
Linki zewnętrzne
- Marek Minakowski: Narymunt Gleb ks. Giedyminowicz. sejm-wielki.pl. [dostęp 2021-08-11]. (pol.).
- Gieorgji Jurgenson: Ewolucja herbu państwowego Wielkiego Księstwa Litewskiego według danych sfragistyki i numizmatyki. belcoins.com. [dostęp 2021-08-11]. (biał.).
- Grabowski Tadeusz: Kulwieców ród książęcy. archiwum2000.tripod.com. [dostęp 2021-08-11]. (pol.).
- VIAF: 5908153126240424750007
- PLWABN: 9810668711605606