Narcyz biały
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Rodzaj | narcyz | ||
Gatunek | narcyz biały | ||
Nazwa systematyczna | |||
Narcissus poeticus L. Sp. Pl.: 289 (1753)[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Narcyz biały[5] (Narcissus poeticus L.) – gatunek rośliny należący do rodziny amarylkowatych. Występuje w naturze w południowo-zachodniej Europie – od południowo-środkowej Francji, po środkową Hiszpanię, przez południowe stoki Alp po południowe Włochy i północno-zachodnią część Grecji[5][6]. Uprawiany jako roślina ozdobna (w gruncie i doniczkach), przy czym dziczeje z upraw[5] i w wielu miejscach, także na północ od zasięgu naturalnego, już jest zadomowiony[7]; w Polsce rośnie miejscami zdziczały w parkach i na cmentarzach[5]. Gatunek jest wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym. Roślina trująca[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Les_pl%C3%A9iades_58.jpg/220px-Les_pl%C3%A9iades_58.jpg)
Gatunek zmienny, zwłaszcza pod względem kształtu listków okwiatu, budowy przykoronka i pręcikowia[6].
- Pokrój
- Geofit z cebulą o długości do 4 cm. W wyniku powstawania wegetatywnych cebul potomnych zwykle rośnie w kępach[5]. Osiąga do 40–50 cm wysokości[6].
- Liście
- Odziomkowe, zwykle cztery, szarozielone, płaskie, o szerokości od 5 do 9 mm[5] lub do 13 mm[6].
- Kwiaty
- Wyrastają zwykle pojedynczo na spłaszczonym głąbiku, na szypułce długości od 1 do 4 cm u nasady z błoniastą podsadką o długości od 3 do 5 cm. Listki okwiatu mają od 1,5 do 3 cm długości i są białe do jasnokremowych. Mają kształt lancetowatoklinowaty do jajowatookrągłego, często zachodzą na siebie. Przykoronek żółty z czerwonym brzegiem jest deskowaty lub cylindryczny, o średnicy od 8 do 14 mm i wysokości do 3 mm. Pręciki w dwóch nierównych okółkach po trzy[6].
- Owoce
- Torebki[7].
- Gatunki podobne
- Narcyz późny N. serotinus o podobnym wyglądzie (ale m.in. liście pojedyncze lub dwa, walcowate) kwitnie od września do listopada[7].
Biologia i ekologia
Gatunek kwitnie od kwietnia do maja[6], ewentualnie do czerwca[7]. Rośnie w naturze na wilgotnych łąkach, w górach po piętro subalpejskie[6].
Roślina jest trująca z powodu zawartego w cebuli alkaloidu – narcypoetyny[5].
Zastosowanie
Ze względu na swoje efektowne kwiaty i wczesną porę kwitnienia gatunek uprawiany jest w gruncie i pojemnikach jako roślina ozdobna[5]. Stosowany jest także w przemyśle perfumeryjnym[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-03-06] (ang.).
- ↑ Narcissus poeticus L.. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2017-03-06].
- ↑ Narcissus poeticus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 551. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b c d e f g h i Beata Grabowska, Tomasz Kubala. Encyklopedia bylin, tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s. 613, 2012.
- ↑ a b c d Andreas Bartels: Rośliny śródziemnomorskie. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003, s. 251. ISBN 978-83-7073-683-5.
- Britannica: plant/poets-narcissus
- SNL: pinselilje
- Catalana: 0112718
- EoL: 245843
- EUNIS: 185706
- Flora of North America: 220008994
- FloraWeb: 3825
- GBIF: 2858581
- identyfikator iNaturalist: 61334
- IPNI: 66165-1
- ITIS: 503929
- NCBI: 54855
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-282063
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:66165-1
- Tela Botanica: 43634
- identyfikator Tropicos: 1200053
- USDA PLANTS: NAPO
- CoL: 6RSNC