Monaster Pskowsko-Pieczerski
![]() | |||
![]() Widok ogólny | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Obwód | |||
Miejscowość | Pieczory | ||
Kościół | |||
Rodzaj klasztoru | monaster | ||
Eparchia | pskowska | ||
Namiestnik | biskup pskowski i porchowski Mateusz (Kopyłow) | ||
Klauzura | nie | ||
Typ monasteru | męski | ||
Obiekty sakralne | |||
Sobór | św. Michała Archanioła | ||
Sobór | Zaśnięcia Matki Bożej | ||
Cerkiew | Świętego Spotkania | ||
Styl | ruski | ||
Materiał budowlany | cegła, kamień | ||
Data budowy | 1473 | ||
Położenie na mapie obwodu pskowskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Rosji ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d9/Kornili_pskovski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Petseriv%C3%A4ravseest.jpg/200px-Petseriv%C3%A4ravseest.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Vladimir_Putin_2_August_2000-7.jpg/200px-Vladimir_Putin_2_August_2000-7.jpg)
Monaster Pskowsko-Pieczerski – męski prawosławny klasztor w Pieczorach, w jurysdykcji eparchii pskowskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
Jeden z najbardziej znanych i najważniejszych rosyjskich klasztorów prawosławnych[1]. Założony według różnych wersji na przełomie wieku XIV i XV lub w II połowie XV stulecia, rozwinął się w okresie sprawowania godności przełożonego przez igumena Korneliusza (1529–1573). Położony w pobliżu zachodniej granicy państwa moskiewskiego, do 1721 odgrywał znaczącą rolę obronną.
Zniszczony przez bolszewików w 1918 monaster znalazł się po wojnie o niepodległość Estonii w granicach tego państwa, co uchroniło go przed likwidacją i umożliwiło odbudowę. W latach 1932–1940 mieścił seminarium duchowne Estońskiego Apostolskiego Kościoła Prawosławnego. Pozostał czynny po II wojnie światowej.
Historia
Początki
Moment, w którym na miejscu dzisiejszego klasztoru osiedlili się pierwsi anachoreci, nie jest precyzyjnie ustalony. Według tradycji mnisi, żyjący w niezależnych od siebie pustelniach, pojawili się tam na przełomie XIV i XV w. Podanie wymienia imię mnicha Marka, określając go jako świętego starca[2]. Według innej wersji wydarzeń pierwszym mnichem w tym miejscu był Jonasz, który osiedlił się tam w 1473[3].
XVI–XIX w.
Szybki rozwój nowej wspólnoty miał miejsce w okresie sprawowania godności przełożonego przez igumena Korneliusza, kierującego klasztorem od 1529 do 1570. W okresie tym liczba mnichów wzrosła z 15 do 200. Monaster rozwijał się również dzięki wsparciu finansowemu miejscowej szlachty[4]. Obiektem szczególnym kultu była znajdująca się w nim uważana za cudowną Pskowsko-Pieczerska Ikona Matki Bożej[4]. Jeszcze w XVI stuleciu mnisi założyli również filię klasztoru w Pskowie, zaś w samym monasterze wznieśli murowaną cerkiew Zwiastowania, która stała się główną świątynią obiektu w miejsce starszej, drewnianej cerkwi Czterdziestu Męczenników[5]. W 1565 klasztor otoczono murem z basztami[5]. W okresie zarządzania monasterem igumen Korneliusz opracował również jego kronikę zatytułowaną Powiest' o naczale Pieczerskogo monastyria, źródłem dla której były wspomnienia najstarszych zakonników[4].
W 1570 car Iwan IV Groźny, niesłusznie podejrzewając ihumena Korneliusza o zdradę Rosji w toczącej się wojnie litewsko-rosyjskiej, zamordował go w czasie wizyty w klasztorze[6].
Z racji przygranicznego położenia monaster pełnił nie tylko rolę typowo religijną, ale i wojskową, jako twierdza na zachodniej granicy państwa moskiewskiego. Był oblegany przez wojska polskie w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1577–1582 i oblężenia Pskowa. Klasztoru broniły 2–3 sotnie strzelców. Monaster z powodzeniem bronił się przez pięć miesięcy. Według tradycji cerkiewnej monaster został ocalony za wstawiennictwem Matki Bożej, co upamiętniały w kolejnych stuleciach uroczyste procesje z jej ikoną w 7 niedzielę po Wielkanocy[7]. W XVII w. klasztor był jeszcze wielokrotnie atakowany przez wojska szwedzkie lub polsko-litewskie. W 1701 na polecenie cara Piotra I monaster został otoczony wałem ziemnym i fosą, jak również zabezpieczony poprzez wzniesienie pięciu bastionów. Dzięki temu w 1703 oddział Iwana Nazimowa z powodzeniem odparł ataki szwedzkie na monaster. Była to ostatnia bitwa stoczona na jego terenie. Po podpisaniu pokoju w Nystad i przesunięciu granicy rosyjskiej na wschód obiekt stracił dotychczasowe znaczenie obronne[7].
W latach 1815–1827 na terenie monasteru wzniesiono cerkiew św. Michała Archanioła, która miała upamiętnić odbicie Połocka z rąk Francuzów w czasie wojny francusko-rosyjskiej (1812) i odparcie agresorów z regionu Pskowa[7].
XX wiek
W 1918 monaster został zniszczony przez bolszewików[8]. Remont i rozbudowy jego obiektów były prowadzone w dwudziestoleciu międzywojennym, gdy Pieczory znalazły się na terytorium niepodległej Estonii (jako Petseri). Oznaczało to włączenie monasteru Pskowsko-Pieczerskiego w struktury autonomicznego Estońskiego Kościoła Prawosławnego, a następnie podległego patriarsze Konstantynopola Estońskiego Apostolskiego Kościoła Prawosławnego. Klasztor i miejscowi wierni (Rosjanie, Seto) negatywnie odnieśli się do wystąpienia z jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego. Przełożony monasteru, biskup pieczorski Jan, za swój sprzeciw w tej sprawie został zmuszony do opuszczenia wspólnoty[9]. Od 1932 do 1940 w klasztorze działało seminarium duchowne[8].
Po aneksji Estonii do ZSRR w 1940 zakonnicy zarejestrowali klasztor jako „wspólnotę pracy”, by zapewnić jej przetrwanie. Dwie cerkwie monasterskie działały jako parafialne. Nowe władze zamierzały zlikwidować monaster i założyć w jego obiektach muzeum, do czego jednak nie doszło z powodu ataku Niemiec na ZSRR i zajęcia ziem estońskich oraz ziemi pskowskiej przez III Rzeszę[8]. W sierpniu 1943 w monasterze odbyło się spotkanie biskupów działających na okupowanych przez Niemców terytoriach krajów bałtyckich (egzarcha Krajów Bałtyckich metropolita Sergiusz, arcybiskup narewski Paweł, biskup ryski Jan oraz biskup kowieński Daniel)[10].
W końcu lutego 1944 wycofujące się wojska niemieckie wywiozły z monasteru zabytkowe przedmioty przechowywane w klasztorze. W czasie bombardowania Pieczor nocą z 31 marca na 1 kwietnia 1944 w swojej celi zginął schibiskup Makary (Wasiljew), który odmówił schronienia się w klasztornych pieczarach[11]. Innych strat monaster nie poniósł[10]. Wobec sukcesów odnoszonych na froncie przez Armię Czerwoną stało się jasne, że wspólnota znajdzie się w granicach ZSRR. W związku z tym część mnichów zamierzała wyjechać z Pieczor razem z najcenniejszymi przedmiotami należącymi do monasteru i przenieść się na zachód (jak się spodziewano, na ziemie niepodległej Estonii). Druga grupa była zdania, że mnisi powinni pozostać na miejscu i ostatecznie taką podjęto decyzję[10]. 11 sierpnia 1944 wspólnota witała w Pieczorach Armię Czerwoną, wręczając żołnierzom kwiaty, bijąc w dzwony i służąc molebień dziękczynny. Przełożony monasteru brał udział w mityngu ku czci wyzwolenia miasta na zaproszenie sekretarza powiatowej organizacji partyjnej[10].
W sierpniu 1944 ihumen Paweł zwrócił się do metropolity leningradzkiego Grzegorza z prośbą o powtórne przyjęcie monasteru Pskowsko-Pieczerskiego w jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego. W październiku tego samego roku przełożony klasztoru został aresztowany przez NKWD i oskarżony o prowadzenie agitacji antyradzieckiej[10]. W latach 1949–1954 budynki monasterskie były remontowane, w latach 60. i 70. XX wieku prowadzono prace konserwatorskie we wnętrzach cerkwi klasztornych, od 1975 do 1988 kompleksowo odnowiono wszystkie świątynie. W 1973 wspólnota odzyskała wyposażenie zrabowane w 1944 przez wycofujących się Niemców[8].
XXI w.
Na początku XXI w. monaster był odwiedzany corocznie przez ok. 200 tys. pielgrzymów, którzy przybywają do niego przede wszystkim na patronalne święto Zaśnięcia Matki Bożej[1].
17 czerwca 2021 r. przy monasterze rozpoczęło działalność seminarium duchowne[12].
Życiu wspólnoty mniszej z Pieczor poświęcona jest w znacznej części autobiograficzna książka archimandryty Tichona (Szewkunowa) Nieświęci święci[13].
Przełożeni[14]
Ihumeni
- Jonasz
- hieromnich Seliwan
- Jonasz
- Sergiusz
- Szymon
- Doroteusz
- Gerazym
- Korneliusz, 1529–1570
- Sawa, 1571–1572
- Sylwester, po 1572
- Tryfon
- Tichon
- Nikon I
- Melecjusz
- Joachim, 1593–1617
Archimandryci
- Antoni I, 1617–1621
- Joazaf I, 1621–1627
- Hiob, 1627–1634
- Porfiry, 1634–1639
- Rafał, 1639–1643
- Makary, 1643–1650
- Mitrofan, 1650–1656
- Zozym, 1656–1663
- Gerazym, 1663–1669
- Paisjusz, 1669–1682
- Joazaf II, 1682–1686
- Paisjusz II, 1686–1699
- Korneliusz II, 1699
- Aaron, 1706–?
- Teodozjusz, 1711–1724
- Marceli, 1724–1726
- Filaret, 1726–1729
- Beniamin (Sachnowski), 1730–1731
- Cyryl, 1731–1732
- Ignacy, 1732–1745
- Gennadiusz, 1746–1753
- Józef, 1753–1785
- Warłaam, 1785–1792
- Piotr, 1792–1800
- Benedykt, 1800–1835
- Antoni II, 1835–1944
- Antoni III, 1845–1850
- Nikon II, 1850–1856
- Apollo, 1856–1864
- biskup pieczorski Teognost, 1864–1868
- biskup pieczorski Paweł 1868–1882
- biskup pieczorski Nataniel, 1882–1885
- Innocenty, 1890–1894
- Metody (Chołmski), 1894–1906
- Nikodem (Woskriesienski), 1906–1914
- Augustyn (Sinajski), 1914–1917
- Aleksander (Pietrowski), 1917–1919
- Arkadiusz (Czank), 1919–1920
- Jan (Bulin), 1920–1932
- Mikołaj (Leisman), 1932–1940 (w jurysdykcji Estońskiego Apostolskiego Kościoła Prawosławnego)
- Parteniusz (Szatinin), 1940–1941
- Paweł (Gorszkow), 1941–1944
- Agaton (Bubic), 1944–1946
- Nikon (Miko), ihumen, 1946
- Nektariusz (Grigorjew), 1946–1947
- biskup Włodzimierz (Kobiec), 1947–1949
- Pimen (Izwiekow), 1949–1953
- Sergiusz (Gawriłow), 1954–1956
- Augustyn (Sudopłatow), 1956–1959
- Alipiusz (Woronow), 1959–1975
- Gabriel (Stebluczenko), 1975–1988
- Paweł (Ponomariow), 1988–1992
- Roman (Żeriebcow), 1992–1995
- Tichon (Siekrietariew), 1995–2018
- metropolita Tichon (Szewkunow), 2018-2023
- biskup Arseniusz (Pieriewałow), 2023[15]-2024
- biskup Mateusz (Kopyłow), od 2024[16]
Przypisy
- ↑ a b A. Radziukiewicz, Pskowsko-pieczerska baśń, Przegląd Prawosławny, nr 12 (270), grudzień 2007.
- ↑ hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 187. ISBN 5-94853-009-4.
- ↑ hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 190. ISBN 5-94853-009-4.
- ↑ a b c hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 192. ISBN 5-94853-009-4.
- ↑ a b hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 193. ISBN 5-94853-009-4.
- ↑ hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 194–195. ISBN 5-94853-009-4.
- ↑ a b c Противостояние польско-литовскому войску
- ↑ a b c d Краткая летопись обители
- ↑ Епископ Иоанн (Булин)
- ↑ a b c d e Монастырь в годы Великой Отечественной войны
- ↑ Схиепископ Макарий (Васильев)
- ↑ Священный Синод постановил открыть Псково-Печерскую духовную семинарию. patriarchia.ru, 17 czerwca 2021. [dostęp 2021-06-20]. (ros.).
- ↑ Spotkanie autorskie z archimandrytą Tichonem (Szewkunowem) [online], ckp.warszawa.pl [dostęp 2018-05-23] (ang.).
- ↑ Игумены
- ↑ ЖУРНАЛЫ Священного Синода от 11 октября 2023 года / Официальные документы / Патриархия.ru [online], Патриархия.ru [dostęp 2023-10-11] (ros.).
- ↑ ЖУРНАЛ Священного Синода от 10 апреля 2024 года / Официальные документы / Патриархия.ru [online], Патриархия.ru [dostęp 2024-07-25] (ros.).
- БРЭ: 3171808