Ludwik Jaxa-Bykowski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 stycznia 1881 | ||
---|---|---|---|
Data śmierci | 28 czerwca 1948 | ||
Profesor nauk zoologii | |||
Alma Mater | Uniwersytet Lwowski | ||
Doktorat | 1904 | ||
Habilitacja | |||
Profesura | 1927 | ||
Nauczyciel akademicki | |||
uczelnia | |||
Okres zatrudn. | od 1926 do 1945 | ||
Rektor | |||
Uczelnia | Uniwersytet Ziem Zachodnich | ||
Okres spraw. | 1940–1943 | ||
Poprzednik | |||
Następca | Roman Pollak | ||
|
Ludwik Jaxa-Bykowski (ur. 19 stycznia 1881 w Zagwoździu[1], zm. 28 czerwca 1948) – polski biolog, psycholog i pedagog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, rektor konspiracyjnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich.
Życiorys
Urodził się w folwarku Zagwoźdź na Podolu, którego dzierżawcą był jego ojciec Stanisław Jakub Jaxa-Bykowski herbu Gryf, a matką Joanna z Dobrowolskich[2]. Wywodził się ze starego, szlacheckiego rodu o dużych tradycjach patriotycznych.
W Stanisławowie w 1899 ukończył gimnazjum klasyczne, a w latach następnych studiował na Uniwersytecie Lwowskim u profesora filozofii Kazimierza Twardowskiego nauki przyrodnicze, filozofię i pedagogikę, uzyskując dyplom dra filozofii w 1904[2]. Był członkiem Ligi Narodowej przed 1905 rokiem[3]. W Paryżu, Marburgu, w stacjach zoologicznych w Trieście i Banyulssur–Mer oraz na Wydziale Lekarskim uniwersytetu we Lwowie pogłębiał swoje wykształcenie. Na uniwersytecie pracował również jako demonstrator przy Katedrze Botaniki. Dyrektor VIII Gimnazjum we Lwowie w latach 1917–1918. W 1921 został prof. zoologii w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie, a kierownikiem Departamentu Nauki i Szkół Wyższych w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w 1923. Habilitował się na Uniwersytecie Poznańskim w 1926 roku, a w następnym roku został prof. zwyczajnym[2]. Od 1927 stał na czele katedry pedagogiki na Uniwersytecie Poznańskim. Dziekan Wydziału Humanistycznego UP w 1932, a w 1933 po likwidacji Katedry dalej wykładał na UP[2].
Filister honorowy i kurator Korporacji Masovia oraz (od 1931) Korporacji Chrobria[2].
Był związany ze Stronnictwem Narodowym, w ramach którego sympatyzował z grupą tzw. młodych skupionych wokół Kazimierza Kowalskiego i Jędrzeja Giertycha. Po klęsce kampanii wrześniowej, pod koniec września 1939 współtworzył Narodowo-Ludową Organizację Wojskową. W 1940 roku wystąpił z inicjatywą uruchomienia tajnych kursów nauk humanistycznych i prawno – politycznych. Z drugą inicjatywą wystąpiła tajna organizacja konspiracyjna „Ojczyzna”. Jej członek, ks. Maksymilian Rode nawiązał kontakt z profesorami UP, w tym z Ludwikiem Jaxą – Bykowskim, celem uruchomienia konspiracyjnej uczelni wyższej. Ta inicjatywa zakończyła się sukcesem. W latach 1941–1943 był pierwszym rektorem, a prorektorem w latach 1943–1944 podziemnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich z siedzibą w Warszawie[2]. Funkcję tę pełnił do 1943 roku pod pseudonimem „Kulczycki”. Jak wspomina jeden ze studentów, „był on w poczuciu współpracowników duszą i sercem UZZ”. Prorektorem był u jego boku prof. Roman Pollak. Następnie w latach 1943/44 pełnił funkcję prorektora UZZ (przy rektorze Romanie Pollaku). W maju 1944 roku został wybrany dziekanem Wydziału Humanistycznego UZZ. Poza tą pracą we władzach uczelni prowadził też wykłady dla studentów. W Warszawie wykładał pedagogikę ogólną na Wydziale Humanistycznym oraz filozofię polityki na Wydziale Prawa i Ekonomicznym UZZ. Po upadku powstania warszawskiego wykładał w filii UZZ w Kielcach i Jędrzejowie na kompletach filozofii, germanistyki, historii. W semestrze 1944/45 wykładał tam psychologię eksperymentalną i wychowawczą oraz pedagogikę i dydaktykę. W czasie wojny pracował również w tajnym szkolnictwie średnim.[4]
W okresie jego kadencji rozbudowano stopniowo strukturę organizacyjną UZZ; z dwóch wydziałów w 1940 do sześciu w 1943. UZZ tworzyli głównie przebywający w stolicy pracownicy naukowi Uniwersytetu Poznańskiego. Następnie został członkiem Służby Cywilnej Narodu, sprawując stanowisko kierownika Grupy Wychowania Narodowego. W latach 1943–1945 był członkiem Zarządu Głównego SN.
Śmierć
8 października 1947 został aresztowany przez UB, a następnie skazany na 6 lat więzienia. Zwolniony ze względu na zły stan zdrowia w marcu 1948 r., zmarł trzy miesiące później 28 czerwca 1948 na zapalenie płuc. Został pochowany na cmentarzu jeżyckim w Poznaniu[5] (kw.L, rząd 20, grób 31).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Gr%C3%B3b_prof._Ludwika_Jaxa-Bykowskiego.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Ludwika_Jaxa-Bykowskiego.jpg)
Przypisy
- ↑ StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 90 .
- ↑ a b c d e f Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 88.
- ↑ Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 575.
- ↑ GrzegorzG. Łukomski GrzegorzG., Tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich 1940 - 1945 [online], 2018 [dostęp 2018-12-12] .
- ↑ CMENTARZE MIASTA POZNANIA. [dostęp 2016-06-05].
Bibliografia
- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 88. ISBN 83-01-02722-3.
- Wanda Bobrowska-Nowak: Bykowski-Jaxa (Jaksa) Ludwik. W: Słownik psychologów polskich. Elwira Kosnarewicz, Teresa Rzepa, Ryszard Stachowski (red.). Poznań: Instytut Psychologii UAM, 1992, s. 41-42.
- Grzegorz Łukomski, Tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich 1940-1945, 2018 [dostęp 2018-12-12]
Linki zewnętrzne
- Poczet Rektorów UAM: Ludwik Jaxa-Bykowski. amu.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-10)].
- Ludwik Jaxa-Bykowski - publikacje w serwisie Polona
- p
- d
- e
Rektorzy Uniwersytetu Poznańskiego (1919–1939) |
|
---|---|
Rektorzy tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (1940–1945) |
|
Rektorzy Uniwersytetu Poznańskiego (1945–1955) |
|
Rektorzy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (od 1955) |
|