Let L-200 Morava
![]() | |
Dane podstawowe | |
Państwo | Czechosłowacja |
---|---|
Producent | Let |
Typ | samolot dyspozycyjny |
Konstrukcja | półskorupowa, duralowa, podwozie chowane |
Załoga | 1 + 4 |
Historia | |
Data oblotu | 9 kwietnia 1957 |
Lata produkcji | 1957–1964 (367) |
Dane techniczne | |
Napęd | 2 x Walter M337 |
Moc | 2 x 210 KM (154 kW) |
Wymiary | |
Rozpiętość | 12,31 m |
Długość | 8,61 m |
Wysokość | 2,25 m |
Powierzchnia nośna | 17,28 m² |
Masa | |
Własna | 1275 kg |
Startowa | 1950 kg |
Osiągi | |
Prędkość maks. | 310 km/h |
Prędkość przelotowa | 285 km/h |
Pułap | 6100 m |
Zasięg | 1900 km |
Dane operacyjne | |
Liczba miejsc | |
4 |
Let L-200 Morava – czechosłowacki dwusilnikowy samolot dyspozycyjny i komunikacyjny z lat 60. XX wieku, produkowany w zakładach Let w latach 1957-1964 (367 sztuk).
Rozwój
Czechosłowackie zakłady Let w Kunovicach (w latach 1957-1967 noszące nazwę SPP - Zakład Pierwszej Pięciolatki), produkowały w latach 50. dwusilnikowy samolot dyspozycyjny Ae 45 na licencji firmy Aero. W 1955 utworzono w nich własne biuro konstrukcyjne, kierowane przez inż. Ladislava Smrčeka, w którym zdecydowano opracować własny, nowocześniejszy samolot podobnej klasy. Początkowo zamierzano użyć do napędu nowych silników rzędowych M-337 (moc 210 KM), lecz ponieważ nie były jeszcze gotowe, prototyp został wyposażony w słabsze silniki Walter Minor 6-III (moc 160 KM).
Pierwszy prototyp, o oznaczeniu XL-200 (OK-LNA), został oblatany 9 kwietnia 1957[1]. Ukończono następnie drugi prototyp (OK-LNB) oraz płatowiec do badań statycznych. Samolot wyróżniały eleganckie, smukłe linie. W tym samym roku jeszcze wyprodukowano 10 przedseryjnych samolotów, oznaczonych L-200. Jeden z nich przeszedł próby państwowe w 1958, po czym zdecydowano skierować samolot do produkcji, z silnikami M-337. Jeden z L-200 przebudowano następnie na prototyp wariantu seryjnego L-200A.
![Silnik Walter M-337 eksponowany w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Walter_M-337_MLP_07.jpg/220px-Walter_M-337_MLP_07.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Let_L-200_Morava-03.jpg/220px-Let_L-200_Morava-03.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Let_L-200_Morava-04.jpg/220px-Let_L-200_Morava-04.jpg)
Oprócz wyeliminowania początkowych usterek, różnic w stosunku do samolotów przedseryjnych było niewiele, m.in. zastosowano dwułopatowe śmigła o zmiennym skoku V-410, nieco zmieniono kształt usterzenia i wydłużono gondole silników. W lipcu 1959 zaprezentowano L-200 na salonie lotniczym w Paryżu. Jesienią 1959 samolot otrzymał docelowe silniki M-337, po czym ukończył próby państwowe w lipcu 1960. Pierwszy seryjny samolot L-200A (OK-OEA) oblatano 27 lutego 1960.[2]
Modeli L-200B i C nie produkowano (miały to być wersje dostosowane do norm zachodnich). Drugim modelem produkcyjnym był L-200D, zmodyfikowany stosownie do wymagań radzieckich linii Aerofłot. Zastosowano w nim przede wszystkim trójłopatowe śmigła V-506 o mniejszej średnicy (w celu zwiększenia prześwitu od ziemi na gruntowych lotniskach; były one również cichsze). Wprowadzono też dodatkowe wyposażenie, jak filtry przeciwpiaskowe i bogatsze wyposażenie nawigacyjne. Prototyp tej wersji, przebudowany z prototypu L-200A, testowano w latach 1960-1963.
Do 1964 zbudowano 367 L-200 wszystkich wersji[2], w tym 3 prototypy i 197 L-200D (ponadto do standardu L-200D przebudowano 8 L-200A i prototyp L-200A). 5 samolotów zmontowano na licencji z części przez Libis w Jugosławii.
Dalszym rozwinięciem był 6-miejscowy (1+5) L-210 (znany też jako L-201), którego prototyp przebudowano z L-200D w 1966 (OK-PHB), napędzany silnikami M-338 (245 KM), lecz nie został on zamówiony przez linie lotnicze i nie wszedł do produkcji.
Użycie
Samoloty przedseryjne L-200 rozdzielono dla testów pomiędzy różnych użytkowników: 5 dla czechosłowackich linii Agrolet (OK-MEA - MEE), 2 dla lotnictwa wojskowego i 2 dla radzieckich linii Aerofłot (z tego jeden sanitarny).
Największym użytkownikiem Morav był Aerofłot, gdzie używano ich jako powietrznych taksówek. Użytkował on 68 L-200A i 113 L-200D, ostatnie dostawy miały miejsce w 1966[3]. Pod koniec lat 70. jednak wycofano większość z tych samolotów, w ramach tendencji do użytkowania jedynie sprzętu radzieckiego. Kilka Morav zagrało w radzieckich filmach wojennych rolę niemieckich myśliwców Messerschmitt Bf 110, nieco do nich podobnych.
Około 100 Morav było używanych w czechosłowackim lotnictwie cywilnym, głównie aeroklubach Svazarmu (ok. 50), liniach lotniczych Agrolot (od 1969: Slov-Air) i ČSA (45, z tego 30 L-200D[2]) i firmach, jak np. Škoda do celów dyspozycyjnych. Używano ich też jako sanitarnych. 20 używano w czechosłowackim lotnictwie wojskowym (z tego 16 L-200A)[2], głównie do treningu. Około 50 sprzedano do Polski, gdzie używano ich głównie w lotnictwie sanitarnym, a także aeroklubach. W latach 1972–73 odkupiono kilkadziesiąt egzemplarzy od ZSRR[4]. Morava zakupiona w 1961 roku przez Ministerstwo Górnictwa dla kombinatu w Turowie (znaki SP-NAA) była pierwszym powojennym samolotem dyspozycyjnym w Polsce używanym przez przemysł[4]. W latach 70. Morava stała się najliczniej używanym samolotem dyspozycyjnym w Polsce[4].
W innych krajach używano mniejszych ilości Morav. Ogółem 144 L-200A wyeksportowano do 14 krajów: Australii, Argentyny, Kuby, Węgier, RFN, Wielkiej Brytanii, Egiptu, Indii, Włoch, Polski, RPA, ZSRR i Jugosławii. L-200D eksportowano do Bułgarii, Kuby, Egiptu, Francji, Węgier, NRD, Wielkiej Brytanii, Indii, Indonezji, Włoch, Polski, Szwajcarii, Szwecji, ZSRR i Jugosławii.
Małe ilości Morav są wciąż (2008) używane, głównie w Czechach, Słowacji i Polsce.
Bibliografia
- Samoloty niezapomniane modele. Warszawa: Grupa Wydawn. Foksal, 2013. ISBN 978-83-280-0077-3. OCLC 881384238.
- L-200 Morava (ros.) w serwisie Ugołok Nieba
Przypisy
- ↑ Samoloty niezapomniane modele 2013 ↓, s. 83.
- ↑ a b c d Vaclav Nemecek: Atlas letadel. Dvoumotorova obchodni letadla, Praha 1987.
- ↑ Według V. Nemecka Atlas.., Aerofłot łącznie użytkował 170 L-200.
- ↑ a b c Andrzej Glass. Samoloty dyspozycyjne w Polsce. „Młody Technik”. 8/1981, s. 11-12, 1981. ISSN 0462-9760.