Lalemancja
![]() Lallemantia canescens | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | jasnotowate | ||
Rodzaj | lalemancja | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lallemantia Fisch. & C.A.Mey. Index Seminum (LE, Petropolitanus) 6: 52 (1840)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
L. canescens (Linnaeus) F. E. L. Fischer et C. A. Meyer[4] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Lalemancja[5] (Lallemantia) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 5 gatunków[3]. Występują one w południowo-zachodniej i środkowej Azji – na obszarze od Półwyspu Arabskiego, Synaju i Azji Mniejszej po Pakistan, zachodnie Chiny i zachodnią Syberię[3][6] (lalemancja iberyjska L. iberica nie pochodzi z Półwyspu Iberyjskiego, lecz Bliskiego Wschodu i ziem dawnego Królestwa Iberii)[3]. Niektóre gatunki wykorzystywane są leczniczo, z nasion pozyskuje się oleje roślinne[6][7], są też spożywane jako warzywo[7].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny zielne roczne i wieloletnie[6][8]. Pędy mają nagie lub biało owłosione[8].
- Liście
- Pojedyncze[6], ogonkowe lub siedzące, zwykle całobrzegie[8].
- Kwiaty
- Zebrane w kilkukwiatowe, krótkoszypułkowe lub siedzące wierzchotki tworzące szczytowy kwiatostan złożony podobny do kłosa lub tyrsu, często w dole przerywany[6]. Szypułki są wzniesione, sztywne i spłaszczone[8]. Podsadki pod wierzchotkami liściopodobne, jajowate do równowąskich, całobrzegie lub słabo ząbkowane, rzadko ościste. Przysadki jajowate lub zaokrąglone, rzadko równowąskie, ościsto ząbkowane[6]. Kielich jest rurkowaty, z 15 żyłkami[8], z 5 nierównymi i ościstymi ząbkami, dwuwargowy. Korona kwiatu ma dwie wyraźne wargi. Górna warga ma wewnątrz dwie podłużne garby. Dwie boczne łatki dolnej wargi są odgięte w dół[6]. Pręciki są cztery[8], schowane pod górną wargą[6]. Ich nitki są równoległe[6], owłosione[8]. Pylniki są rozchylone pod kątem 180 stopni. Rozwidlone, szydlaste łatki znamienia są równej długości[6][8].
- Owoce
- Niełupki podługowate, nieco trójkanciaste, gładkie[6], ciemnobrązowe[8].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Gatunek i rodzaj z podplemienia Nepetinae z plemienia Mentheae i podrodziny Nepetoideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae[9].
- Wykaz gatunków[3]
- Lallemantia baldshuanica Gontsch.
- Lallemantia canescens (L.) Fisch. & C.A.Mey.
- Lallemantia iberica (M.Bieb.) Fisch. & C.A.Mey. – lalemancja iberyjska[5]
- Lallemantia peltata (L.) Fisch. & C.A.Mey.
- Lallemantia royleana (Benth.) Benth.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-08-10] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-08-10] (ang.).
- ↑ a b c d e f Lallemantia Fisch. & C.A.Mey., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-08-10] .
- ↑ Lallemantia F.E.L. Fischer et C.A. Meyer, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2023-08-10] .
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 110. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e f g h i j k K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 252. ISBN 978-3-642-62200-7.
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 501, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h i Lallemantia, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2023-08-10] .
- ↑ Genus Lallemantia Fisch. & C. A. Mey.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-08-10].
- БРЭ: 2163268