Krótkonos złocisty
Isoodon auratus | |||
(Ramsay, 1887)[1] | |||
![]() Okaz wystawowy eksponowany w Museum of Central Australia | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ssaki | ||
Podgromada | żyworodne | ||
Infragromada | |||
Nadrząd | australotorbowe | ||
Rząd | jamrajokształtne | ||
Rodzina | jamrajowate | ||
Podrodzina | jamraje | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | krótkonos złocisty | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
|
Krótkonos złocisty[5], jamraj złoty[potrzebny przypis] (Isoodon auratus) – gatunek ssaka z podrodziny jamrajów (Peramelinae) w obrębie rodziny jamrajowatych (Peramelidae).
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1887 roku australijski ornitolog Edward Pierson Ramsay nadając mu nazwę Perameles auratus[1]. Miejsce typowe to według oryginalnego opisu to „Derby, w północno-zachodniej Australii”[1], tj. Derby, w Australii Zachodniej, w Australii[6][7][8]. Okaz typowy (syntyp) to skóra i czaszka dorosłego samca o sygnaturze MMUS M468 z kolekcji Macleay Museum, przy University of Sydney[9].
Badania genetyczne wskazują na ścisłe powiązanie I. auratus z I. obelsus i w rzeczywistości oba taksony mogą stanowić jeden gatunek[10][11]. Obie formy wydają się pozostawać w specjacji allopatrycznej na długo przed przybyciem Europejczyków, nawet od plejstocenu[12]. Ostatnie analizy molekularne rozróżniają dwie formy, które odpowiadają podgatunkom auratus i barrowensis. Kolejna forma, arnhemensis[7], została wyróżniona na podstawie jej większych rozmiarów i niewielkich różnic w kształcie czaszki; nie została jednak poddana żadnej analizie genetycznej ani molekularnej i nie jest akceptowany przez wszystkich autorów[7].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunków[7]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek | Oryginalna nazwa | Autor i rok opisu | Miejsce typowe | Holotyp |
---|---|---|---|---|
I. a. arnhemensis | Isoodon arnhemensis | Lyne & Mort, 1981 | Obszar Melville Bay i Cape Arnhem, Terytorium Północne, Australia[13]. | Skóra i czaszka osobnika o nieznanej płci (sygnatura AM M.6609, Muzeum Australijskie)[13]. |
I. a. barrowensis | Perameles barrowensis | O. Thomas, 1901 | Wyspa Barrowa, północno-zachodnia Australia Zachodnia, Australia[2]. | Samiec (sygnatura BMNH 1.5.2.6, Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[2]. |
Etymologia
- Isoodon: gr. ισος isos ‘równy, podobny’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’[14].
- auratus: łac. auratus ‘pozłacany, zdobiony złotem’, od aurum ‘złoto’[15].
- arnhemensis: Przylądek Arnhema, Australia[3].
- barrowensis: Wyspa Barrowa, Australia[2].
Zasięg występowania
Krótkonos złocisty występuje w zależności od podgatunku[16][7]:
- I. auratus auratus – północno-zachodnie Kimberley i kilka małych wysp u wybrzeży Kimberley.
- I. auratus arnhemensis – Przylądek Arnhema, północno-wschodnie Terytorium Północne.
- I. auratus barrowensis – Wyspa Barrowa i Middle Island, Australia Zachodnia.
Występuje również (niepewny podgatunek) na wyspie Marchinbar, należącej do Wessel Islands, Terytorium Północne, a ostatnio wprowadzony na dwie dalsze wyspy należące do Wessel Islands. Podgatunek z Wyspy Barrowa, barrowmsis, został wprowadzony na pobliskie wyspy: Hermite i Doole (Exmouth Gulf) oraz w Lorna Glen (kontynentalna środkowa Australia Zachodnia)[16][7].
Przed 1930 był szeroko rozpowszechniony w centralnej Australii. Około 1983 niemal doszczętnie wyginął w całym dotychczasowym zasięgu występowania z wyjątkiem rezerwatów w północno-zachodnim Kimberley.
Wygląd
Długość ciała 19–19,5 cm, ogona 8,4-12,1 cm; masa ciała podgatunku ausratus 300-670 g, podgatunku barrowensis 250–600 g (samce są o 40%–50% cięższe od samic)[16][17]. Sierść ciemnobrązowa, na brzuchu biała, krótka. Drugi i trzeci palec tylnej łapy zrośnięte, służą do czyszczenia futra.
Tryb życia
Prowadzi naziemny, nocny i samotniczy tryb życia. Drąży tunele i kopie nory. Jest wszystkożerny, zjada owady, jaszczurki, myszy, ślimaki i bulwy.
Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (ang. vulnerable „narażony”)[4].
Przypisy
- ↑ a b c d e E.P. Ramsay. Description of two new species of marsupials (Perameles and Antechinus), and of a new species of Mus (M. Burtoni), from the neighbourhood of Derby, N.W.A. „Proceedings of the Linnean Society of New South Wales”. Second series. 2, s. 551, 1887. (ang.).
- ↑ a b c d O. Thomas. On some kangaroos and bandicoots from Barrow Island, North-west Australia, and the adjoining mainland. „Novitates Zoologicae”. 8, s. 396, 1901. (ang.).
- ↑ a b c A.G. Lyne & P.A. Mort. A comparison of skull morphology in the marsupial bandicoot genus Isoodon: its taxonomic implication and notes on a new species, Isoodon arnhemensis. „Australian Mammalogy”. 4 (2), s. 107, 128, 1981. (ang.).
- ↑ a b A.A.A.A. Burbidge A.A.A.A., J.J. Woinarski J.J., Isoodon auratus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2020-2 [dostęp 2020-07-30] (ang.).
- ↑ W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Isoodon auratus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-07-30].
- ↑ a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 72. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Isoodon auratus (Ramsay, 1887). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-07-29]. (ang.).
- ↑ H. Parnaby & A.C. Gill. Mammal type specimens in the Macleay Collections, University of Sydney. „Zootaxa”. 4975 (2), s. 201–252, 2021. DOI: 10.11646/zootaxa.4975.2.1. (ang.).
- ↑ L. Pope, D. Storch, M. Adams, C. Moritz & G. Gordon. A phylogeny for the genus Isoodon and a range extension for I. obesulus peninsulae based on mtDNA control region and morphology. „Australian Journal of Zoology”. 49 (4), s. 411-434, 2001. DOI: 10.1071/ZO00060. (ang.).
- ↑ K.R. Zengery, M.D.B. Eldridge & P.G. Johnston. Phylogenetics, population structure and genetic diversity of the endangered southern brown bandicoot (Isoodon obesulus) in south-eastern Australia. „Conservation Genetics”. 6, s. 193-204, 2005. DOI: 10.1007/s10592-004-7828-4. (ang.).
- ↑ N. L. McKenzie, K. D. Morris, C. R. Dickman: Golden Bandicoot, Isoodon auratus. W: S. Van Dycke & R. Strahan: The Mammals of Australia. Wyd. 3. Sydney: New Holland, 2008, s. 176-178. ISBN 978-1-877069-25-3.
- ↑ a b H.E. Parnaby, S. Ingleby & A. Divljan. Type specimens of non-fossil mammals in the Australian Museum, Sydney. „Records of the Australian Museum”. 69 (5), s. 315, 2017. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 353, 1904. (ang.).
- ↑ auratus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2023-07-29] (ang.).
- ↑ a b c Ch. Dickman: Family Peramelidae (Bandicoots and Echymiperas). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 389–390. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 50. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
Bibliografia
- Golden Bandicoot. Animal Info. [dostęp 2008-04-09]. (ang.).