Kornikowate
Scolytinae | |||
Latreille, 1804 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Podgromada | owady uskrzydlone | ||
Rząd | chrząszcze | ||
Podrząd | |||
Rodzina | ryjkowcowate | ||
Podrodzina | kornikowate | ||
| |||
| |||
|
Kornikowate, korniki (Scolytinae) – podrodzina chrząszczy z rodziny ryjkowcowatych, wcześniej klasyfikowana jako rodzina Scolytidae, syn. Ipidae.
Występowanie: na całym świecie do granicy zasięgu drzew. Niektóre gatunki mają tendencję do masowego pojawiania się i wyrządzania olbrzymich szkód w drzewostanach.
Opis
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Kornik.jpg/180px-Kornik.jpg)
Przedstawiciele rodziny to małe od 0,6 mm do 13 mm owady walcowatego kształtu ciała, koloru brunatnego, szarego lub czarnego. Czułki kończą się zwykle zwartą buławką. Korniki żywią się łykiem i miazgą lub hodowanym przez siebie grzybem. Niektóre odżywiają się tkankami roślin zielnych i nasionami (np. palm, kawy). Inne gatunki rozwijają się na wilczomleczach i kaktusach. Jednak większość korników jest związana z roślinami drzewiastymi. Wbrew utartej opinii nie rozwijają się w przedmiotach wykonanych z drewna np. w meblach (mylone są z kołatkowatymi – Anobiidae).
Część gatunków korników (np. zakorki, cetyńce, ogłodki, korniki, rytowniki, wgryzonie, bruzdkowce) rozwija się w łyku. Zwykle samce drążą w korze lub między korą a drewnem komory godowe. Jeżeli jest to gatunek monogamiczny, od komory godowej odchodzi jeden chodnik macierzysty, drążony przez samicę. W przypadku gatunków poligamicznych, od komory godowej może odchodzić od dwóch do nawet dziesięciu chodników macierzystych. Po obu stronach chodnika macierzystego samica wygryza nyże jajowe, w których składa pojedynczo jaja. Larwy drążą swoje własne chodniki nazywane chodnikami larwalnymi. Chodniki te zakończone są kolebkami poczwarkowymi, które (w zależności od gatunku) mogą być umiejscowione w korze, pomiędzy korą a drewnem lub płytko w drewnie. Gatunki z rodzaju drwalnik, drwalniczek oraz większość korników z rodzaju rozwiertek rozwija się w drewnie. Samice wygryzają chodnik wejściowy i czasami chodniki boczne, gdzie składają jaja. W trakcie drążenia chodników wprowadzają do drewna symbiotyczny grzyb (każdy gatunek chrząszcza wprowadza charakterystyczny dla siebie gatunek grzyba). Larwy drążą krótkie chodniki i odżywiają się strzępkami symbiotycznego grzyba. Po przepoczwarczeniu opuszczają drewno. Samice niektórych gatunków po złożeniu jaj oraz samce odbywają żer regeneracyjny i powtórnie przystępują do rójki, a samice do składania jaj dając początek generacji siostrzanej. Np. kornik drukarz – Ips typographus (L.) odbywa żer regeneracyjny pod korą świerka w żerowisku, cetyniec większy Tomicus piniperda (L.) – w rdzeniu młodych gałązek sosnowych. Młode chrząszcze przed rójką odbywają żer uzupełniający, w trakcie którego rozwijają się ostatecznie narządy rozrodcze. I tak np. ogłodek wiązowiec – Scolytus scolytus (Fabr.) ogryza korę na pędach wiązów.
Znaczenie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Leperisinus_fraxini_1_beentree.jpg/220px-Leperisinus_fraxini_1_beentree.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Scolytus_multistriatus_InsectImages.jpg/220px-Scolytus_multistriatus_InsectImages.jpg)
Korniki zasiedlają zwykle drzewa osłabione (np. przez zanieczyszczenia powietrza, susze, pożary). I z tego powodu nazywa się je szkodnikami wtórnymi. Niektóre gatunki wyrządzają poważne uszkodzenia drzewostanów. Pospolity w Polsce kornik drukarz, atakuje świerk, rzadko sosnę i modrzew. Kornik sześciozębny i cetyniec większy żerują głównie na sośnie. Jodłowiec krzywozębny rozwija się na jodle. Ogłodek wiązowiec i ogłodek wielorzędowy uszkadzają wiązy i dodatkowo przenoszą groźną chorobę grzybową – grafiozę wiązu (holenderską chorobę wiązów) – Ophistoma ulmi. Leśnicy starają się ograniczyć populacje szkodliwych gatunków przez wyszukiwanie tzw. drzew trocinkowych (zasiedlonych przez chrząszcze), ich ścinkę i wywóz, zanim zdąży wylecieć kolejne pokolenie korników. Liczebność niektórych gatunków (cetyniec większy, kornik drukarz, kornik modrzewiowiec, kornik zrosłozębny rytownik pospolity, drwalnik paskowany) kontroluje się przy pomocy pułapek z syntetycznym feromonem agregacyjnym. W lasach pierwotnych korniki nie wyrządzają szkód i stają się bardzo ważnym elementem łańcucha pokarmowego. W Puszczy Białowieskiej są np. znaczącym składnikiem diety rzadkiego dzięcioła trójpalczastego (Picoides tridactylus). Ich żerowiska penetrowane są przez inne owady, które szukają tam pokarmu np. zoofagi czy saprofagi. W chodnikach korników spotykane są też roztocza i grzyby. Zasiedlając drzewa chore, stare przyczyniają się do ich szybszego zamierania i robią miejsce dla młodego pokolenia jodeł, sosen, świerków. Zmiany klimatu prowadzące do obniżenia wilgotności podłoża mogą osłabić drzewa iglaste czyniąc je wyjątkowo podatnymi osłabiając zdolności regeneracyjne po ataku korników. Problem z kornikami w lasach gospodarczych jest między innymi efektem przekształcenia w przeszłości lasów pierwotnych w monokultury. W takich warunkach często przestają działać mechanizmy kontrolujące liczebność korników i pojawiają się gradacje (masowe pojawy szkodników, w trakcie których dochodzi do uszkodzeń drzew, często na znacznych obszarach). Obecnie leśnicy starają się temu zapobiegać poprzez zwiększanie różnorodności biologicznej w lasach (wprowadzanie roślin nektarodajnych, owocowych, pozostawianie drzew dziuplastych i drewna martwych drzew).
Hylastes – zakorek
- Hylastes angustatus (Herbst, 1794)
- Hylastes ater (Paykull, 1800) – zakorek czarny
- Hylastes attenuatus Erichson, 1836
- Hylastes brunneus Erichson, 1836
- Hylastes cunicularius Erichson, 1836 – zakorek świerkowiec
- Hylastes linearis Erichson, 1836
- Hylastes opacus Erichson, 1836
Hylurgops – polesiak
- Hylurgops glabratus (Zetterstedt, 1828) – polesiak górski
- Hylurgops palliatus (Gyllenhal, 1813) – polesiak obramowany
Hylastinus
- Hylastinus obscurus (Marsham, 1802)
Hylesinus – jeśniak lub jesionowiec
- Hylesinus crenatus (Fabricius, 1787) – jeśniak czarny
- Hylesinus wachtli orni Fuchs, 1906 – jesionowiec rdzawy
- Hylesinus toranio (D'Anthoine, 1788)
- Hylesinus varius (Fabricius, 1775) – jesionowiec pstry
- synonim Lepersinus varius (Fabricius, 1775)
Kissophagus
- Kissophagus vicinus (Comolli, 1837)
Pteleobius – pstrak
- Pteleobius kraatzii (Eichhoff, 1864) – pstrak Kraatza
- Pteleobius vittatus (Fabricius, 1792) – pstrak wiązowiec
Dendroctonus – bielojad
- Dendroctonus micans (Kugelann, 1794) – bielojad olbrzymi
Hylurgus – drzewisz
- Hylurgus ligniperda (Fabricius, 1787) – drzewisz owłosiony
Tomicus – cetyniec
- Tomicus minor (Hartig, 1834) – cetyniec mniejszy
- Tomicus piniperda (Linnaeus, 1758) – cetyniec większy
Xylechinus – oszczecik
- Xylechinus pilosus (Ratzeburg, 1837) – oszczecik jasny
Phloeosinus
- Phloeosinus thujae (Perris, 1855)
Phloeotribus – szczeciniak
- Phloeotribus rhododactylus (Marsham, 1802)
- Phloeotribus spinulosus (Rey, 1883) – szczeciniak czarny
Carphoborus – listwiaczek
- Carphoborus minimus (Fabricius, 1798) – listwiaczek najmniejszy
Polygraphus – czterooczak
- Polygraphus grandiclava C.G. Thomson, 1886 – czterooczak limbowiec
- Polygraphus poligraphus (Linnaeus, 1758) – czterooczak świerkowiec
- Polygraphus punctifrons C.G. Thomson, 1886 – czterooczak leżaninowiec
- Polygraphus subopacus C.G. Thomson, 1871 – czterooczak mniejszy
Pityophthorus – bruzdkowiec
- Pityophthorus carniolicus Wichmann, 1910
- Pityophthorus cephalonicae Pfeffer, 1940
- Pityophthorus exsculptus (Ratzeburg, 1837)
- Pityophthorus glabratus Eichhoff, 1878 – bruzdkowiec gładki
- Pityophthorus knoteki Reitter, 1898
- Pityophthorus lichtensteinii (Ratzeburg, 1837) – bruzdkowiec Lichtenstejna
- Pityophthorus micrographus (Linnaeus, 1758) – bruzdkowiec wschodni
- Pityophthorus morosovi Spessivtsev, 1926 – bruzdkowiec Morozowa
- Pityophthorus pityographus (Ratzeburg, 1837) – bruzdkowiec zachodni
- Pityophthorus pubescens (Marsham, 1802)
- Pityophthorus traegardhi Spessivtsev, 1921 – bruzdkowiec Trägardha
Gnathotrichus
- Gnathotrichus materiarius (Fitch, 1858)
Cryphalus – wgryzoń
- Cryphalus asperatus (Gyllenhal, 1813) – wgryzoń świerkowiec
- synonim Cryphalus abietis (Ratzeburg, 1837)
- Cryphalus intermedius Ferrari, 1867 – wgryzoń modrzewiowiec
- Cryphalus piceae (Ratzeburg, 1837) – wgryzoń jodłowiec
- Cryphalus saltuarius Weise, 1891 – wgryzoń północny
Ernoporicus
- Ernoporicus caucasicus (Lindemann, 1876)
- Ernoporicus fagi (Fabricius, 1798)
Ernoporus
- Ernoporus tiliae (Panzer, 1793)
Trypophloeus
- Trypophloeus alni (Lindemann, 1875)
- Trypophloeus binodulus (Ratzeburg, 1837)
- synonim Trypophloeus asperatus (Gyllenhal, 1813)
- Trypophloeus granulatus (Ratzeburg, 1837)
- Trypophloeus rybinskii Reitter, 1895
Crypturgus – skrycik
- Crypturgus cinereus (Herbst, 1794) – skrycik szary
- Crypturgus hispidulus C.G. Thomson, 1870 – skrycik owłosiony
- Crypturgus pusillus (Gyllenhal, 1813) – skrycik najmniejszy
- Crypturgus subcribrosus Eggers, 1933
Dryocoetes – drzewożerek
- Dryocoetes alni (Georg, 1856)
- Dryocoetes autographus (Ratzeburg, 1837) – drzewożerek jednożenny
- Dryocoetes hectographus Reitter, 1913 – drzewożerek wielożenny
- Dryocoetes villosus (Fabricius, 1792)
Lymantor
- Lymantor aceris (Lindemann, 1875)
- Lymantor coryli (Perris, 1855)
Taphrorychus – roztoczek
- Taphrorychus bicolor (Herbst, 1794) – roztoczek bukowiec
Thamnurgus
- Thamnurgus kaltenbachii (Bach, 1849)
- Thamnurgus varipes Eichhoff, 1878
Xylocleptes
- Xylocleptes bisipinus (Duftschmid, 1825)
Ips – kornik
- Ips acuminatus (Gyllenhal, 1827) – kornik ostrozębny
- Ips amitinus (Eichhoff, 1872) – kornik drukarczyk
- Ips cembrae (Herr, 1836) – kornik modrzewiowiec
- Ips duplicatus (C.R. Sahlberg, 1836) – kornik zrosłozębny
- Ips sexdentatus (Börner, 1776) – kornik sześciozębny
- Ips typographus (Linnaeus, 1758) – kornik drukarz
Orthotomicus – korniczek
- Orthotomicus laricis (Fabricius, 1792) – korniczek wielozębny
- Orthotomicus longicollis (Gyllenhal, 1827)
- Orthotomicus proximus (Eichhoff, 1868) – korniczek płaskozębny
- Orthotomicus starki Spessivtsev, 1926
- Orthotomicus suturalis (Gyllenhal, 1827) – korniczek ostrozębny
Pityogenes – rytownik
- Pityogenes bidentatus (Herbst, 1784) – rytownik dwuzębny
- Pityogenes bistridentatus (Eichhoff, 1878) – rytownik sześciozębny
- Pityogenes chalcographus (Linnaeus, 1760) – rytownik pospolity
- Pityogenes irkutensis monacensis Fuchs, 1911
- Pityogenes quadridenes (Hartig, 1834) – rytownik czterozębny
- Pityogenes saalasi Eggers, 1914 – rytownik Saalasa
- Pityogenes trepanatus (Nördlinger, 1848) – rytownik znaczony
Pityokteines – jodłowiec
- Pityokteines curvidens (Germar, 1824) – jodłowiec krzywozębny
- Pityokteines spinidens (Reitter, 1895) – jodłowiec kolcozębny
- Pityokteines vorontzowi (Jacobson, 1896) – jodłowiec Woroncowa
Scolytus – ogłodek
- Scolytus carpini (Ratzeburg, 1837) – ogłodek grabowiec
- Scolytus ensifer Eichhoff, 1881
- Scolytus intricatus (Ratzeburg, 1837) – ogłodek dębowiec
- Scolytus kirschii Skalitzky, 1876
- Scolytus laevis Chapuis, 1869 – ogłodek czarny
- Scolytus mali (Bechstein, 1805) – ogłodek jabłonowiec
- Scolytus multistriatus (Marsham, 1802) – ogłodek wielorzędowy
- Scolytus pygmaeus (Fabricius, 1787) – ogłodek karzełek
- Scolytus ratzeburgii E.W. Janson, 1856 – ogłodek brzozowiec
- Scolytus rugulosus (P.W.J. Müller, 1818) – ogłodek szorstki
- Scolytus scolytus (Fabricius, 1775) – ogłodek wiązowiec
Anisandrus – nieparek
- Anisandrus dispar (Fabricius, 1792) – nieparek pospolity
- synonim Xyleborus dispar (Fabricius, 1792)
Xyleborinus – drwalniczek
- Xyleborinus attenuatus (Blandford, 1894)
- Xyleborinus saxesenii (Ratzeburg, 1837) – drwalniczek Saksesena
Xyleborus – rozwiertek
- Xyleborus cryptographus (Ratzeburg, 1837)
- Xyleborus dryographus (Ratzeburg, 1837) – rozwiertek mniejszy
- Xyleborus eurygraphus (Ratzeburg, 1837) – rozwiertek sosnowiec
- Xyleborus monographus (Fabricius, 1792) – rozwiertek większy
- Xyleborus pfeilii (Ratzeburg, 1837) – rozwiertek Pfeila
Xylosandrus
- Xylosandrus germanus (Blandford, 1894)
Trypodendron – drwalnik
- Trypodendron domesticum (Linnaeus, 1758) – drwalnik bukowiec
- Trypodendron laeve Eggers, 1939
- Trypodendron lineatum (A.G. Olivier, 1795) – drwalnik paskowany
- Trypodendron signatum (Fabricius, 1792) – drwalnik znaczony
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia
- Burakowski B., Mroczkowski M., Stefańska J. 1992. Ryjkowcowate prócz ryjkowców – Curculionoidea prócz Curculionidae. Chrząszcze – Coleoptera. Katalog Fauny Polski. Część XXIII, tom 18, Warszawa.
- Michalski J., Mazur A. 1999. Korniki. Praktyczny przewodnik dla leśników. Warszawa.
- Mokrzycki T., Hilszczański J., Borowski J., Cieślak R., Mazur A., Miłkowski M., Szołtys H. 2011. Faunistic review of Polish Platypodinae and Scolytinae (Coleoptera: Curculionidae). Polish Journal of Entomology 80: 343-364.
- Nunberg M. 1981. Korniki – Scolytidae, Wyrynniki – Platypodidae. Cz. XIX, Chrząszcze – Coleoptera (99-100).
- Starzyk J. 1996. Wykorzystanie feromonów do prognozowania i zwalczania szkodników wtórnych w lasach górskich. Sylwan 1.
- Witkowski, R., Góral, J., Nowik, K., Rogowski, G., Skałecka, K., & Mazur, A. (2016). Gnathotrichus materiarius (Fitch, 1858) (Coleoptera: Curculionidae, Scolytinae) – new species of beetle in the Polish fauna. Acta Scientiarum Polonorum Silvarum Colendarum Ratio et Industria Lignaria, 15(1), 43–47. https://doi.org/10.17306/j.afw.2016.1.6[1]
- Wood S.L., Bright D.E. 1992. A Catalog of Scolytidae and Platypodidae (Coleoptera). Great Basin Naturalist Memoirs, Part 2: Taxonomic Index, Vol. A and B.
- Britannica: animal/bark-beetle
- NE.se: ipidae
- SNL: barkbiller
- BioLib: 13904
- identyfikator iNaturalist: 321595
- ITIS: 678830
- NCBI: 55867
- identyfikator taksonu Fossilworks: 69437
- ↑ RadosławR. Witkowski RadosławR. i inni, Gnathotrichus materiarius (Fitch, 1858) (Coleoptera: Curculionidae, Scolytinae) – new species of beetle in the Polish fauna, „Acta Scientiarum Polonorum Silvarum Colendarum Ratio et Industria Lignaria”, 15 (1), 2016, s. 43–47, DOI: 10.17306/J.AFW.2016.1.6 [dostęp 2022-08-28] (ang.).