Kościół św. Wojciecha i św. Jerzego w Zatorze
![]() | |||||||
kościół parafialny | |||||||
![]() | |||||||
Państwo |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
Miejscowość | Zator | ||||||
Adres | Plac Kościuszki 3 | ||||||
Wyznanie | |||||||
Kościół | |||||||
| |||||||
| |||||||
Położenie na mapie Zatora ![]() | |||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||||||
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego ![]() | |||||||
Położenie na mapie gminy Zator ![]() | |||||||
![]() | |||||||
| |||||||
Strona internetowa |
Kościół św. Wojciecha i św. Jerzego – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się przy pl. Kościuszki 3 w Zatorze, w powiecie oświęcimskim województwa małopolskiego.
Zabytkowy kościół parafialny sprzed 1393 roku, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.
Historia
Kościół parafialny zbudowany przed 1393 rokiem w miejscu starszego romańskiego, którego pozostałości zachowały się w zakrystii[2]. W 1766 zamiast stropu zbudowano drewniane sklepienie pozorne oraz wprowadzono barokowe arkady międzynawowe[2]. Świątynia została znacznie uszkodzona w czasie pożaru w 1769. W 1836 roku kościół został wyremontowany i przebudowany na zlecenie Anny z Tyszkiewiczów Potockiej-Wąsowiczowej według projektu Franciszka Marii Lanciego. W efekcie podwyższono wieżę o jedną kondygnację i zwieńczono ją wysokim hełmem, a także dobudowano neogotycką kruchtę północną[2]. Fasada otrzymała neogotycki schodkowy szczyt[2]. W 1915 roku nadbudowano piętro nad zakrystią[2]. W 1945 roku kościół został uszkodzony. Po 1956 roku podczas prac przeprowadzonych wg projektu inż. arch. Władysława Wichmana przywrócono średniowieczny układ wnętrza, usuwając neogotyckie i barokowe podziały międzynawowe[2]. Przywrócono też gotycki kształt okien. W latach 1956–1973 nastąpiła zmiana układu wnętrza[3]. W 1999 roku kościół otrzymał nowe witraże w miejsce zniszczonych w 1945 roku.
Architektura
Budynek murowany z kamienia i cegły, gotycki, trójnawowy, orientowany. Prezbiterium trójbocznie zamknięte, węższe od nawy głównej, nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Wieża gotycka nad zachodnim przęsłem nawy północnej, najwyższa kondygnacja wieży neogotycka z połowy XIX wieku[3]. Wejście do prezbiterium jest dekorowane ostrołukowym gotyckim portalem z renesansowym kartuszem z herbem Odrowąż i datą 1563 roku.Wejście do nawy od południa dekorowane jest gotyckim portalem z kwiatonami.
Obok kościoła grobowiec księżnej Apolonii Poniatowskiej, właścicielki dóbr zatorskich w XVIII/XIX w. W krypcie pod kościołem spoczywają kolatorzy zatorskiej świątyni m.in. Anna Potocka (1779–1867) i jej mąż gen. Stanisław Dunin Wąsowicz, adiutant Napoleona I oraz Maurycy Eustachy Potocki i Ludwika Potocka.
Wyposażenie wnętrza
- neogotycki ołtarz główny z 1866 roku fundacji Natalii Potockiej[3];
- chrzcielnica brązowa z 1462 roku[3];
- droga krzyżowa autorstwa słowackiego malarza Bohuna;
- W nawach bocznych wyeksponowano fragmenty polichromii z XVII w., przedstawiające sceny z Męki Pańskiej.
- chór organowy modernistyczny. Organy dwuwieżowe, piszczałkowe o barokowym brzmieniu, nowoczesne.
- krucyfiks późnogotycki z ok. 1460-70,
- obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii z ok. poł. XVI w. na podmalówce z XV w.,
- późnogotycka figura Chrystusa Zmartwychwstałego z ok. 1470
- przywieziona przez Potockich z Włoch, oprawiona w ramkę mozaika, przedstawiająca głowę Chrystusa typu Ecce Homo, oznaczona wtórnie jako dzieło Gianfranco Capodiferro z 1535.
- epitafium późnorenesansowe, alabastrowe Andrzeja Bronowskiego (zm. 1612),
- epitafium księżnej Apolonii Poniatowskiej (zm. 1813),
- gotycki dzwon z 1596 roku na wieży[3];
Galeria
- Widok kościoła przed 1914
- Wnętrze kościoła
- Gotycki portal z kartuszem z herbem Odrowąż i datą 1563
- Gotycki portal od strony południowej zwieńczony pinaklami z kwiatonami
- Neogotycka kruchta z XIX wieku
- Epitafium, którym uczczony został proboszcz Paweł Tabański
Przypisy
Bibliografia
- Bogusław Krasnowolski: Leksykon zabytków architektury Małopolski. Kraków: Arkady, 2013. ISBN 978-83-2134744-8.