Katedra św. Wigiliusza w Trydencie
archikatedra, bazylika mniejsza | |||||||||||||||||||||||
![]() Północna elewacja | |||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Region autonomiczny | |||||||||||||||||||||||
Miejscowość | Trydent | ||||||||||||||||||||||
Wyznanie | katolickie | ||||||||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||||||||
Archidiecezja | Trydentu | ||||||||||||||||||||||
Bazylika mniejsza • nadający tytuł | od 18 marca 1913 | ||||||||||||||||||||||
Wezwanie | św. Wigiliusza z Trydentu | ||||||||||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | 26 czerwca | ||||||||||||||||||||||
Przedmioty szczególnego kultu | |||||||||||||||||||||||
Relikwie | śś. Syzyniusza, Martyriusza, Aleksandra i Wigiliusza | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Trydentu-Górnej Adygi ![]() | |||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Włoch ![]() | |||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Trento-cathedral_of_saint_Vigilius_from_east.jpg/220px-Trento-cathedral_of_saint_Vigilius_from_east.jpg)
Katedra św. Wigiliusza (wł. Cattedrale di San Vigilio lub duomo di Trento, niem. Kathedrale San Vigilio lub Dom von Trient) – rzymskokatolicka świątynia znajdująca się we włoskim mieście Trydent. Siedziba archidiecezji Trydentu.
Historia
Już w starożytności w Trydencie znajdowały się dwa kościoły. Na miejscu obecnej bazyliki Santa Maria Maggiore stała katedra i rezydencja biskupa, a poza murami miasta, przy drodze w stronę Werony, wzniesiono sanktuarium świętych Syzyniusza, Martyriusza i Aleksandra, których relikwie złożył tu biskup Wigiliusz. Po śmierci Wigiliusza ok. roku 400 jego szczątki również złożono w tym kościele. Kościół wielokrotnie przebudowywano, 18 listopada 1145 konsekrował go biskup Altemanno[1] w obecności patriarchy Akwilei Pilgrima II[2].
W 1212 roku bp Federico Vanga(inne języki) podjął decyzję o zastąpieniu starożytnej bazyliki nową katedrą. Prace powierzył Adamowi d’Arognowi(inne języki), budowa trwała do przełomu XV i XVI wieku[1]. 4 grudnia 1563 w świątyni uroczyście zakończono obrady soboru trydenckiego[3]. W latach 1682–1687 dobudowano barokową kaplicę Albertiego, między 1703 a 1717 wzniesiono hełm wieży[2], a w latach 1739–1743 przebudowano prezbiterium i transept oraz rozebrano kryptę[1]. W latach 1817–1845 wymieniono dach[2].
W 1859 rozpoczęto renowację katedry, dofinansowaną przez cesarza Franciszka Józefa I. Prace powierzono Augustowi Essenweinowi(inne języki), planowano generalną przebudowę katedry polegającą m.in. na usunięciu barokowych fresków i rozbiórce kopuły, lecz ostatecznie wykonano jedynie nowe drzwi i okno fasady. Z powodu złego stanu technicznego świątyni w 1882 rozpoczęto kolejny remont nadzorowany przez Enrica Nordia(inne języki), podczas którego całkowicie przebudowano sklepienia oraz wzniesiono nową kopułę. W latach 1893–1899 wymieniono posadzkę i dachy naw bocznych. Do roku 1910 odrestaurowano elewacje i freski[2]. 18 marca 1913 papież Pius X wyniósł katedrę do godności bazyliki mniejszej[4]. Podczas I wojny światowej miedziany dach rozebrano na cele wojenne i zastąpiono żelaznym[2].
2 kwietnia 1945 bomba zniszczyła część sklepienia oraz uszkodziła dzwonnicę, świątynię zabezpieczono do roku 1948, a w 1950 rozpoczęto restaurację, trwającą do roku 1966. Kolejne prace konserwatorskie prowadzono etapami w latach 1973–2008 oraz w 2011, 2014 i 2015 roku[2].
Architektura
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/20110727_Trento_Cathedral_6573.jpg/220px-20110727_Trento_Cathedral_6573.jpg)
Trójnawową bazylikę wzniesiono na planie krzyża łacińskiego w stylu późnoromańskim. Jest długa na 72 m i szeroka na 24 m, nawa główna ma szerokość 12 m. Wysokość nawy głównej wynosi 26 m, a naw bocznych – 19 m[1].
Północne ramię transeptu doświetla dwunastodzielna rozeta z centralnie umieszczoną postacią Fortuny. Do ściany nawy bocznej dostawiono portyk zadaszający tzw. drzwi biskupie (wł. Porta del vescovo). Dwie z kolumn ustawiono na figurach lwów. Fronton zdobi rzeźba św. Wigiliusza, a w tympanonie portalu ustawiono rzeźbę Chrystusa Pantokratora otoczoną atrybutami ewangelistów. Elewację nawy bocznej dekorują lizeny, wieńczy ją loggia z rzędem kolumn. W północnym oknie dzwonnicy kapitele kolumn zdobią płaskorzeźby głów przypisywane Egidiowi da Campionemu[1].
Fasadę pierwotnie planowano jako dwuwieżową, lecz południowa wieża nie została wybudowana z powodów technicznych. Wieża północna przykryta jest barokowym hełmem cebulastym. Tympanon portalu głównego zdobi fresk przedstawiający Matkę Bożą, św. Wigiliusza i innego, nieustalonego świętego. Szesnastodzielną rozetę dekorują rzeźby Chrystusa Pantokratora i atrybuty ewangelistów, również przypisywane da Campionemu. Okrągłe okno i loggia na szczycie fasady powstały w XIX wieku[1].
Południowa elewacja ozdobiona jest lizenami dźwigającymi fryz arkadowy. Konsole łuków opracowano w formie protom, czyli głów zwierząt. Poniżej fryzu widnieje XIV-wieczny herb rodziny Castelbarców. Do elewacji dostawiono barokową kaplicę Albertiego zwieńczoną kopułą. Pomiędzy kaplicą a transeptem znajduje się romański portal boczny. Do ramienia transeptu od wschodu dostawiona niewielka absyda i portyk portalu, którego kolumny stoją na rzeźbach lwów z czasów biskupa Egna z Eppanu/Appiano[1].
Absyda prezbiterium jest bogato zdobiona kolumnami i półkolumnami. Na jej elewacji widnieją epigrafy archidiakona Bonifacia di Castelbarca i budowniczego Adama D’Arogna. Na północ od absydy ustawiono budynek Palazzo Pretorio[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Trento%2C_cattedrale_di_San_Vigilio_-_Interno_02.jpg/220px-Trento%2C_cattedrale_di_San_Vigilio_-_Interno_02.jpg)
Wnętrze
W skrzyżowaniu naw, nad miejscem pochówku św. Wigiliusza i nad ołtarzem, ustawiono baldachim autorstwa Domenica i Antonia Sartoriego z Castione. Dekorację rzeźbiarską baldachimu wykonał Francesco Oradini(inne języki). Za ołtarzem znajdują się stalle udekorowane płaskorzeźbami aniołów. Nad drzwiami do zakrystii zawieszono kopię obrazu z rzymskiej bazyliki Santa Maria del Popolo. Absydę południowego ramienia transeptu zdobią dwa reliefy ze scenami męczeństwa św. Szczepana. W ołtarzu transeptu przechowywane są relikwie śś. Syzyniusza, Martyriusza i Aleksandra. Ściany zdobią trzynasto- i czternastowieczne freski z wizerunkami m.in. Matki Bożej czy św. Krzysztofa. Znajdują się tu również nagrobki Roberta Sanseverina d’Aragony(inne języki), Ludovica Lodrona(inne języki) czy bpa Udalrica Lichtensteina(inne języki)[1].
Kaplica Albertiego powstała w roku 1682 wg projektu Giuseppego Albertiego, poświęcona jest Świętemu Krzyżowi. Ufundował ją biskup Francesco Alberti Poja. Ołtarz kaplicy, z krucyfiksem i figurami Matki Bożej i św. Jana, wykonał Cristoforo Benedetti z Castione. W górnym polu ołtarza zainstalowano rzeźbę Francesca Barbacoviego przedstawiającą drzewo życia. Kaplicę zdobią również obrazy Johanna Karla Lotha czy rzeźby śś. Marii Magdaleny i Weroniki przeniesione z ołtarza głównego[1].
W nawie bocznej ustawiono ołtarze św. Anny i Matki Bożej Bolesnej. W pierwszym przęśle nawy głównej, wysoko pod sklepieniem, wzniesiono emporę, która nie jest użytkowana jako chór muzyczny, lecz pełni funkcję konstrukcyjną. Pod ścianą fasady znajduje się nagrobek prawnika Calepina Calepiniego, zmarłego w 1495 roku. Pod emporą ustawiono XVI-wieczne nagrobki Pietra Andrei Mattiolego i Leonarda Nogarolego. W nawie północnej stoi barokowy ołtarz, prawdopodobnie przeniesiony tu z kościoła św. Wawrzyńca. Ustawiono w nim rzeźbę św. Antoniego z Dzieciątkiem autorstwa Domenica Udinego Naniego(inne języki) z 1824. W nawie znajdują się kolejne trzy nagrobki: lekarza Giulia Alessandriniego (zm. 1590), prepozyta Liduina Piccolominiego (zm. 1680) i archidiakona Girolama Roccabruna (zm. 1599). Kolejny ołtarz boczny poświęcony jest św. Rupertowi z Salzburga. Obraz wykonał Nicolò Dorigati(inne języki), flankują go figury śś. Karola i Ferdynanda autorstwa Cristofora Benedettiego. Do jednego z filarów przymocowana jest renesansowa kropielnica z 1515 roku. W ostatnim przęśle pochowano kardynała Bernharda von Clesa[1].
Północne ramię transeptu służy jako baptysterium, pośrodku ustawiono chrzcielnicę autorstwa Francesca Oradiniego(inne języki). Freski przedstawiają legendę o św. Julianie, ścięcie św. Jana Chrzciciela, Madonnę z Dzieciątkiem, Trójcę Świętą, zaślubiny św. Katarzyny, objawienie Zmartwychwstałego Chrystusa Marii Magdalenie, Boże Narodzenie i Zaśnięcie Matki Bożej. W zachodniej części ustawiono figurę Madonny degli Annegati, przeniesioną z zewnętrznej niszy przy drzwiach biskupich, u jej stóp znajduje się relikwiarz bł. bpa Jana Nepomucena de Tschiderera. Absydę transeptu zdobią reliefy ze scenami męczeństwa św. Jana Apostoła oraz fresk przedstawiający Chrystusa Ukrzyżowanego i śś. Marię Magdalenę, Jana Apostoła i Helenę[1].
W zakrystii ustawiono drewniane szafy z połowy XVIII wieku, służące do przechowywania relikwii. Zdobią je herby 17 kanoników-fundatorów. Ściany zakrystii dekorują XIV-wieczne malowidła[1].
Krypta
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Basilica_Paleocristiana_di_San_Vigilio_%28ara_di_San_Vigilio%29.jpg/220px-Basilica_Paleocristiana_di_San_Vigilio_%28ara_di_San_Vigilio%29.jpg)
Krypta powstała podczas prac archeologicznych z lat 1964–1977, które odsłoniły pozostałości wczesnochrześcijańskiej bazyliki. Wejście znajduje się w narożniku północnego transeptu i prowadzi schodami krypty rozebranej w 1739 roku. Podczas wykopalisk odsłonięto m.in. mury świątyni w stanie z IV, VI i XI wieku. Znajduje się również nagrobek biskupa Ulricha von Frundsberga(inne języki), zmarłego w 1493, czy szczątki współczesnych biskupów, m.in. Giovanniego Marii Sartoriego(inne języki) (zm. 1998) i Alessandra Marii Gottardiego(inne języki) (zm. 2001)[1].
Dzwony
Na wieży katedry zawieszonych jest osiem dzwonów, dziewiąty wisi na wieży św. Remediusza (wł. San Romedio) pałacu Pretorio[5]. Sześć z nich odlano w 1920 roku w miejscowej odlewni Colbacchinich[2].
Dane dzwonów[5]:
Waga | Średnica | Ton | Lokalizacja |
---|---|---|---|
130 kg | 59 cm | f" | Palazzo Pretorio |
350 kg | 88 cm | es' | Dzwonnica katedry |
480 kg | 94 cm | g' | |
687 kg | 106 cm | f' | |
979 kg | 117 cm | es' | |
1318 kg | 132 cm | des' | |
1529 kg | 143 cm | c' | |
2359 kg | 159 cm | b0 | |
3330 kg | 180 cm | as0 |
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Scopri – Cattedrale San Vigilio [online] [dostęp 2024-06-23] (wł.).
- ↑ a b c d e f g Le CHIESE delle Diocesi ITALIANE Cattedrale di San Vigilio - - Trento - Trento - elenco censimento chiese [online], chieseitaliane.chiesacattolica.it [dostęp 2024-06-23] .
- ↑ Cattedrale di San Vigilio / Chiese / Visitare / Cultura e turismo / Aree tematiche / Trento Città - Sito ufficiale del Comune di Trento - Comune di Trento [online], www.comune.trento.it [dostęp 2024-06-23] .
- ↑ Basilica Cattedrale di San Vigilio Vescovo 🇮🇹 [online], GCatholic [dostęp 2024-06-23] .
- ↑ a b CATTEDRALE DI TRENTO - S.VIGILIO [online], www.campane-giacometti.com [dostęp 2024-06-23] .