Kaldezja dziewięciornikowata
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | kaldezja | ||
Gatunek | kaldezja dziewięciornikowata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Caldesia parnassifolia (L.) Parl. Fl. ital. 3:599. 1860 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Kaldezja dziewięciornikowata (Caldesia parnassifolia (L.) Parl.) – gatunek rośliny należący do rodziny żabieńcowatych.
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje w stanie dzikim w Europie Środkowej i Wschodniej, Azji i Afryce. W Polsce jest gatunkiem skrajnie rzadkim – znana była z siedmiu tylko stanowisk: koło Stargardu, Bydgoszczy, Poznania (jezioro Góreckie[4]), Czarnkowa, Zamościa i Międzyrzecza na ziemi lubuskiej. Na przełomie XX i XXI w. potwierdzono jej występowanie już tylko w jeziorze Nietopersko koło Międzyrzecza[5]. Kolejne stanowisko stwierdzono w jeziorze Uściwierz i w 2016 było ono najliczniejsze w Polsce[6].
Morfologia
- Pokrój
- Wytwarza 3 formy: wodną (typową), podwodną oraz lądową. Forma wodna ma długoogonkowe, jajowate i pływające liście i ponad wodą wytwarza obfity kwiatostan. Forma podwodna ma liście małe, długoogonkowe, o eliptycznych blaszkach i nie tworzy kwiatostanu. Forma lądowa jest niska, ma jajowate liście na krótkich ogonkach, tworzy niewielki kwiatostan.
- Łodyga
- Bezlistna, dochodząca do 30 cm. Występuje krótkie kłącze.
- Liście
- Liście odziomkowe wyrastają z kłącza. Mają długie, płaskie ogonki i blaszki szerokojajowate, w nasadzie głęboko sercowate, a na szczycie nieco zaostrzone lub tępe.
- Kwiaty
- Białe z licznymi słupkami.
- Owoc
- Suche pestkowce.
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Rzadko jednak wytwarza owoce. Krótko tylko utrzymują się one na wodzie i toną. Rozmnaża się głównie wegetatywnie. Pod koniec lata wytwarza turiony, dzięki którym rozmnaża się wegetatywnie i zimuje.
- Siedlisko
- Korzeni się w mulistym dnie mezotroficznych jezior, rośnie w strefie szuwarów. Hydrofit.
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n=22[7].
Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta w Polsce ochroną gatunkową – jedyna populacja liczyła w latach 80. XX wieku kilkanaście płonnych osobników. Gatunek objęty konwencją berneńską. Największym źródłem zagrożenia jest zanieczyszczenie jezior. Możliwe jest zachowanie tego gatunku w Polsce tylko pod warunkiem ochrony jego siedlisk i zachowania niezmienionych warunków środowiska[5].
Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[8]: E (wymierający, krytycznie zagrożony); 2016: CR (krytycznie zagrożony)[9]
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej czerwonej księgi roślin: CR (critical, krytycznie zagrożony)[10]
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-06-25] (ang.).
- ↑ Caldesia parnassifolia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Jarosław Urbański, Wielkopolski Park Narodowy, PWN, Poznań, 1955, s. 109.
- ↑ a b HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., Rośliny chronione, Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006, ISBN 978-83-7073-444-2 .
- ↑ AnnaA. Cwener AnnaA., RafałR. Krawczyk RafałR., WiaczesławW. Michalczuk WiaczesławW., Nowe stanowisko Caldesia parnassifolia (Alismataceae) w Polsce, „Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica”, 23 (1), s. 165–169 [dostęp 2022-12-30] .
- ↑ LucjanL. Rutkowski LucjanL., Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14342-8 .
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Zarys hydrobotaniki. Tomaszewicz Henryk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1979. ISBN 83-01-00566-1.
- EoL: 1086551
- EUNIS: 185608
- Flora of China: 220002133
- Flora of North America: 220002133
- FloraWeb: 987
- GBIF: 5329163
- identyfikator iNaturalist: 356209
- IPNI: 58293-1
- ITIS: 182461
- NCBI: 217073
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-301599
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:58293-1
- Tela Botanica: 12137
- identyfikator Tropicos: 900040
- CoL: PHTM