Jednolity System Elektronicznych Maszyn Cyfrowych
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Fotothek_df_n-11_0000385.jpg/200px-Fotothek_df_n-11_0000385.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/ES-1052_Control_Unit.jpg/200px-ES-1052_Control_Unit.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/R-32_%28I197506%29.jpg/200px-R-32_%28I197506%29.jpg)
Jednolity System Elektronicznych Maszyn Cyfrowych (JS EMC, Riad) – systemy komputerowe, opracowywane i produkowane przez kraje RWPG w latach 1970–1991.
Informacje ogólne
Były to zestawy typu mainframe i urządzenia komputerowe programowo zgodne z IBM System/360 (rodzina Riad R1) lub z IBM System/370 (Riad R2)[1] oraz minikomputery R-10 i R-15. R-10 był produkowanym przez Węgrów na francuskiej licencji minikomputerem CII Mitra 1010 o całkowicie odmiennej organizacji i oprogramowaniu. Należały do nich jednostki centralne i urządzenia wejścia-wyjścia.
Poszczególne jednostki centralne różniły się między sobą:
- mocą obliczeniową,
- objętością pamięci operacyjnej,
- liczbą i szybkością kanałów wejścia-wyjścia,
- wewnętrzną strukturą logiczną,
- konstrukcją,
- techniką i technologią wytwarzania,
lecz posiadały jednakową architekturę logiczną, czyli działały według jednakowych zasad. Dzięki temu charakteryzowały się:
- wymienialnością oprogramowania pomiędzy różnymi jednostkami centralnymi,
- wykorzystaniem wspólnego zestawu urządzeń wejścia-wyjścia.
Wyjątkiem były minikomputery zgodne jedynie na poziomie danych.
Wszystkie urządzenia JS EMC działały w oparciu o kod EBCDIC, umożliwiający reprezentację 256 znaków (litera, cyfra, znak graficzny, znak specjalny, znak sterujący). Jeden znak zajmował 8 bitów.
Produkcja
- ZSRR
- systemy komputerowe Riad R1:
- R-20
- R-22
- R-30 – nie w pełni uruchomiony prototyp przekazany do realizacji w Polsce nie został skończony
- R-33
- R-50
- R-52
- R-60
- systemy komputerowe Riad R2:
- R-35
- R-45
- R-61
- R-65
- pamięci taśmowe
- pamięci dyskowe
- drukarki wierszowe
- sterowniki pamięci dyskowych i taśmowych
- systemy komputerowe Riad R1:
- Bułgaria
- pamięci dyskowe na dyskach zmiennych 7,25, 29, 100, 200 i 330 MB
- Czechosłowacja
- systemy komputerowe R-21
- R-25
- czytniki kart ARITMA
- perforatory kart ARITMA
- dziurkarko-sprawdzarki kart ARITMA
- NRD
- systemy komputerowe Riad R1:
- R-40
- systemy komputerowe Riad R2:
- R-55
- R-55M
- pamięci taśmowe EC-5019
- systemy komputerowe Riad R1:
- Polska
- systemy komputerowe Riad R1:
- systemy komputerowe Riad R2:
- R-34 (Elwro)
- pamięci operacyjne dla jednostek centralnych
- ferrytowe FJP
- półprzewodnikowe
- procesory teleprzetwarzania EC-8371.01 (Elwro)
- systemy monitorów ekranowych MERA 7900 zdalnych i lokalnych (MERA-ELZAB)
- pamięci taśmowe PT-3M (MERAMAT)
- drukarki wierszowe DW-3M i DW 401 (MERA-BŁONIE)
- konsole operatorskie oparte na drukarce mozaikowej DZM-180 (MERA-BŁONIE)
- Węgry
- systemy komputerowe Riad R1:
- R-10 (komputer)
- systemy komputerowe Riad R2:
- R-15
- systemy komputerowe Riad R1:
Organizacja serii Riad R1
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/FJP-R-32-ELWRO.jpg/250px-FJP-R-32-ELWRO.jpg)
Pamięć operacyjna
- służyła do przechowywania rozkazów programu i danych
- organizacja:
- miała pojemność do 1 megabajta
- stosowana była początkowo pamięć ferrytowa, później pamięć półprzewodnikowa
Procesor
- służył do realizacji rozkazów,
- wykonywał operacje arytmetyczne i logiczne na danych
- odczytywał i zapisywał informacje z/do pamięci operacyjnej
- inicjował w kanałach przesyłanie danych między urządzeniami wejścia-wyjścia a pamięcią operacyjną
- wyposażony był w:
- 16 rejestrów ogólnych i 4 rejestry zmiennoprzecinkowe, umieszczone:
- w R-20: w ferrytowej pamięci operacyjnej,
- w R-30: w lokalnej pamięci pręcikowej,
- w R-32 i wyższych: w lokalnej pamięci półprzewodnikowej, znacznie szybszej niż pamięć operacyjna.
- 16 rejestrów ogólnych i 4 rejestry zmiennoprzecinkowe, umieszczone:
Kanały
- służyły do sterowania i kontrolowania procesu przesyłania danych z pamięci operacyjnej do urządzeń we-wy i w kierunku odwrotnym
- za pomocą systemu przerwań umożliwiały równoległą pracę różnych urządzeń zewnętrznych
- umożliwiały jednoznaczne adresowanie urządzeń
- występowały najczęściej w dwóch typach:
- multiplexorowym – umożliwiającym podłączenie urządzeń zewnętrznych o niskiej prędkości przesyłanych danych (urządzenia kart i taśmy perforowanej, konsole operatorskie, drukarki)
- selektorowym – sterującym pracą urządzeń zewnętrznych wymagających dużej prędkości przesyłania danych (magnetyczne pamięci zewnętrzne na dyskach i taśmach). Najczęściej kilka takich urządzeń było podłączonych do kanału selektorowego za pomocą grupowego kontrolera.
- konsola operatorska w różnych wykonaniach:
- drukarka znakowo-mozaikowa z elektryczną maszyną do pisania
- terminal alfanumeryczny z klawiaturą
- urządzenia kart dziurkowanych 80 kolumnowych:
- czytnik kart perforowanych
- perforator kart
- urządzenia taśm dziurkowanych:
- czytnik taśmy
- perforator taśmy
- drukarki:
- drukarka wierszowa
- drukarka znakowo-mozaikowa
- systemy monitorów ekranowych (lokalnych)
- teleprocesor wraz z systemem zdalnych terminali
- pamięć masowa
Komputery składały się z modułów podzielonych na 3 poziomy zależnie od złożoności i funkcji:
1 poziom
- Płytka drukowana o szerokości 140 i długości 150 mm z dwoma, żeńskimi złączami pośrednimi na płytce. Przy druku dwustronnym na płytce mieściło się do 40, a przy wielowarstwowym do 72 układów scalonych[2]. W komputerze R-32 zastosowano moduły podwójnej szerokości.
2 poziom
- Moduły pośredniej wielkości.
3 poziom
- Szafa 19 calowa wysokości człowieka.
- Jednostka centralna i podobnej wielkości urządzenia zewnętrzne.
Moduły komputera R-32
- Płytka drukowana pamięci mikroprogramu
1 poziom. - Kaseta pamięci operacyjnej
2 poziom. - Jednostka centralna
3 poziom.
Oprogramowanie
System operacyjny (OS JS)
Stanowi nieodłączną część systemów komputerowych. Spełnia rolę pośrednika między użytkownikiem a sprzętem i bibliotekami programów (tzw. zasobami systemu).
Zasadnicze zadania systemu operacyjnego to:
- automatyzacja tworzenia, kodowania, sprawdzania i wykonywania programów realizujących żądane algorytmy
- kontrola i optymalizacja wykorzystania zasobów systemu
- automatyzacja przepływu zadań użytkownika w systemie
- automatyzacja czynności operatorskich
- identyfikacja i ochrona zbiorów danych
System operacyjny tworzą programy, które można sklasyfikować w dwie grupy:
- Programy sterujące, w skład których wchodzi:
- główny program koordynujący (Master Scheduler) – sterujący wszystkimi operacjami w kombinacji system komputerowy-system operacyjny;
- koordynator przebiegu zadań (Job Scheduler) – wprowadzający do systemu opisy zadań przeznaczonych do wykonania, planujący i inicjujący ich wykonanie pod kontrolą supervisora;
- programy metod dostępu do zbiorów danych, sterujące wymianą informacji między pamięcią operacyjna a urządzeniami wejścia-wyjścia;
- supervisor wejścia-wyjścia planujący i inicjujący operacje wejścia-wyjścia oraz obsługujący przerwania wejścia-wyjścia;
- główny program nadzorczy – supervisor, nadzorujący podział zasobów systemu w trybie pracy wieloprogramowej.
- Programy przetwarzające, na które składają się:
- Translatory języków programowania:
- Programy serwisowe:
- program łączący (LINK) i program ładujący (LOADER);
- program sortowania zbiorów danych;
- programy pomocnicze (głównie do przenoszenia zbiorów danych z jednego nośnika na drugi).
System OS/JS zawiera środki generowania pozwalające użytkownikowi na przystosowanie systemu otrzymanego od producenta do efektywnej pracy na konkretnym zestawie urządzeń.
Wersje systemu operacyjnego
- MFT (Multiprogramming with a fixed number of tasks) – konfiguracja wieloprogramowa ze stałą liczbą akcji. Wymagał co najmniej 128 KB pamięci operacyjnej, pozwalając na równoległe przetwarzanie 15 zadań i w ramach nich 15 kroków.
- MVT (Multiprogramming with a variable number of tasks) – konfiguracja wieloprogramowa ze zmienną liczbą akcji. Wymagał co najmniej 256 KB pamięci operacyjnej, pozwalając na równoległe przetwarzanie 15 zadań i w ramach nich dowolnej liczby kroków.
Zestawienie
Model | Początek produkcji | Prędkość, operacji na sekundę | Pamięć operacyjna, KiB | Cykl RAM, μs |
---|---|---|---|---|
ЕС-1010 | 1971 | 8 - 64 | 1 | |
ЕС-1012 | ||||
ЕС-1020 | 1972 | 64 - 256 | 2 | |
ЕС-1021 | 1972 | 16 - 64 | 2 | |
ЕС-1022 | 1975 | 128 - 512 | 2 | |
ЕС-1030 | 1973 | 128 - 512 | 1,5 | |
ЕС-1032 | 1974 | 128 - 1024 | 1,2 | |
ЕС-1033 | 1976 | 512 - 1024 | 1,25 | |
ЕС-1040 | 1971 | 256 - 1024 | 1,25 | |
ЕС-1050 | 1973 | 128 - 1024 | 1,25 | |
ЕС-1052 | 1978 | 1024 - 8192 | ||
ЕС-1060 | 1977 | 2048 - 8192 | 0,65 | |
ЕС-1015 | ||||
ЕС-1025 | 1979 | 256 | 1,5 | |
ЕС-1035 | 1977 | 256 - 1024 | 1 | |
ЕС-1045 | 1979 | 1024 - 4096 | 1 | |
ЕС-1055 | 1979 | 1024 - 2048 | 1,14 | |
ЕС-1061 | 1983 | 8192 | ||
ЕС-1065 | 1984 | |||
ЕС-1036 | 1983 | 2048 - 4096 | ||
ЕС-1046 | 1984 | 4096 - 8192 | 1 | |
ЕС-1066 | 1986 | 8192 - 32768 (Dla wersji dwuprocesorowej) | 0,4 | |
ЕС-1087.20 | 1988 | 32768 - 294912 (z dwoma blokami pamięci ЕС-3948) | ||
ЕС-1007 | 1986 | 1024 - 4096 | ||
ЕС-1130 | 1994 | |||
ЕС-1181 | 1994 | |||
ЕС-1220 | 1995 |
Przypisy
- ↑ Очерк становления Единой системы ЭВМ
- ↑ "Poradnik konstruktora sprzętu elektronicznego" praca zbiorowa pod kierownictwem Stanisława Stępnia, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności 1981
Bibliografia
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Jednolity System Elektronicznych Maszyn Cyfrowych |
- Niechciane dziecko
- PTI Sekcja Historyczna, EC1034. Opis systemu (Archiwum cyfrowe PTI: Archiwum WZE ELWRO) [online], historiainformatyki.pl [dostęp 2020-11-14] (pol.).
- Исторический обзор семейства ЕС ЭВМ (ros.)
Zobacz też
- Architektura logiczna - Jednolity system, w publikacji widać przekreślone R-30 i zmienione na R-32
- PTI Sekcja Historyczna, Wprowadzenie do Jednolitego Systemu Elektronicznych Maszyn Cyfrowych [online], historiainformatyki.pl [dostęp 2019-08-01] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Marek Hołyński. Riadom też damy radę. „Biuletyn PTI”. 4, s. 48-52, 2018. Polskie Towarzystwo Informatyczne. [dostęp 2020-11-14]. (pol.).
- p
- d
- e
Prekursory i komputery zerowej generacji | |
---|---|
Analogowe | |
Analogowo-cyfrowe |
|
Mainframe | |
Minikomputery | |
Mikrokomputery | |
Domowe | |
Osobiste | |
Przeliczniki |
|