Jarnik solankowy
![]() Samolus valerandi | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | wrzosowce | ||
Rodzina | pierwiosnkowate | ||
Rodzaj | jarnik | ||
Gatunek | jarnik solankowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Samolus valerandi L. Sp. pl. 1:171. 1753 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Jarnik solankowy (Samolus valerandi L.) – gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae Vent). Jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej[4]. W Polsce jest rzadki, w województwie zachodniopomorskim i wielkopolskim zagrożony.
Rozmieszczenie
Na świecie zasięg obejmuje:
- Amerykę Północną i Południową,
- północny i południowy wschód Afryki,
- południe Australii,
- Europę (południową, zachodnią i centralną, na północy - do południowej Finlandii).
W Polsce, do 2001, opublikowano następujące stanowiska:
- Dziwnów, u ujścia Dziwny,
- Świnoujście, u ujścia Świny,
- półwysep Przytór, nad Świną w Warszowie,
- Karsiborska Kępa,
- Kołobrzeg, dzielnica Kostrzewno,
- Władysławowo, nad zatorfionymi brzegami Zatoki Puckiej,
- Puck, słone łąki nad Zatoką Pucką,
- okolice Jeziora Miedwie,
- brzegi Jeziora Chłop koło Myśliborza.
Ponadto, w 2007, Wanda Bacieczko, zlokalizowała roślinę także w Kotlinie Pyrzyckiej w:
- Stróżewie, na terenie osuszonego zbiornika wodnego w dolinie Płoni,
- pobliżu Brzeska, na brzegach okresowego jeziorka,
- Starym Przylepie, w dolinie Płoni,
- Lubiatowie, w kanale melioracyjnym w dolinie Płoni.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Samolus_valerandi_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v1.jpg/220px-Samolus_valerandi_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v1.jpg)
- Łodyga
- Do 50 cm wysokości.
- Liście
- Mięsiste, odwrotnie jajowate lub podługowate, tępe. Liście dolne ogonkowe, górne - siedzące.
- Kwiaty
- Białe, na długich szypułkach, zebrane w grona w kątach liści. Słupek na wpół dolny[5].
- Owoc
- Torebka pękająca 5 klapami.
Biologia i ekologia
Bylina, halofit. W Polsce rozwija się najczęściej na łąkach nadmorskich ze słonymi wysiękami. Czasem spotykany w głębi lądu, na bagnistych terenach nadrzecznych. Preferuje gleby piaszczyste lub gliniaste o dużym stężeniu chlorku sodu. Kwitnie od lipca do września. Liczba chromosomów 2n = 24, 26[6].
Zagrożenia i ochrona
Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[7] w grupie gatunków wymierających (kategoria zagrożenia E). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię EN (zagrożony)[8]. Objęta ochroną ścisłą.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-12] (ang.).
- ↑ Samolus valerandi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
- ↑ Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
- ↑ Samolus valerandi na Flora of China [dostęp 2013-12-12].
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
Bibliografia
- Wanda Bacieczko, Nowe dla Pomorza Szczecińskiego stanowiska Samolus Valerandi L. (Primulaceae) w Kotlinie Pyrzyckiej, w: Acta Scientiarum Polonorum - Biologia, 6(1-2)/2007, wyd. Akademii Podlaskiej w Siedlcach, ss.3-8, ISSN 1644-0641
- BioLib: 39310
- EoL: 485082
- EUNIS: 178974
- Flora of China: 210002040
- Flora of North America: 210002040
- FloraWeb: 5229
- GBIF: 3169313
- identyfikator iNaturalist: 168407
- IPNI: 62325-3
- ITIS: 504999
- NCBI: 59985
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2599143
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30021527-2
- Tela Botanica: 60266
- identyfikator Tropicos: 26400042
- USDA PLANTS: SAVA3
- CoL: 6XHSW