Józef Kustroń
![]() jako pułkownik WP | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 16 października 1892 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 16 września 1939 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1939 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 42 Pułk Piechoty | ||
Stanowiska | z-ca dowódcy pułku | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/59/Jozef_kustron.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/U%C5%82az%C3%B3w_-_obelisk_upami%C4%99tniaj%C4%85cy_miejsce_%C5%9Bmierci_gen._Kustronia.jpg/240px-U%C5%82az%C3%B3w_-_obelisk_upami%C4%99tniaj%C4%85cy_miejsce_%C5%9Bmierci_gen._Kustronia.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Odznaka_Tow_Gen_Kustronia.jpg/240px-Odznaka_Tow_Gen_Kustronia.jpg)
Józef Rudolf Kustroń (ur. 16 października 1892 w Stryju, zm. 16 września 1939 w Ułazowie) – generał brygady Wojska Polskiego.
Życiorys
Urodził się 16 października 1892 w rodzinie Andrzeja i Magdaleny z Fedoryków[1]. Młodość spędził w Nowym Sączu, gdzie osiadła jego rodzina. Został absolwentem C.K. gimnazjum w Nowym Sączu[2], w którym należał do polskich nielegalnych organizacji niepodległościowych, w tym związku młodzieży Zet, sam także je organizował. W 1910 podjął studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 1912 wstąpił do paramilitarnego polskiego Związku Strzeleckiego. Równolegle ze studiami na uniwersytecie, studiował również w Akademii Handlowej.
Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i został komendantem plutonu w IV batalionie 2 pułku piechoty, skierowanego na front przeciw Rosji. 29 października 1914 został ciężko ranny w bitwie pod Mołotkowem, za postawę w tej walce został odznaczony Orderem Virtuti Militari[1]. Po leczeniu w szpitalu, powrócił na front. Objął tym razem dowództwo 2 kompanii w 4 pułku piechoty. Walczył z pułkiem m.in. pod Jastkowem na Lubelszczyźnie i na Wołyniu. Pod koniec 1916 został mianowany adiutantem 2 pp[3]. W czasie służby w Legionach awansował kolejno na stopień: chorążego (29 września 1914), podporucznika (5 listopada 1914), porucznika (25 czerwca 1915) i kapitana (1 listopada 1916)[4]. Latem 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do c. i k. armii. Od 1917 działał w konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 31 października 1918 uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy austriackich w Krakowie.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości od listopada 1918[5] w odrodzonym Wojsku Polskim. Od stycznia 1919[5] pracował w Ministerstwie Spraw Wojskowych i na stanowiskach sztabowych. Podczas wojny polsko-bolszewickiej, od lipca 1920 kierował z ramienia Naczelnego Dowództwa w stopniu podpułkownika przewozami wojskowego transportu kolejowego i ewakuacją kolejową na zachód. Za zasługi podczas wojny polsko-bolszewickiej został odznaczony w 1923 Orderem Virtuti Militari.
3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 130. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 33 pułk piechoty[6]. 10 lipca 1922 roku został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku batalionu sztabowego 43 pułku piechoty w Dubnie[7]. 18 listopada 1922 roku został przeniesiony do 42 pułku piechoty w Białymstoku na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[8]. 18 stycznia 1925 został przeniesiony do 55 pułku piechoty w Lesznie na stanowisko dowódcy pułku[9]. 3 maja 1926 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 7. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10]. Podczas przewrotu majowego, Kustroń jako piłsudczyk nie dopuścił do wyruszenia swojego pułku na odsiecz siłom rządowym. 21 stycznia 1930 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Grudziądzu[11]. Od 10 listopada 1931 do 15 lipca 1932 był słuchaczem VI Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Warszawie. W październiku 1935 został mianowany dowódcą 21 Dywizji Piechoty Górskiej w Bielsku. Z dywizją wziął udział w zajęciu Zaolzia. Prezes Oddziału Biała Związku Legionistów Polskich w 1936 roku[12].
Na stopień generała brygady został awansowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 2. lokatą w korpusie generałów. W Bielsku, mieście o dużym procencie ludności niemieckiej, Kustroń zaangażował się aktywnie w działalność o polskim charakterze społeczno-politycznym, gospodarczym i narodowym. Był także prezesem oddziału Polskiego Związku Zachodniego. Jeszcze przed wybuchem wojny, oddziały polskie na tym terenie zmagały się z niemiecką dywersją.
Podczas kampanii wrześniowej gen. bryg. Józef Kustroń dowodził nadal 21 Dywizją Piechoty Górskiej, wchodzącą w skład Grupy Operacyjnej „Bielsko” i Armii „Kraków”. Od 1 września 1939 21 DPG uczestniczyła w ciężkich walkach odwrotowych, po których osłabiona przedarła się na południową Lubelszczyznę. 16 września Dywizja, usiłując przebić się, stoczyła zaciekłą walkę pod Oleszycami z przeważającymi siłami niemieckiej 45 Dywizji Piechoty. Około godz. 14 w lesie między Koziejówką a Ułazowem generał Kustroń został zabity, uczestnicząc w ataku podczas próby przebicia się. Został pochowany na polu bitwy. Zwłoki ekshumowano trzykrotnie[5]. W 1953 jego grób przeniesiono do Nowego Sącza.
25 września 1965 w Zakopanem gen. bryg. Mieczysław Boruta-Spiechowicz sporządził wniosek na odznaczenie śp. gen. bryg. Józefa Kustronia Orderem Virtuti Militari III klasy, w konkluzji którego napisał: „emigracyjno-londyńska Kapituła Orderu Virtuti Militari przyznała (Dz. Pers. nr 3/47) generałowi Józefowi Kustroniowi za kampanię wrześniową order Virtuti Militari IV klasy. Odznaczenie to uważam za niewystarczające”. Wniosek został zatwierdzony przez MON w 1967[13].
Życie prywatne
Żonaty od 1916 z Aleksandrą z Dagnanów, z którą miał troje dzieci: Stanisława (ur. 1918), Krystynę (ur. 1922) i Adama (ur. 1927)[5].
W kwietniu 2016 roku w archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie został odnaleziony list wdowy po generale – Aleksandry, skierowany jesienią 1939 do gen. Stanisława Maczka, z prośbą o potwierdzenie faktu śmierci męża pod Ułazowem[14].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari (pośmiertnie, w czasach gomułkowskich)[15] (MON 1967)[5]
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 122 (pośmiertnie, w czasach gen. Sikorskiego)[15], za udział w kampanii wrześniowej (Londyn 1947)[5].
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 6024[1] (w 1923, za wojnę z bolszewikami)[15][16]
- Krzyż Niepodległości (6 czerwca 1931)[17][5]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[16][5]
- Krzyż Walecznych (trzykrotnie)[16][5]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 2 sierpnia 1928[18][19], 10 listopada 1938[20])[5]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaka za Rany i Kontuzje
- Odznaka „Za wierną służbę”
- Państwowa Odznaka Sportowa[21]
- Krzyż Komandorski Orderu Korony Rumunii (Rumunia)[16]
- Krzyż Komandorski Orderu Orła Białego (Jugosławia)[16]
W 2016 trzy należące do generała Krzyże Virtuti Militari zostały przekazane przez jego rodzinę do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[15]. Krzyż Srebrny, przyznany za udział w wojnie 1919–1921, generał miał na sobie w chwili śmierci. Zakrwawione odznaczenie Niemcy odpięli od munduru i zwrócili żonie. Ślady po krwi zachowały się na baretce do dzisiaj[22].
Upamiętnienie
W latach 1981–1984 działało w Nowym Sączu Towarzystwo im. Generała Józefa Kustronia, którego inicjatorem, a później prezesem był Jerzy Giza. Towarzystwo to kultywujące idee Polski niepodległej i chcące wybudować gen. J. Kustroniowi pomnik w Nowym Sączu, zostało rozwiązane przez komunistyczne władze miasta „za godzenie w żywotne interesy państwa”. Majątek Towarzystwa został zagarnięty przez ZBoWiD w Nowym Sączu (w tym pieniądze zgromadzone na pomnik generała). Przez okres swej jawnej działalności, a potem konspiracyjnej Towarzystwo ściśle współpracowało z Komitetem Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie, Oddziałem Krakowskim Związku Legionistów Polskich, Warszawską Rodziną Legionistów i Peowiaków, a także „podziemną” Solidarnością. Posiadało odznakę organizacyjną, która nawiązywała symboliką do tradycji legionowej (II Brygada, 4 pułk piechoty Legionów Polskich). Do czołowych działaczy Towarzystwa należeli: Bogdan Sekuła, Leszek Migrała, Janusz Kwiatkowski, Daniel Weimer, Stanisław Cabała i Tadeusz Giza. 16 września 1983 r. Towarzystwo zorganizowało w Nowym Sączu niezależne uroczystości ku czci gen. Kustronia, na które przybyli konsulowie generalni Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Charles Smith jr i Republiki Francuskiej Andre Bonamy, a także gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz wraz z grupą legionistów. Uroczystościom towarzyszyła wystawa w Domu Kultury im. gen. B. Pierackiego, która po trzech dniach ekspozycji została zamknięta przez władze polityczno-administracyjne miasta. Po rozwiązaniu Towarzystwa przez władze komunistyczne, prowadziło ono działalność konspiracyjną (1984–1989). Ufundowało tablicę ku czci gen. Józefa Kustronia oraz tablicę w hołdzie wszystkim dowódcom 1 pułku strzelców podhalańskich, którą odsłonięto w listopadzie 1988 r. w kościele pw. św. Kazimierza w Nowym Sączu w 70 rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W „Almanachu Sądeckim” można przeczytać artykuł na temat Towarzystwa zatytułowany „Kustroniowcy” (nr 4/1995).
Generał Józef Kustroń został patronem:
- Szkoły podstawowej nr 28 w Bielsku-Białej (dzielnica Hałcnów)
- Zespołu Szkół Elektryczno-Mechanicznych w Nowym Sączu,
- Zespołu Szkół w Lubaczowie,
- Szkoły Podstawowej w Starych Oleszycach (powiat lubaczowski),
- Jednostki Strzeleckiej 2033 w Lubaczowie, Związku Strzeleckiego „Strzelec” Józefa Piłsudskiego.
W czerwcu 1939 roku imieniem Józefa Kustronia nazwano jedną z ulic w przyłączonym do Polski Czeskim Cieszynie (obecnie ulica Pražská (Praska))[23].
- Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Lesznie[24]
- Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Rzeszowie (50.035655904243654, 22.018002177835097)
- W miejscu śmierci generała w Ułazowie został ustanowiony pamiątkowy obelisk.
Przypisy
- ↑ a b c Polak (red.) 1993 ↓, s. 110.
- ↑ Wybitni absolwenci. dlugosz.edu.pl. [dostęp 2020-05-08].
- ↑ Generałowie II Rzeczypospolitej s. 145
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 5.
- ↑ a b c d e f g h i j Polak (red.) 1993 ↓, s. 111.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 24.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 549.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 18 listopada 1922 roku, s. 836.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 stycznia 1925 roku, s. 26.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 3 maja 1926 roku, s. 124.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 6.
- ↑ Związek Legionistów Polskich: 1936-1938 r.: sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 72.
- ↑ Krystyna Kustroń. Pamięci generała Józefa Kustronia. „Polska Zbrojna”. Warszawa. .
- ↑ Dramatyczny list Aleksandry Kustroń, żony generała, odnalazł się po latach w Londynie
- ↑ a b c d Niezwykły order gen. Kustronia trafił do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. wp.pl. [dostęp 2017-12-05].
- ↑ a b c d e Jerzy Rydłowski: Żołnierze lat wojny i okupacji. Warszawa: MON, 1971, s. 307.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 178, poz. 386 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 12 z 06.08.1928
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 595 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Na podstawie fotografii.
- ↑ Janusz Motyka: Ostatnia bitwa generała Kustronia pod Oleszycami
- ↑ Maciej Dembiniok: Indeks zmian nazw ulic i placów miasta Cieszyna (obecnie Czeskiego Cieszyna) od końca XIX wieku do dziś. [dostęp 2017-08-12]. (pol.).
- ↑ Targeo [1]
Bibliografia
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 145–150. ISBN 83-7021-096-1.
- Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Henryk SzewczykH.S. Jerzy Leśniak Henryk SzewczykH.S., Bóg, Honor, Ojczyzna. Sądeccy żołnierze i generałowie w służbie niepodległej Rzeczypospolitej, Nowy Sącz - Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2009, s. 80, ISBN 978-83-7629-075-1, OCLC 750507186 .
Linki zewnętrzne
- Publikacje Józefa Kustronia w serwisie Polona.pl
- PWN: 3929408