Goździk brodaty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | goździkowate | ||
Rodzaj | goździk | ||
Gatunek | goździk brodaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dianthus barbatus L. Sp. pl. 1:409. 1753 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Gozdzik_brodaty.jpg/220px-Gozdzik_brodaty.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Bartnelke_%28Lila%29.jpg/220px-Bartnelke_%28Lila%29.jpg)
Goździk brodaty (Dianthus barbatus L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Rośnie dziko w Azji na obszarze Chin i Korei Północnej oraz w środkowej, wschodniej i południowej Europie[3]. W Polsce jest często uprawiany, czasami dziczeje (ergazjofigofit). W Europie zaczęto go uprawiać od XVI wieku. W języku angielskim kwiat ten znany jest jako Sweet William (słodki William) ale etymologia tej nazwy nie jest znana. Według różnych źródeł może się ona wywodzić od nazwiska arcybiskupa Williama z Yorku, króla Williama Zdobywcy lub księcia Williama, diuka Cumberlandu. Według jeszcze innej teorii „william” jest zniekształconym francuskim słowem oilett (oczko).
Morfologia
- Pokrój
- Bylina tworząca luźne darnie o wysokości 30–70 cm.
- Łodyga
- Wzniesiona, prosta, naga, gruba i rozgałęziająca się.
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście eliptycznolancetowate, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości 5–20 mm. Są jednonerwowe i zrośnięte nasadami.
- Kwiaty
- Zebrane po 5–30 w gęste, główkowate wierzchotki. Kwiaty są siedzące, lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich sztywny, złożony z 5 zrośniętych działek, korona z 5 wolnych płatków ząbkowanych na szczycie. U typowego gatunku jest ona pojedyncza, czerwonego koloru, u odmian ogrodowych jest pełna w różnych odcieniach czerwieni, często wielobarwna. Wewnątrz kwiatu 1 słupek i 10 pręcików.
- Owoc
- Torebka otwierająca się 4 ząbkami. Nasiona miseczkowate.
Biologia i ekologia
Kwiaty przedprątne, kwitną od czerwca do września, zapylane przeważnie przez motyle.
Zastosowanie
Uprawiany jest jako roślina ozdobna, zwykle na kwiat cięty lub na rabatach. W uprawie występują zazwyczaj odmiany ogrodowe, które powstały w wyniku skrzyżowania z goździkiem chińskim, goździkiem kartuzkiem i in. Cechują się one karłowatym wzrostem, większymi i bardziej kolorowymi kwiatami, niż u typowego gatunku. Kwiaty te często są wielobarwne, z plamkami na płatkach i plamą w środku. Uprawiane są jako rośliny dwuletnie.
Uprawa
Uprawiany jest przeważnie z nasion. Nasiona wysiewa się do inspektu od maja do czerwca, siewki wymagają pikowania, gdy mają 3–4 liście. Do gruntu wysadza się pod koniec lipca lub z początkiem sierpnia. Wymaga słonecznych stanowisk i gliniasto-piaszczystych gleb o stałej wilgotności.
Zmienność
Występuje w dwu podgatunkach[3]:
- Dianthus barbatus subsp. barbatus (syn. Caryophyllus barbatus (L.) Moench)
- Dianthus barbatus L. subsp. barbatus var. asiaticus Nakai – występuje w Chinach i północnej Korei
- Dianthus barbatus L. subsp. barbatus var. barbatus – występuje w Europie.
- Dianthus barbatus L. subsp. compactus (Kit.) Stoj. (syn. Dianthus compactus Kit.) – występuje w Europie. Według niektórych ujęć taksonomicznych uważany jest za odrębny gatunek – goździk skupiony[4].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-25].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Biodiversity of Poland. Vol. 1. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Bibliografia
- Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Britannica: plant/sweet-William-plant
- SNL: busknellik
- BioLib: 38626
- EoL: 587229
- EUNIS: 166451
- Flora of North America: 242317804
- FloraWeb: 1915
- GBIF: 3085421
- identyfikator iNaturalist: 60015, 60012
- IPNI: 306674-2
- ITIS: 20277
- NCBI: 278075
- Plant Finder: 279027
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2763865
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:306674-2
- Tela Botanica: 75088
- identyfikator Tropicos: 6300069
- USDA PLANTS: DIBA
- CoL: 6CPY4