Geografia Malezji
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Malaysia_on_the_globe_%28Southeast_Asia_centered%29.svg/200px-Malaysia_on_the_globe_%28Southeast_Asia_centered%29.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/ISS039-E-480_-_View_of_Malaysia.jpg/200px-ISS039-E-480_-_View_of_Malaysia.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/My-map.png/200px-My-map.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Location_map_Peninsula_Malaysia.png/200px-Location_map_Peninsula_Malaysia.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Location_map_Malaysia_Borneo.png/200px-Location_map_Malaysia_Borneo.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Mount_Kinabalu_sunrise_silhouette.jpg/200px-Mount_Kinabalu_sunrise_silhouette.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Malaysia_map_of_K%C3%B6ppen_climate_classification.svg/200px-Malaysia_map_of_K%C3%B6ppen_climate_classification.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Cloud_forest_mount_kinabalu.jpg/200px-Cloud_forest_mount_kinabalu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Rafflesia%2C_Sabah_%287247015058%29.jpg/200px-Rafflesia%2C_Sabah_%287247015058%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Sandakan_Sabah_Sepilok-Orangutan-Rehabilitation-Centre-02.jpg/200px-Sandakan_Sabah_Sepilok-Orangutan-Rehabilitation-Centre-02.jpg)
Geografia Malezji – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Malezji pod względem geograficznym.
Malezja leży w Azji Południowo-Wschodniej, obejmuje część kontynentalną na Półwyspie Malajskim i część wyspiarską na Borneo. Ponad 50% powierzchni kraju zajmują wiecznie zielone lasy tropikalne. Malezja zaliczana jest do krajów rozwijających się o wysokim tempie rozwoju gospodarczego.
Położenie i powierzchnia
Osobny artykuł: Malezja Zachodnia.
Osobny artykuł: Malezja Wschodnia.
Malezja[1] leży w Azji Południowo-Wschodniej, na północ od równika, obejmuje część kontynentalną na Półwyspie Malajskim (Malezja Zachodnia[2]) i część wyspiarską – północną część Borneo (Malezja Wschodnia[2])[3] .
Od północy, na Półwyspie Malajskim, graniczy z Tajlandią (granica ma długość 595 km[4] ), a na Borneo na południu z Indonezją (1881 km[4] ) a na północy z enklawą Brunei (266 km[4] ). Przy południowym krańcu Półwyspu Malajskiego leży na wyspie Singapur, z którym Malezja Zachodnia połączona jest groblą komunikacyjną Johor-Singapur i mostem[3] . Pomiędzy Malezją Wschodnią obejmującą dwa największe stany Sarawak i Sabah a Malezją Zachodnią rozciąga się Morze Południowochińskie[3] .
Powierzchnia kraju wynosi 329 847 km² (328 657 km² zajmuje ląd a 1190 km² wody)[4] . Długość linii brzegowej to 4675 km[4] .
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Ponad połowę powierzchni kraju stanowią tereny górskie i wyżynne[5] .
Malezja Zachodnia
W Malezji Zachodniej na Półwyspie Malajskim ciągną się południkowo zerodowane i silnie rozczłonkowane pasma górskie[5] . Największym z nich jest Główny Grzbiet[5] – Banjaran Titiwangsa[6], biegnący na długości 480 km[3] , którego najwyższy szczyt Gunung Korbu wznosi się na 2183 m n.p.m.[5] Za nim ciągną się pasma Keledang, Banjaran Bintang, Benom i Tahan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt Półwyspu Malajskiego Gunung Tahan (2190 m n.p.m.)[5] . Pasma te zbudowane są z granitów, kwarcytów, łupków i wapieni[5] . Występują tu liczne zjawiska krasowe[5] . Ponad połowa malezyjskiej części półwyspu wznosi się na ponad 150 m n.p.m.[3]
Wzdłuż wybrzeży Malezji Zachodniej ciągną się rozległe, zabagnione niziny[5] ; na zachodzie niziny biegną pasem o szerokości 15–80 km, na wschodzie dużo węższym[3] . Równoległe do linii brzegowej wschodniego wybrzeża ciągną się piaszczyste wały o długości ok. 20 km[5] .
U wybrzeży leżą niewielkie wyspy, m.in. Penang[7] i Pulau Tioman[7][5] .
Malezja Wschodnia
W Malezji Wschodniej dominują liczne, silnie rozczłonkowane pasma górskie z najwyższym masywem – Górami Crockera[7], gdzie znajduje się najwyższy szczyt kraju – Gunung Kinabalu[6] (4101 m n.p.m.)[5] . Góry Crockera zostały wypiętrzone podczas orogenezy alpejskiej i zbudowane są przede wszystkim z piaskowców i wapieni[5] . Obszar Gunung Kinabalu podlega ochronie – powstał tu Park Narodowy Kinabalu, który w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[8].
Wzdłuż wybrzeży Borneo ciągnie się pas nadmorskich nizin, gdzie tak jak w przypadku Malezji Zachodniej tak i tu w wielu miejscach niziny są silnie zabagnione[5] . W stanie Sarawak niziny biegną pasem o szerokości 30–60 km, a w stanie Sabah – 15–30 km[3] .
U wybrzeży leżą niewielkie wyspy, m.in. Pulau Banggi[7] i Pulau Labuan[7][5] .
Klimat
Cały obszar Malezji leży w pasie klimatu równikowego, gdzie cyrkulacja monsunowa ma istotny wpływ na pogodę[5][3] . Stałym elementem jest bardzo wysoka względna wilgotność powietrza – 80–95%, wysokie temperatury powietrza i obfite opady[5] .
Średnia temperatura miesięczna to 26–28 °C[5] . W Malezji Zachodniej średnia temperatura roczna wynosi 27 °C na nizinach[3] . Na wybrzeżu Malezji Wschodniej temperatury wahają się do 23 °C do 32 °C[3] .
Średnia roczna suma opadów wynosi 2000–3000 mm, przy czym na zachodnich stokach gór do ok. 4000 mm[5] . W Malezji Zachodniej średnia roczna suma opadów to ok. 2540 mm, a największe opady ok. 5000 mm odnotowywane są na Maxwell’s Hill[3] . Średnia roczna suma opadów w stanie Sabah to 2030–3560 mm, natomiast w stanie Sarawak opady wynoszą 3050 mm[3] . Szczególnie silne opady występują od listopada do marca kiedy wieje monsun północno-wschodni[3] , który przynosi intensywne burze[5] .
Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] | 31.9 | 32.8 | 33.1 | 33.0 | 32.8 | 32.5 | 32.1 | 32.2 | 31.9 | 31.8 | 31.4 | 31.5 | 32,3
|
Rekordy minimalnej temperatury [°C] | 22.1 | 22.3 | 22.8 | 23.4 | 23.1 | 23.1 | 22.7 | 22.7 | 22.7 | 22.9 | 22.9 | 22.5 | 22,8 |
Opady [mm] | 163 | 145 | 218 | 285 | 184 | 127 | 129 | 146 | 192 | 272 | 275 | 230 | 2366 |
Wilgotność [%] | 82 | 80 | 82 | 85 | 84 | 83 | 83 | 82 | 83 | 85 | 86 | 85 | 83 |
Źródło: wetterkontor.de[9] 2021-08-11 |
Wody
Z racji obfitych opadów deszczu sieć rzeczna w Malezji jest gęsta i zasobna w wodę[5] . Główne rzeki kraju to: na Półwyspie Malajskim – Sungai Pahang[7] (434 km długości[3] ), uchodząca do Morza Południowochińskiego i Sungai Perak[7] uchodząca do cieśniny Malakka, a na Borneo – Batang Rajang[10] (563 km[3] )[5] .
Wody rzek zasilane są przez obfite opady, które często powodują powodzie, szczególnie na terenach przekształconych przez górnictwo i rolnictwo[3] .
Gleby
W Malezji występują głównie gleby tropikalne, cechujące się niską ilością składników odżywczych i małą zawartością próchnicy[3] – czerwonoziemy i lateryty[5] . Wzdłuż wybrzeży występują gleby aluwialne i torfowe[5] .
Flora i fauna
Flora Malezji wyróżnia się szczególnie bogatą bioróżnorodnością[3] . Występuje tu kilka tysięcy gatunków roślin – na jednym akrze lasu odnotowano 100 różnych gatunków drzew[3] . Świat zwierząt jest też bardzo zróżnicowany[3] .
Flora
Wiecznie zielone lasy tropikalne zajmują ponad 50% powierzchni kraju[5] – dwie piąte obszaru Malezji Zachodniej i dwie trzecie Malezji Wschodniej[3] . Wyższe partie porasta las mglisty[3] . W lasach występuje ok. 3 tys. gatunków drzew[5][a]. Głównym ich zagrożeniem jest masowy wyrąb, głównie pod tereny uprawne – jeszcze pod koniec lat 60. XX w. lasy zajmowały prawie 70% powierzchni kraju[5] . Na terenach nadbrzeżnych pospolitym typem lasów są namorzyny[5] .
W lasach Malezji rośnie m.in. bukietnica Arnolda, która posiada największy kwiat w świecie roślin, oraz wiele gatunków mięsożernych dzbaneczników (Nepenthes)[3] .
Fauna
Świat zwierząt jest typowy dla Regionu Sundajskiego. Do dużych ssaków żyjących w Malezji należą: słonie, nosorożce, tapiry, tygrysy i gaury[3] . Do naczelnych należą gibony, a także orangutany. W Malezji znajduje się największe skupisko orangutanów, żyjącym w rezerwacie Sepilok[5] . Liczne są także gatunki gadów, gdzie oprócz krokdyli i węży, w tym jadowitych, żyją jaszczurki[3] . Ze względu na klimat liczne są owady, zwłaszcza moskity i jadowite gatunki pająków.
Na plażach wschodniego wybrzeża gniazdują żółwie jadalne i żółwie skórzaste[3] .
Ochrona środowiska
Wiele terenów objętych jest ochroną w parkach narodowych – do największych parków zaliczają się: Park Narodowy Kinabalu, Park Narodowy Nar Niach i Taman Negara[5] . Na terenie Malezji znajduje się również największy na świecie rezerwat orangutanòw – Sepilok w Malezji Wschodniej[5] .
Demografia
Liczba ludności Malezji szacowana jest w 2021 roku na 33 519 406 milionów[4] . Ludność jest wielce zróżnicowana pod względem etnicznym, kulturowym, językowym i religijnym[3] . Większość Malezyjczyków mieszka na Półwyspie Malajskim[3] .
62,5% populacji to rdzenni mieszkańcy – Bumiputera, 20,6% to Chińczycy, 6,2% – hindusi, 0.9% jest innego pochodzenia etnicznego (dane szacunkowe na 2019 rok)[4] .
Językiem urzędowym jest język malezyjski, ponadto w powszechnym użyciu są języki: chiński, tamilski, telugu, malajalam, pendżabski i tajski[4] . Na terenie Malezji używane są w sumie 134 języki, w tym 112 języków rdzennej ludności – najbardziej rozpowszechnione to język iban i kadazan[4] .
61,3% wyznaje islam, który jest religią oficjalną, 19,8% buddyzm, 9,2% chrześcijaństwo, 6,3% hinduizm, 1,3% konfucjanizm, taioizm lub inną tradycyjną religię Chin, innego wyznania jest 0,4%, 0,8% nie deklaruje wyznania a 1% go nie precyzuje (dane szacunkowe na 2010 rok)[4] .
Gospodarka
Malezja zaliczana jest do krajów rozwijających się[4] , o wysokim tempie rozwoju gospodarczego[11] . Jeszcze w latach 60. XX w. gospodarka Malezji opierała się na eksporcie surowców – przede wszystkim kauczuku i cyny, które stanowiły 85% eksportu[11] . W Malezji występują największe na świecie złoża rud cyny – ok. 20% zasobów światowych, obfite złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego na Morzu Południowochińskim [11] .
W latach 70. i 80. XX w. nastąpił szybki rozwój przemysłu przetwórczego nastawionego na eksport, głównie dzięki kapitałowi zagranicznemu i taniej sile roboczej[11] . Malezja pozostaje jednym z największych producentów kauczuku, oleju palmowego, ropy naftowej i gazu, oraz drewna[3] . Jednocześnie rozwinęła przemysł elektroniczny, chemiczny i tekstylny[3] . Rozwijany jest też sektor usług, m.in. finansowych[3] .
Uwagi
- ↑ Encyclopædia Britannica podaje, że w lasach Malezji występuje ponad 2 tys. gatunków drzew, zob. Encyclopædia Britannica ↓ .
Przypisy
- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2019 ↓, s. 448.
- ↑ a b Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2019 ↓, s. 449.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae Encyclopædia Britannica ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k The CIA World Factbook 2021 ↓.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ a b Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2006 ↓, s. 81.
- ↑ a b c d e f g Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2006 ↓, s. 80.
- ↑ UNESCO: Kinabalu Park. [dostęp 2021-08-11]. (ang.).
- ↑ Das Klima in Kuala Lumpur. [w:] wetterkontor.de [on-line]. [dostęp 2021-08-11]. (niem.).
- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych 2006 ↓, s. 79.
- ↑ a b c d Encyklopedia PWN – Malezja. Gospodarka ↓.
Bibliografia
- Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4. [dostęp 2021-08-11]. (pol.).
- Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata, zeszyt 7, Azja Południowo-Wschodnia. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9708-X. [dostęp 2021-08-10]. (pol.).
- Malaysia, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2021-08-11] (ang.).
- Malaysia. W: The CIA World Factbook. (ang.).
- Malezja. Gospodarka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-11] .
- Malezja. Warunki naturalne, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-11] .
- p
- d
- e