Energetyka słoneczna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Giant_photovoltaic_array.jpg/300px-Giant_photovoltaic_array.jpg)
Energetyka słoneczna – gałąź przemysłu zajmująca się wykorzystaniem energii promieniowania słonecznego zaliczanej do odnawialnych źródeł energii. Od początku XXI wieku rozwija się w tempie około 40% rocznie[1]. Globalne inwestycje w energię słoneczną w 2014 wyniosły 149,6 mld dolarów[2][3]. W 2022 roku łączna moc zainstalowanych ogniw słonecznych wynosiła 1053 GW (wzrost o 22% w stosunku do 2021 roku) a wyprodukowały one 1023 TWh (3,5% światowego zapotrzebowania na energię elektryczną)[4].
Promieniowanie słoneczne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Solar_land_area.png/250px-Solar_land_area.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Available_Energy-pl.svg/140px-Available_Energy-pl.svg.png)
Do górnych warstw atmosfery Ziemi dociera promieniowanie słoneczne o natężeniu promieniowania 1366 W/m² (patrz stała słoneczna). Oznacza to, że całkowita moc docierająca do atmosfery wynosi około 174 petawatów. Około 30% tej mocy jest odbijane w kosmos, a kolejne 20% jest pochłaniane przez atmosferę[6][7]. Do powierzchni Ziemi dociera około 89 petawatów, co oznacza średnio około 180 W/m²[7]. Moc ta nie jest rozmieszczona równomiernie: obszar oświetlony światłem padającym prostopadle do powierzchni może otrzymać do 1000 W/m², natomiast obszary, na których trwa noc, nie otrzymują bezpośrednio nic. Po uśrednieniu cyklu dobowego i rocznego najwięcej energii otrzymują obszary przy równiku, a najmniej obszary okołobiegunowe. Sumaryczna energia, jaka dociera do powierzchni poziomej w ciągu całego roku, wynosi od 600 kWh/(m²*rok) w krajach skandynawskich do ponad 2500 kWh/m²/rok w centralnej Afryce[8]. W Polsce wynosi około 1100 kWh/(m²*rok)[9].
Z 89 petawatów docierających do powierzchni, część jest wykorzystywana przez rośliny i inne organizmy w procesie fotosyntezy, powstająca biomasa odpowiada około 0,05% tej mocy. Zmagazynowana w ten sposób energia jest źródłem zarówno żywności, jak i paliw kopalnych. Całkowita moc uzyskiwana przez przetwarzanie energii słonecznej przez człowieka na inne rodzaje energii to około 10 % energii gromadzonej przez fotosyntezę[10]. Szacuje się, że wszystkie istniejące na Ziemi złoża węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego zawierają łącznie około 430 ZJ energii, co odpowiada energii jaka dociera ze Słońca do Ziemi w ciągu 56 dni[5].
Cała energia promieniowania słonecznego pochłonięta przez Ziemię, bezpośrednio lub pośrednio w różnych procesach, przekształca się w ciepło, a ta jest emitowana w postaci promieniowania podczerwonego w kosmos.
Uzyskiwanie energii z promieniowania słonecznego
Chociaż energia słoneczna odnosi się przede wszystkim do wykorzystania promieniowania słonecznego do celów praktycznych, wszystkie rodzaje energii odnawialnej, z wyjątkiem energii geotermalnej i energii pływów, pochodzą bezpośrednio lub pośrednio ze Słońca. W zależności od sposobu, w jaki wychwytują i przekształcają światło słoneczne oraz umożliwiają wykorzystanie jego energii, technologie słoneczne dzieli się na pasywne lub aktywne. Aktywne techniki słoneczne wykorzystują fotowoltaikę, skoncentrowaną energię słoneczną, kolektory słoneczne, do przekształcania światła słonecznego w użyteczną moc wyjściową, pompy i wentylatory do jej przenoszenia. Pasywne techniki słoneczne obejmują wybór materiałów o korzystnych właściwościach termicznych, projektowanie przestrzeni, w których w naturalny sposób energia słoneczna jest wykorzystywana bezpośrednio w miejscu pochłonięcia a także zapewnienie krążenia powietrze ogrzewanego słonecznie, odpowiednie położenie budynku względem nasłonecznienia. Aktywne technologie słoneczne zwiększają podaż energii i są uważane za technologie po stronie podaży, natomiast pasywne technologie słoneczne zmniejszają zapotrzebowanie na energię i są ogólnie uważane za technologie po stronie popytu[11].
Konwersja fotowoltaiczna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Solar_cell.png/180px-Solar_cell.png)
Ogniwo słoneczne to urządzenie przekształcające bezpośrednio energię promieniowania słonecznego na energię elektryczną, poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem fotonów, o energii większej niż szerokość przerwy energetycznej półprzewodnika, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury (nośniki ładunku) do obszaru p. Takie przemieszczenie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego.
Po raz pierwszy efekt fotowoltaiczny zaobserwował A.C. Becquerel w 1839 r. w obwodzie oświetlonych elektrod umieszczonych w elektrolicie, a obserwacji tego zjawiska na granicy dwóch ciał stałych dokonali 37 lat później W. Adams i R. Day.
Obecnie znanych jest wiele typów materiałów umożliwiających uzyskanie efektu fotowoltaicznego. W przemyśle najczęściej wykorzystywane są ogniwa zbudowane na bazie krzemu monokrystalicznego, ale produkuje się też ogniwa oparte na krzemie polikrystalicznym, krzemie amorficznym, polimerach, tellurku kadmu (CdTe), CIGS i wielu innych. Intensywny rozwój przemysłu fotowoltaicznego w ostatnich latach pociąga za sobą duże zainteresowanie badaniami nad wydajniejszymi i tańszymi ogniwami.
Konwersja fototermiczna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Solar_hot_water_panels%2C_Santorini.jpg/150px-Solar_hot_water_panels%2C_Santorini.jpg)
Konwersja fototermiczna, to bezpośrednia zamiana energii promieniowania słonecznego na energię cieplną. W zależności od tego, czy do dalszej dystrybucji pozyskanej energii cieplnej używa się dodatkowych źródeł energii (na przykład do napędu pomp), wyróżnia się konwersję fototermiczną pasywną oraz aktywną. W przypadku konwersji pasywnej, ewentualny przepływ nośnika ciepła (na przykład powietrza lub ogrzanej wody) odbywa się jedynie w drodze konwekcji. W przypadku konwersji aktywnej, używane są pompy zasilane z dodatkowych źródeł energii.
Konwersja fototermiczna pasywna wykorzystywana jest głównie w małych instalacjach m.in. do pasywnego ogrzewania budynków. Szczególnie efektywną metodą takiego ogrzewania jest ściana Trombe’a. Wykorzystanie różnicy gęstości pomiędzy powietrzem ogrzanym a powietrzem chłodnym pozwala na wymuszenie takiego przepływu ciepła, że do budynku jest zasysane chłodne powietrze z zewnątrz. Urządzeniem wykorzystującym to zjawisko do chłodzenia i wentylacji budynków jest komin słoneczny. Konwersję pasywną wykorzystuje się również w termosyfonowych podgrzewaczach wody, w których kolektor jest niżej od zbiornika ciepłej wody oraz przy suszeniu płodów rolnych.
Konwersja fototermiczna aktywna wykorzystywana jest głównie do podgrzewania wody. Popularne są zarówno zastosowania w domkach jednorodzinnych (2–6 m² kolektorów słonecznych), jak i duże instalacje (o powierzchni kolektorów słonecznych powyżej 500 m²) (ciepłownie) dostarczające ciepłą wodę do budynków wielorodzinnych, dzielnic, czy miasteczek.
Konwersja fotochemiczna
Osobny artykuł: Sztuczna fotosynteza.
Metoda fotochemiczna to konwersja energii promieniowania słonecznego na energię chemiczną. Jak dotąd na szeroką skalę nie jest wykorzystywana w technice, ale zachodzi w organizmach żywych i nosi nazwę fotosyntezy. Wydajność energetyczna tego procesu wynosi 19–34%, a w przeliczeniu na energię jaka jest gromadzona w roślinach około 1%, jednak istnieją ogniwa fotoelektrochemiczne dysocjujące wodę pod wpływem światła słonecznego.
Termoliza wody
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/PS20andPS10.jpg/200px-PS20andPS10.jpg)
W wysokich temperaturach (ponad 2500 K) następuje termiczny rozkład pary wodnej na wodór i tlen. Otrzymanie tak wysokiej temperatury jest możliwe dzięki zastosowaniu odpowiednich zwierciadeł skupiających promienie słoneczne, zatem rozbicie wody na wodór i tlen nie stanowi problemu. Trudne jest natomiast rozdzielenie tak powstałych gazów. Przy obniżaniu temperatury następuje bowiem ich ponowne spalenie (powrót do postaci wody). Trwają prace nad efektywnymi metodami rozdzielania wodoru i tlenu w tak wysokiej temperaturze. Pod uwagę brana jest między innymi efuzja możliwa dzięki dużej różnicy mas atomów wodoru i tlenu, oraz użycie wirówek. Konieczność pracy w tak wysokiej temperaturze powoduje duże straty energii, wysokie koszty budowy urządzeń, ich szybkie zużywanie się i małą sprawność.
Wieże słoneczne
Wieża słoneczna to bardzo wysoki komin słoneczny, w którym energię ruchu powietrza przekształca się na energię elektryczną za pomocą turbiny wiatrowej połączonej z generatorem.
Zastosowanie energii słonecznej
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Poczta_G%C5%82%C3%B3wna_od_Brdy_b.jpg/300px-Poczta_G%C5%82%C3%B3wna_od_Brdy_b.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Solar_panels_on_yacht_at_sea.jpg/250px-Solar_panels_on_yacht_at_sea.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Solar_panels_on_house_roof.jpg/250px-Solar_panels_on_house_roof.jpg)
Skala indywidualna
Ponieważ koszty otrzymywania energii elektrycznej ze światła słonecznego były zawsze wielokrotnie wyższe niż przy wykorzystaniu innych źródeł energii, przez długi czas była ona stosowana jedynie tam, gdzie ich wykorzystanie było bardzo utrudnione lub niemożliwe. Przykładem takich zastosowań były:
- urządzenia przenośne wymagające niewielkich ilości energii, np. kalkulatory, zegarki elektroniczne,
- trudno dostępne miejsca, gdzie doprowadzenie linii elektrycznej byłoby nieopłacalne, np. domy stojące pojedynczo, kamery monitorujące, fotoradary,
- pojazdy, w których wykorzystanie innych źródeł energii byłoby nieopłacalne, np. sztuczne satelity, jachty żaglowe, wozy kempingowe.
Energetykę słoneczną wykorzystuje się coraz powszechniej. Związane jest to, między innymi ze spadkiem cen (200-krotnym w latach 1977–2015 – patrz „ekonomika” poniżej), z większą dostępnością technologii, programami dofinansowania instalacji tego typu urządzeń, rosnącą świadomością ekologiczną oraz wzrostem cen energii pochodzącej z tradycyjnych źródeł. Na rynku pojawiły się również nowe rozwiązania łączące tradycyjne źródła energii (np. LPG) z energią słoneczną, które umożliwiają uniezależnienie się od negatywnych warunków atmosferycznych (np. w czasie zimy).
Skala przemysłowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Solarplant-050406-04.jpg/250px-Solarplant-050406-04.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Solar-energy-history.svg/langpl-250px-Solar-energy-history.svg.png)
Od początku XXI wieku różne państwa zaczęły wprowadzać subwencje na budowę przemysłowych instalacji słonecznych: min. Niemcy, Czechy, Francja, Grecja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Słowacja, Serbia, Bułgaria, Chiny, Tajwan, Indie, Korea Południowa. Wywołało to gwałtowny rozwój fotowoltaiki przemysłowej. Od 2000 roku produkcja ogniw fotowoltaicznych na świecie rozwija się w tempie około 40% rocznie[1]. W 2000 roku wyprodukowano ogniwa o łącznej mocy 277 MW, w 2005 o łącznej mocy 1782 MW, a w 2010 o łącznej mocy 24 047 MW.
Poniższa tabela przedstawia sumaryczną moc ogniw fotowoltaicznych w poszczególnych krajach w MW[4]:
Region | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | Wzrost 2018/2017 | Udział |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | 140 | 300 | 800 | 3300 | 7000 | 17639 | 28199 | 43480 | 78070 | 130816 | 175032 | 33.8% | 35.9% |
![]() | 2144 | 2627 | 3618 | 4914 | 6632 | 13599 | 23300 | 35400 | 42750 | 49040 | 55500 | 13.2% | 11.4% |
![]() | 1169 | 1616 | 2534 | 3910 | 7328 | 12079 | 18280 | 25600 | 40300 | 43031 | 51450 | 19.6% | 10.5% |
![]() | 6120 | 10566 | 17900 | 25400 | 33000 | 36300 | 38200 | 39700 | 41275 | 42339 | 45932 | 8.5% | 9.4% |
![]() | 458 | 1181 | 3502 | 12803 | 16454 | 18074 | 18460 | 18900 | 19279 | 19688 | 20126 | 2.2% | 4.1% |
![]() | 71 | 101 | 161 | 481 | 1176 | 2320 | 3062 | 5062 | 9010 | 9647 | 17873 | 85.3% | 3.7% |
![]() | 23 | 26 | 70 | 976 | 1747 | 2780 | 5228 | 9070 | 11727 | 12776 | 13108 | 2.6% | 2.7% |
![]() | 105 | 188 | 571 | 1377 | 2407 | 3226 | 4136 | 5065 | 5488 | 5993 | 9769 | 63.0% | 2.0% |
![]() | 186 | 335 | 1054 | 2974 | 4090 | 4733 | 5660 | 6557 | 7130 | 8610 | 9483 | 10.1% | 1.9% |
![]() | 358 | 524 | 656 | 812 | 1025 | 1475 | 2384 | 3408 | 4350 | 5835 | 7862 | 34.7% | 1.6% |
![]() | 3635 | 3698 | 4110 | 4897 | 5216 | 5333 | 5358 | 5432 | 5490 | 7029 | 7048 | 0.3% | 1.4% |
![]() | 4 | 5 | 6 | 7 | 12 | 19 | 41 | 250 | 834 | 3422 | 5064 | 48.0% | 1.0% |
![]() | 57 | 68 | 99 | 150 | 363 | 737 | 1098 | 1405 | 2100 | 2903 | 4150 | 43.0% | 0.9% |
![]() | 108 | 627 | 1055 | 2057 | 2768 | 3009 | 3074 | 3251 | 3422 | 3610 | 4026 | 11.5% | 0.8% |
![]() | 33 | 95 | 281 | 558 | 766 | 1211 | 1900 | 2504 | 2715 | 2873 | 3113 | 8.4% | 0.6% |
![]() | 0 | 12 | 40 | 68 | 75 | 122 | 920 | 1120 | 2174 | 2486 | 2959 | 19.0% | 0.6% |
![]() | 33 | 43 | 49 | 243 | 388 | 824 | 1299 | 1420 | 2150 | 2702 | 2725 | 0.8% | 0.6% |
![]() | 18 | 55 | 205 | 624 | 1536 | 2579 | 2595 | 2606 | 2611 | 2606 | 2652 | 1.8% | 0.5% |
![]() | 48 | 74 | 111 | 211 | 440 | 756 | 1076 | 1361 | 1640 | 1906 | 2246 | 17.8% | 0.5% |
![]() | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 368 | 848 | 1125 | 1809 | 2137 | 18.1% | 0.4% |
![]() | 64 | 462 | 1952 | 1959 | 2072 | 2132 | 2134 | 2075 | 2073 | 2070 | 2078 | 0.4% | 0.4% |
![]() | 32 | 53 | 96 | 187 | 360 | 626 | 766 | 937 | 1096 | 1269 | 1431 | 12.8% | 0.3% |
![]() | 0 | 0 | 0 | 3 | 49 | 1022 | 1293 | 1325 | 1372 | 1374 | 1377 | 0.2% | 0.3% |
![]() | 3 | 25 | 70 | 190 | 237 | 481 | 731 | 881 | 872 | 975 | 1076 | 10.4% | 0.2% |
![]() | 1 | 7 | 35 | 141 | 1010 | 1020 | 1022 | 1036 | 1028 | 1036 | 1036 | 0.0% | 0.2% |
![]() | 3 | 5 | 7 | 17 | 379 | 563 | 603 | 783 | |||||
![]() | 0 | 0 | 148 | 508 | 543 | 588 | 590 | 600 | |||||
![]() | 68 | 102 | 123 | 158 | 226 | 281 | 391 | 454 | |||||
![]() | 22 | 25 | 31 | 37 | 55 | 112 | 176 | 282 | |||||
![]() | 9 | 11 | 13 | 14 | 36 | 73 | 160 | 231 | |||||
![]() | 8 | 9 | 11 | 16 | 24 | 43 | 79 | 130 | |||||
![]() | 4 | 5 | 7 | 8 | 9 | 10 | 14 | 19 | |||||
![]() | 8 | 9 | 9 | 10 | 10 | 11 | 13 | 15 | |||||
Świat | 16 063 | 24 263 | 41 330 | 71 218 | 102 076 | 140 150 | 180 396 | 230 606 | 301 473 | 392 263 | 487 829 | 24.4% | 100.0% |
Wzrost w roku | +73% | +51% | +70% | +72% | +43% | +37% | +29% | +28% | +33% | +30% | +24% |
Ekonomika
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/EU-PV-LCOE-Projection.png/200px-EU-PV-LCOE-Projection.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Price_history_of_silicon_PV_cells_since_1977.svg/200px-Price_history_of_silicon_PV_cells_since_1977.svg.png)
Z raportu instytutu Fraunhofer ISE (należącego do Fraunhofer-Gesellschaft) wynika, że w 2025 roku fotowoltaika będzie najtańszym źródłem energii. Koszt energii pozyskanej z paneli słonecznych w krajach środkowej i południowej Europy będzie wynosił ok. 4-6 eurocentów/kWh, zaś ok. 2050 roku 2-4 eurocenty/kWh[12]. Zgodnie z prawem Swansona każde podwojenie zdolności produkcyjnych przemysłu solarnego powoduje spadek ceny ogniw fotowoltaicznych o 20%[13]. W latach 1977 – 2015 ceny ogniw spadły 200-krotnie – z 76,67 USD/wat[13][14] do poziomu 0,36 USD/wat, powodując dynamiczny rozwój tego sektora przemysłu.
Dynamiczny wzrost zainstalowanej mocy spowodował szybki spadek cen ogniw fotowoltaicznych. W styczniu 2002 roku średnia cena ogniw wynosiła około 5,5 USD/wat, w styczniu 2012 roku wynosiła 2,3 USD/wat[15], w marcu 2015 roku 0,28-0,36$/wat[16], w grudniu 2019 roku 0,08-0,16$/wat[17].
W ekonomice energetyki słonecznej ważny jest aspekt zapewniania maksymalnej wielkości wyprodukowanej energii w najwyższych letnich „pikach” jej zużycia, związanych z masowym wykorzystaniem klimatyzacji, gdy energia w systemie energetycznym jest najdroższa. W ten sposób energia słoneczna zapobiega tzw. letnim „blackoutom”.
W 2012 roku, mimo ograniczenia finansowego wsparcia dla sektora solarnego, w Niemczech zainstalowano rekordową moc ogniw słonecznych – 7600 MW, dając całkowitą moc 32 000 MW dla tego źródła odnawialnego[18][19]. W Unii Europejskiej instalacje solarne w Hiszpanii, południowych Włoszech, Holandii i w Niemczech osiągają już parytet sieci, czyli stają się konkurencyjne wobec energetyki konwencjonalnej[20][21]. W kolejnych latach, ze względu na spadek cen energii odnawialnej, parytet sieci będzie obejmował kolejne kraje UE.
Zobacz też
![]() | Zobacz kolekcję cytatów Elektrownia słoneczna w Wikicytatach |
- elektrownia orbitalna
- demokracja energetyczna
- energetyka słoneczna w Polsce
- energetyka słoneczna we Francji
- energetyka słoneczna w Niemczech
Przypisy
- ↑ a b Annual Solar Photovoltaics Production by Country, 1995-2010. Earth Policy Institute, 2011-10-27. [dostęp 2011-10-30]. (ang.).
- ↑ BNEF: Clean energy investment in 2014 beats expectations: Surges in solar investment in China and the US helped to drive the global total up 16% to USD 310 billon
- ↑ 2014 – dobry rok dla energetyki odnawialnej na świecie, reo.pl. [dostęp 2015-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-19)].
- ↑ a b c BP Statistical World Energy Review, BP, 23 czerwca 2023 [dostęp 2023-11-05] (ang.).
- ↑ a b Energy flow charts. Global Climate & Energy Project. [dostęp 2012-10-16]. (ang.).
- ↑ Watching your heat budget. NASA. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 stycznia 2012)]. (ang.).
- ↑ a b Natural Forcing of the Climate System. UNEP GRID-Arendal. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (4 marca 2016)]. (ang.).
- ↑ Annual Solar Irradiance, Intermittency and Annual Variations. Green Rhino Energy. [dostęp 2014-10-29]. (ang.).
- ↑ Zdzisław Kusto, Politechnika Gdańska: Wykorzystanie energii słonecznej. [dostęp 2009-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-07)].
- ↑ Energy conversion by photosynthetic organisms. FAO. [dostęp 2012-02-09]. (ang.).
- ↑ Cédric Philiber: The present and future use of solar thermal energy. [dostęp 2024-03-12].
- ↑ Fotowoltaika będzie najtańszym źródłem energii w ciągu 10 lat. odnawialnezrodlaenergii.pl. [dostęp 2015-03-29].
- ↑ a b Geoffrey Carr: Sunny Uplands: Alternative energy will no longer be alternative. The Economist, 2012. [dostęp 2012-12-28].
- ↑ Pricing Sunshine. The Economist, 2012. [dostęp 2012-12-28].
- ↑ Solar module pricing. solarbuzz.com. [dostęp 2012-02-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (8 grudnia 2012)]. (ang.).
- ↑ EnergyTrend.com (ceny średnie) marzec 2015. Cleantechnica. [dostęp 2015-03-29]. (ang.).
- ↑ Solar Price, Cell (Per Watt). EnergyTrend. [dostęp 2019-12-23]. (ang.).
- ↑ Germany Installed Record Amount Of Solar Power In 2012, 7.6 GW Of New Capacity. Cleantechnica. [dostęp 2013-01-14]. (ang.).
- ↑ Zaskakujące wyniki rynku fotowoltaicznego w Niemczech w 2012 r.. Gram w zielone. [dostęp 2013-01-14].
- ↑ Solar grid parity comes to Spain. Forbes, 2012. [dostęp 2013-02-14].
- ↑ Grid parity within reach in Europe, says consortium. 2012. [dostęp 2013-02-14].
Linki zewnętrzne
- Polskie Towarzystwo Energetyki Słonecznej z siedzibą w Instytucie Techniki Cieplnej Politechniki Warszawskiej
- Instytut Energetyki Odnawialnej (IEO)
- Kampania Demokracja energetyczna, Zielony Instytut
- Sunlight and its Properties
- p
- d
- e
![Turbina wiatrowa](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Wind-turbine-icon.svg/60px-Wind-turbine-icon.svg.png)
- Britannica: topic/solar-energy
- SNL: solenergi
- Catalana: 0154273
- DSDE: solenergi