Edmund Spenser
![]() | |||
Data urodzenia | ok. 1552 | ||
---|---|---|---|
Data śmierci | 23 stycznia 1599 | ||
Narodowość | angielska | ||
Język | angielski | ||
Dziedzina sztuki | poeta, humanista | ||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Amoretti_and_Epithalamion_title_page.jpg/220px-Amoretti_and_Epithalamion_title_page.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Fowre_Hymnes_by_Edmund_Spenser_1596.jpg/220px-Fowre_Hymnes_by_Edmund_Spenser_1596.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Faerie_Queene_Title_Page.jpg/220px-Faerie_Queene_Title_Page.jpg)
Edmund Spenser (ur. ok. 1552, zm. 13 stycznia?/23 stycznia 1599[1]) – angielski poeta i humanista[2][3].
Życiorys
Niewiele wiadomo o wczesnym życiu Spensera[4]. Urodził się w 1552 lub 1553 w Londynie[4]. Studiował w Pembroke Hall na University of Cambridge[4]. Bakalaureat uzyskał w 1573, a magisterium otrzymał w 1576[4]. Był dworzaninem lorda Leicestera, przebywał wraz z nim na dworze Elżbiety I[5]. Z Leicesterem zaznajomił go profesor retoryki i pomniejszy poeta Gabriel Harvey[3], jego pierwszy mentor[5]. W 1580 został sekretarzem Irlandii[3]. Jeden z najwybitniejszych reprezentantów angielskiego renesansu i epoki elżbietańskiej. Jego mecenasem był Edward de Vere[6]. Spenser był przyjacielem poety Philipa Sidneya[2]. Był żonaty. Miał trzech synów i córkę[3].
Twórczość
Edmund Spenser pisał bardzo dużo. Był autorem głośnych utworów, takich jak:
- The Faerie Queene[7][2] (Królowa wieszczek) – utwór za pomocą alegorii wychwalający rządy Tudorów,
- Shepheards Calender (1579)[2] – pasterski poemat,
- Amoretti (1595)[2] – zbiór sonetów,
- Epithalamion (1595) – napisany na jego własne wesele[2],
- The Four Hymns (1596).
Nowatorstwo wersyfikacyjne
Spenser wynalazł strofę dziewięciowersową, rymowaną ababbcbcc, z ostatnim wersem dłuższym od pozostałych[2], nazywaną odtąd jego imieniem (strofa spenserowska[8]) oraz własny schemat rymowania sonetu abab bcbc cdcd ee (sonet spenserowski)[9]. Strofa spenserowska stała się jedną z najbardziej popularnych angielskich kunsztownych form wierszowych. Była wykorzystywana zarówno w liryce, jak i największej epice. Cytat w oryginalnej elżbietańskiej ortografii angielskiej.
- Gentle Knight was pricking on the plaine,
- Y cladd in mightie armes and siluer shielde,
- Wherein old dints of deepe wounds did remaine,
- The cruell markes of many' a bloudy fielde;
- Yet armes till that time did he neuer wield:
- His angry steede did chide his foming bitt,
- As much disdayning to the curbe to yield:
- Full iolly knight he seemd, and faire did sitt,
- As one for knightly giusts and fierce encounters fitt[10].
Wpływ
Edmund Spenser wywarł wielki wpływ na późniejszych poetów angielskich. Twórcy ci naśladowali styl poety i posługiwali się wymyśloną przez niego strofą. Spenser jako liryk i epik wpłynął na Johna Miltona[11]. Do autorów pozostających w orbicie oddziaływania Spensera należał też romantyk John Keats[12]. Wkrótce po tym, jak nauczyciel Charles Cowden Clarke zapoznał go z twórczością renesansowego klasyka, Keats napisał wiersz Imitation of Spenser, będący jego pierwszym zachowanym do dzisiaj utworem[13]. Strofą pomysłu Spensera pisali swoje wiersze i poematy nie tylko poeci angielscy i amerykańscy, ale również polscy (Juliusz Słowacki, Jan Kasprowicz) i czescy (Jaroslav Vrchlický).
Tłumaczenia polskie
Fragmenty The Faerie Queene, pod tytułem Królowa wieszczek, przełożył na język polski Jan Kasprowicz. Utwory Spensera znalazły się też w antologiach: Poeci języka angielskiego, tom I (Warszawa 1969); Jerzy Pietrkiewicz, Antologia liryki angielskiej 1300–1950 (Warszawa 1997) i Od Chaucera do Larkina. 400 nieśmiertelnych wierszy 125 poetów anglojęzycznych z 8 stuleci (przekład Stanisław Barańczak, Kraków 1993).
Przypisy
- ↑ OUPblog, The death of Edmund Spenser [online], OUPblog, 13 stycznia 2013 [dostęp 2023-06-05] (ang.).
- ↑ a b c d e f g Spenser Edmund, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-02-20] .
- ↑ a b c d Edmund Spenser. luminarium.org. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ↑ a b c d Edmund Spenser, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-02-19] (ang.).
- ↑ a b Edmund Spenser, Poet (1552–1599). PoetryFoundation.org. [dostęp 2017-02-19]. (ang.).
- ↑ Gary Goldstein: Edward de Vere, Earl of Oxford (1550-1604). luminarium.org. [dostęp 2017-02-19]. (ang.).
- ↑ The Faerie Queene, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-02-19] (ang.).
- ↑ Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 356. ISBN 978-83-233-4066-9.
- ↑ Witold Ostrowski: Sonet spenserowski. W: Słownik rodzajów i gatunków literackich. Grzegorz Gazda (red.), Słowinia Tynecka-Makowska (red.). Kraków: Universitas, 2006, s. 717-718. ISBN 83-242-0474-1.
- ↑ Edmund Spenser: The Faerie Queene: Book I, Canto 1.. luminarium.org. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ↑ Claribel May Nothnagle: The Influence of the Poetry of Edmund Spenser upon the Poetry of John Milton. open.bu.ed, 1942. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ↑ William A. Read: Keats and Spenser. jstor.org, 1903. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ↑ John Keats: Imitation of Spenser. spenserians.cath.vt.edu. [dostęp 2017-02-20]. (ang.).
- ISNI: 0000000123311088, 0000000081325720
- VIAF: 100170015
- LCCN: n78081910
- GND: 118616129
- NDL: 00457297
- LIBRIS: nl023sp62bcsgdg
- BnF: 121566133
- SUDOC: 085812242
- NLA: 35516497
- NKC: jcu2011624675
- DBNL: spen003
- BNE: XX874032
- NTA: 068963424
- BIBSYS: 90092509
- CiNii: DA01698391
- Open Library: OL116412A
- PLWABN: 9810666790905606
- NUKAT: n96600072
- OBIN: 26145
- J9U: 987007268349905171
- PTBNP: 62434
- CANTIC: a11209069
- LNB: 000016050
- NSK: 000007194
- CONOR: 30310499
- ΕΒΕ: 121606
- KRNLK: KAC199626089
- LIH: LNB:V*121996;=BO
- RISM: people/30084535
- PWN: 3978157
- Britannica: biography/Edmund-Spenser
- Universalis: edmund-spenser
- БРЭ: 4247056
- NE.se: edmund-spenser
- SNL: Edmund_Spenser
- VLE: edmund-spenser
- Catalana: 0063911
- DSDE: Edmund_Spenser
- Hrvatska enciklopedija: 57395