Dzięgiel leśny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | selerowce | ||
Rodzina | selerowate | ||
Rodzaj | dzięgiel | ||
Gatunek | dzięgiel leśny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Angelica sylvestris L. Sp. pl. 1:251. 1753 | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Dzięgiel leśny (Angelica sylvestris L.) – gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych (Apiaceae). Gatunek eurosyberyjski. W Polsce pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Angelica_sylvestris_subsp._sylvestris_sl117_%28cropped%29.jpg/180px-Angelica_sylvestris_subsp._sylvestris_sl117_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/%2A_Berg-Wald-Engelwurz_-_Angelica_sylvestris_montana.jpg/180px-%2A_Berg-Wald-Engelwurz_-_Angelica_sylvestris_montana.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Angelica_sylvestris_flowers_-_Keila.jpg/180px-Angelica_sylvestris_flowers_-_Keila.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Bylina szybko rosnąca, osiąga 1,5 m wysokości.
- Łodyga
- Prosto wzniesiona, dęta, naga, obła, słabo rozgałęziona, w górnej części delikatnie bruzdowana. Kłącze białawe, rozgałęzione, o gorzkim smaku i zapachu marchwi.
- Liście
- Podwójnie do potrójnie pierzastych, nierówno piłkowane. Dolne są większe i bardziej złożone, posiadają pochwowate i rynienkowate ogonki, górne – prostsze, z dużą pochwą.
- Kwiaty
- Zebrane w baldachy, złożone z 20-55 baldaszków. Pokryw brak, pokrywki liczne, lancetowatorównowąskie. Płatki korony niepozorne, białe (czasami, rzadko są czerwonawe), eliptyczne. pręciki stosunkowo długie, szyjka słupka wygięta.
- Owoce
- Spłaszczone rozłupki, mają trzy cienkie żebra i dwa brzeżne skrzydła.
- Gatunki podobne
- Starodub łąkowy rosnący na takich samych siedliskach. Gatunki te różnią się nieco morfologią liści (u staroduba odcinki dolnych liści odginają się wyraźnie w dół), ząbkowaniem działek kielicha i bruzdkowaniem łodygi (starodub ma silniej bruzdkowaną).
Biologia i ekologia
- Roślina dwuletnia lub bylina. Kwitnie od lipca do września. Kwiaty protandryczne (przeprątne), zapylane głównie przez muchówki[4].
- Siedlisko: w środkowej Europie porasta tereny nizinne i wyżyny, rzadziej pogórze i góry. Pierwotnie rósł w lasach i zaroślach wierzbowych, jednak rozprzestrzenił się na łąki kose, okresowo wilgotne, zarośla krzewiaste i zbiorowiska okrajkowe. Lubi podłoże próchniczne, wilgotne i lekko kwaśne lub obojętne. Hemikryptofit.
- W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Molinietalia i gatunek wyróżniający dla związku zespołów (All.) Atropion belladonnae[5]
- Liczba chromosomów 2n=22.
Zastosowanie
- Roślina lecznicza, dawniej stosowana w medycynie ludowej.
- Surowiec: korzeń dzięgla lekarskiego Angelicae sylvestris radix (Radix Angelicae minoris). Zawierają olejek eteryczny (felandren), związki acetylenowe, umbeliferon, gorycze i żywice.
- Działanie: Korzeń był używany jako środek wiatropędny, uspokajający i regulujący pracę żołądka.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-01] (ang.).
- ↑ Angelica sylvestris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Niemirski, R. and M. Zych (2011). "Fly pollination of dichogamous Angelica sylvestris (Apiaceae): how (functionally) specialized can a (morphologically) generalized plant be?" Plant Systematics and Evolution 294(3-4): 147-158. doi: 10.1007/s00606-011-0454-y
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Bibliografia
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- Zbigniew Nawara: Rośliny łąkowe. Warszawa: Oficyna Wyd. MULTICO, 2006. ISBN 978-83-7073-397-1.
- SNL: sløke
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 40347
- EoL: 581771
- EUNIS: 151519
- Flora of China: 242443959
- Flora of North America: 242443959
- FloraWeb: 445
- GBIF: 5371818
- identyfikator iNaturalist: 158380
- IPNI: 837777-1
- ITIS: 29450
- NCBI: 54703
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2639281
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:837777-1
- Tela Botanica: 4948
- identyfikator Tropicos: 1700008
- USDA PLANTS: ANSY2
- CoL: DYYQ