Czystek żywicowy
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | czystkowate | ||
Rodzaj | czystek | ||
Gatunek | czystek żywicowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cistus ladanifer L. Sp. Pl. 523 1753[1] | |||
| |||
|
Czystek żywicowy (Cistus ladanifer) – gatunek rośliny z rodziny czystkowatych. Gatunek rodzimy zachodniego regionu Morza Śródziemnego. Jest źródłem żywicy ladanum[2][3].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flores_XI.jpg/180px-Flores_XI.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Cistus_ladanifer_-_Fr%C3%BCchte.jpg/180px-Cistus_ladanifer_-_Fr%C3%BCchte.jpg)
Krzew dorastający do 1–2,5 m wysokości i szerokości. Liście są wiecznie zielone, lancetowate, o 3–10 cm długości i 1–2 cm szerokości, ciemnozielone z wierzchu i jaśniejsze od spodu. Kwiaty są średnicy 5–8 cm, z 5 cienkimi, białymi płatkami, zwykle z czerwoną lub bordową plamką u nasady, z żółtymi pręcikami i słupkami. Cała roślina jest lepka[potrzebny przypis].
Ekologia
Czystek ten jest rośliną klimatu śródziemnomorskiego – znosi zarówno długie letnie susze, jak i zimne dni. Jest rośliną ekspansywną na porzuconych gruntach rolnych i murawach w górskich regionach środkowej Hiszpanii i znacznej części południowej Portugalii. Tworzy mikoryzę z borowikiem szlachetnym, krwistoborowikiem purpurowym i lakówką pospolitą[4].
Systematyka
Zmienność
Szerokie rozmieszczenie i zróżnicowanie morfologiczne C. ladanifer w północnej Afryce, na Półwyspie Iberyjskim i w południowej Francji zaowocowało rozpoznaniem trzech podgatunków: subspp. ladanifer, sulcatus i africanus/mauritianus.
- C. ladanifer subsp. ladanifer – endemit Półwyspu Iberyjskiego, Francji, Maroka i Balearów[5].
- C. ladanifer subsp. mauritianus Pau & Sennen – endemiczny dla Maroko, Algierii i południowej Hiszpanii (prowincja Malaga)[6].
- C. ladanifer subsp. sulcatus Demoly, syn. C. palhinhae Ingram – endemit zachodniego wybrzeża Portugalii[6][7].
Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne
C. ladanifer jest umieszczony w grupie C. salvifolius znajdującej się w kladzie gatunków Cistus charakteryzującym się białymi i biało-różowymi kwiatami.
Metody datowania filogenetycznego i dywergencji wykazały, że C. ladanifer wyodrębnił się w plejstocenie, długo po otwarciu Cieśniny Gibraltarskiej około 5 milionów lat temu, co potwierdza hipotezę dyspersji tego gatunku[8]. Chociaż jego nasiona spadają blisko rośliny matecznej[9], C. ladanifer mógł z powodzeniem się rozproszyć ze względu na to, że preferuje zaburzone siedliska.
Użyteczność
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/CistusEssOil.png/100px-CistusEssOil.png)
Uprawiany jest popularnie jako roślina ozdobna, uprawiana ze względu na silnie żywiczne liście i efektowne kwiaty. Jej liście dają pachnącą oleożywicę znaną jako labdanum, używaną w perfumach, zwłaszcza jako utrwalacz (nie mylić z laudanum, nalewką z opium).
Przypisy
- ↑ The Plant List. [dostęp 2023-02-10].
- ↑ [1] w bazie danych: GRIN (Germplasm Resources Information Network) na http://www.ars-grin.gov (ang.)
- ↑ Jacqueline Hériteau: Complete Gardening in Southern Africa. Wyd. 2nd. Creative Homeowner, 2005, s. 170. ISBN 978-1-58011-259-8.
- ↑ Águeda B, Parladé J, de Miguel AM, Martínez-Peña F. Characterization and identification of field ectomycorrhizae of Boletus edulis and Cistus ladanifer. „Mycologia”. 98 (1), s. 23–30, 2006. DOI: 10.3852/mycologia.98.1.23. PMID: 16800301.
- ↑ Infraspecific Taxon Details: Cistus ladanifer subsp. ladanifer. [dostęp 2023-02-10].
- ↑ a b Infraspecific Taxon Details: Cistus ladanifer subsp. mauritianus Pau & Sennen. [dostęp 2023-02-10].
- ↑ Cistus ladanifer subsp. sulcatus (Demoly) P.Monts.. [dostęp 2023-02-10].
- ↑ Guzmán, B. and P. Vargas. 2009. Long-distance colonization of the Western Mediterranean by Cistus ladanifer (Cistaceae) despite the absence of special dispersal mechanisms. Journal of Biogeography 36:954-968.
- ↑ Bastida, F. and S. Talavera. 2002. Temporal and spatial patterns of seed dispersal in two Cistus species (Cistaceae). Annals of Botany 89:427-434.
- Britannica: plant/Cistus-ladanifer
- EoL: 488251
- EUNIS: 168755
- Flora of North America: 250101212
- GBIF: 6437976
- identyfikator iNaturalist: 76362
- IPNI: 168325-1
- ITIS: 834832
- NCBI: 335173
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2723459
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:168325-1
- Tela Botanica: 75055
- identyfikator Tropicos: 7600228
- USDA PLANTS: CILA10
- CoL: VLMJ