Christian Morgenstern (pisarz)
![]() | Ten artykuł dotyczy niemieckiego pisarza. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu. |
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 maja 1871 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 marca 1914 | ||
Narodowość | niemiecka | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | literatura, dziennikarstwo, poezja | ||
![]() | |||
| |||
|
Christian Otto Josef Wolfgang Morgenstern (ur. 6 maja 1871 w Monachium; zm. 31 marca 1914 w Meran) – niemiecki poeta, tłumacz, dziennikarz. Syn malarza Carla Ernsta Morgensterna[1].
Życiorys
Studiował ekonomię i archeologię we Wrocławiu/Breslau. W 1893 zachorował ciężko na płuca, co zmusiło go do częstych pobytów w Szwajcarii. 1894 przerwał studia i przeniósł się do Berlina. Tam dołączył do grupy pisarzy i myślicieli tworzących tzw. Krąg z Friedrichshagen (Friedrichshagener Dichterkreis). Został współpracownikiem Tägliche Rundschau i pisma naturalistów berlińskich Freie Bühne. Od 1897 tłumaczył dzieła Strindberga i Ibsena. Był redaktorem w wydawnictwie Felix Bloch Erben, tam publikował własne wiersze. 1903-1905 redagował pismo Theater poświęcone problemom reformy sztuki dramatycznej[1][2].
Twórczość
Za życia Morgensterna ukazało się w druku 15 różnych zbiorów wierszy. Niektórzy badacze wskazują na to, że Morgenstern to nie tylko autor słynnych humorystyczno-groteskowych, opartych na grze słów Pieśni szubienicznych. Jego twórczość obejmuje również poezję melancholijno-refleksyjną, subtelne wiersze o przyrodzie, mistyczną lirykę czy też wierszyki dla dzieci[3]. Ale o ile jego "poważniejsze" utwory uległy w dużym stopniu zapomnieniu, nadal popularne są jego utwory "humorystyczne"[4].
1905 utworzył w berlińskich kawiarniach stowarzyszenie Galgenbrüder (Stowarzyszenie Wisielców). Humorystyczne wiersze Morgensterna z cyklu Galgenlieder były aranżowane muzycznie i wykonywane przez berlińskich aktorów. Książkowe wydanie Galgenlieder (1905) odniosło ogromny sukces czytelniczy[1].
Jego humoreski zostały przetłumaczone na inne języki, m.in.: język angielski, francuski, włoski, hiszpański, hebrajski, czeski, esperanto, polski[3].
Morgenstern zaliczany jest najczęściej do neoromantyków. Był autorem małych form literackich: aforyzmy, epigramy, liryka, skecze kabaretowe.
W poezji Morgensterna widoczne są inspiracje filozofią Nietzschego, humor Zarathustry jako najwyższa wolność ducha, pochwała odejścia od wielkich systemów nauki[1].
W Polsce jego utwory były drukowane w "Szpilkach". "Karuzeli", "Przemianach" (m. in. "Przemiany" 1957, nr 28)[1]. Tłumaczką jego twórczości na język polski jest prof. Teresa Kowalska[3].
Dzieła
Opublikowane za życia autora
- 1895 – In Phantas Schloss.
- 1897 – Auf vielen Wegen.
- 1897 – Horatius travestitus[5].
- 1898 – Ich und die Welt.
- 1900 – Ein Sommer.
- 1902 – Und aber ründet sich ein Kranz.
- 1905 – Galgenlieder.
- 1906 – Melancholie.
- 1908 – Osterbuch.
- 1910 – Palmström.
- 1910 – Einkehr.
- 1911 – Ich und du.
- 1914 – Wir fanden einen Pfad
Wydania uzupełnione, poszerzone lub zmienione ze spuścizny
- 1916 – Palma Kunkel.
- 1918 – Stufen.
- 1919 – Der Gingganz.
- 1919 – Epigramme und Sprüche.
- 1920 – Der Melderbaum.
- 1921 – Über die Galgenlieder.
- 1921 – Klein Irmchen.
- 1927 – Mensch Wanderer.
- 1928 – Die Schallmühle.
- 1938 – Böhmischer Jahrmarkt
- 1941 – Klaus Burrmann, der Tierweltphotograph.
- 1941 – Das aufgeklärte Mondschaf. Achtundzwanzig Galgenlieder und deren gemeinverständliche Deutung durch Jeremias Mueller
- 1943 – Liebe Sonne, liebe Erde. Ein Kinderliederbuch.
- 1950 – Egon und Emilie. Neuausgabe der Grotesken und Parodien.
- 1951 – Sausebrand und Mausbarbier. Oldenburg: Stalling
- 1952 – Christian Morgenstern. Ein Leben in Briefen
- 1962 – Alles um des Menschen Willen. Gesammelte Briefe
Opracowania
- Michael Bauer (1933): Christian Morgensterns Leben und Werk. München: R. Piper & Co Verlag.
- Reinhard Piper (1978): Erinnerungen an meine Zusammenarbeit mit Christian Morgenstern. München und Zürich: R. Piper & Co Verlag.
Przypisy
- ↑ a b c d e Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN, 1996, s. 228.
- ↑ Stiftung Deutsches HistorischesS.D.H. Museum Stiftung Deutsches HistorischesS.D.H., Gerade auf LeMO gesehen: LeMO Biografie [online], www.dhm.de [dostęp 2023-12-27] (niem.).
- ↑ a b c Die verschiedenen Gesichter von Christian Morgenstern: Einige Bemerkungen zu seinem Schaffen und zur Rezeption seiner Werke - nr 27 - Colloquia Germanica Stetinensia - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, s. 5 nn.[1]
- ↑ Klaus Hammer: „Das Perfekt und das Imperfekt tranken Sekt“: Christian Morgensterns Galgenpoesie in einer neuen Sammlung. (Christian Morgenstern: Die Galgenlieder. Hg. v. Gerd Haffmans. 3. Aufl. Jubiläumsausgabe. Frankfurt a. M. 2007), [w:] Colloquia Germanica Stetinensia 19, 2011, s. 215 nn.
- ↑ ChristianCh. Morgenstern ChristianCh., Horatius Travestitus, wyd. 4 verm. Aufl., München: R. Piper, 1922 .
Bibliografia
- Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN pod red. Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11995-0 (autor biogramu: Wojciech Kunicki).
- Klaus Hammer: „Das Perfekt und das Imperfekt tranken Sekt“: Christian Morgensterns Galgenpoesie in einer neuen Sammlung. (Christian Morgenstern: Die Galgenlieder. Hg. v. Gerd Haffmans. 3. Aufl. Jubiläumsausgabe. Frankfurt a. M.: Haffmans Verlag bei Zweitausendeins, 2007), [w:] Colloquia Germanica Stetinensia 19, 2011, s. 215-218.
- Margarete Nyczka-Pisarski, Dorota Sośnicka : Die verschiedenen Gesichter von Christian Morgenstern: Einige Bemerkungen zu seinem Schaffen und zur Rezeption seiner Werke - nr 27 - Colloquia Germanica Stetinensia - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego , 2018, s. 5-32.
Linki zewnętrzne
- Christian Morgenstern, "Gazeta Uniwersytecka UŚ", dodatek kulturalny nr 2; Uniwersytet Śląski, Katowice, styczeń 2001. gu.us.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-08-20)].
- Teresa Kowalska – Zapomniane wiersze maturzysty z Żor, "Gazeta Uniwersytecka UŚ", dodatek kulturalny nr 2; Uniwersytet Śląski, Katowice, styczeń 2001. gu.us.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-01)].
- Biografia na stronie www.xlibris.de (niem.)
- Podstrona poświęcona Christianowi Morgensternowi na portalu antropozofia.net
- ISNI: 0000000121379839
- VIAF: 68933209
- LCCN: n79095392
- GND: 11881169X
- NDL: 00450520
- LIBRIS: mkz13vc5077d747
- BnF: 119168539
- SUDOC: 027668819
- SBN: CFIV074587
- NLA: 35362583
- NKC: jn19990005833
- BNE: XX1372577
- NTA: 068365772
- BIBSYS: 90052613
- Open Library: OL125045A
- PLWABN: 9810555931205606
- NUKAT: n01020361
- J9U: 987007265522605171
- PTBNP: 150533
- CANTIC: a10412827
- LNB: 000015490
- CONOR: 33684067
- KRNLK: KAC201613579
- RISM: people/92303
- PWN: 3943510
- Britannica: biography/Christian-Morgenstern
- Universalis: christian-morgenstern
- NE.se: christian-morgenstern
- SNL: Christian_Morgenstern
- VLE: christian-morgenstern
- Catalana: 0044437
- DSDE: Christian_Morgenstern
- Hrvatska enciklopedija: 41947