Bożodrzew gruczołowaty
![]() Owoce | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mydleńcowce | ||
Rodzina | biegunecznikowate | ||
Rodzaj | bożodrzew | ||
Gatunek | Bożodrzew gruczołowaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ailanthus altissima (Mill.) Swingle J.Wash.Acad.Sci. 1916, | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
Bożodrzew gruczołowaty, znany również jako ajlant gruczołowaty, bożodrzew gruczołkowaty lub bożodrzew chiński (Ailanthus altissima (Mill.) Swingle) – gatunek roślin z rodziny biegunecznikowatych (Simarubaceae). Roślina pochodzi z Chin, ale pierwsze egzemplarze sprowadzono do Europy już w 1751 r. Obecnie rozpowszechniona zarówno w Europie, jak i Ameryce Północnej. W Polsce dość często uprawiana, szczególnie w zachodniej części kraju.
Drzewo zaliczane do gatunków inwazyjnych, szkodliwych dla rodzimych gatunków flory.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/G%C3%B6tterbaum_%28Ailanthus_altissima%29.jpg/180px-G%C3%B6tterbaum_%28Ailanthus_altissima%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Ailanthus_altissima5.jpg/180px-Ailanthus_altissima5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Ailanthus_altissima3.jpg/180px-Ailanthus_altissima3.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Okazałe drzewo, szybko rosnące (szczególnie w młodości, na dobrych stanowiskach do 2 m rocznie) dorastające w Polsce do 30 m. Na starszych pniach korowina charakterystycznie spękana. Jednoroczne pędy bardzo grube (grubsze niż u jesionu), młode gęsto, delikatnie omszone, żółtawe z bardzo dużymi śladami liściowymi. Wierzchołki jednorocznych pędów tępo zakończone. Bożodrzew łatwo wydaje odrosty korzeniowe, szczególnie po mechanicznym uszkodzeniu korzeni, co wykorzystuje się przy wegetatywnym rozmnażaniu z sadzonek korzeniowych.
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe, liście bardzo duże, dorastające do 80 cm długości (u odmian do ponad 1 m), nieparzystopierzastozłożone z 15–25 jajowatolancetowatych listków. Listki do 12 cm długości, z wierzchu ciemnozielone, od spodu sinoniebieskawe, wierzchołek mocno wyciągnięty. U podstawy każdego listka znajdują się 2 lub 4 (rzadziej) ząbki z gruczołkami nieprzyjemnie pachnącymi po roztarciu.
- Kwiaty
- Jedno- i obupłciowe, zebrane w gęste wiechowate kwiatostany do 30 cm długości. Kielich pięciodziałkowy, korona z pięcioma żółtawobiałymi płatkami, pręcików 10 a w kwiatach obupłciowych zazwyczaj 5, słupków 4–6.
- Owoce
- Wąskie skrzydlaki do 4 cm długości z centralnie umieszczonym orzeszkiem. Początkowo jasnozielonkawe, w sierpniu przybierające efektownie czerwonopurpurowe zabarwienie. Owoce długo utrzymują się na roślinie.
Zastosowanie
- Surowiec zielarski: kora, pozyskiwana z młodych dwuletnich gałązek i owoce.
- Zawartość: niewielkie ilości alkaloidów, do 12% garbników, saponiny, simarubina, związki kumarynowe i gorycze (m.in.: ajlantyna).
- Działanie: W Chinach kora, w miarę możności świeża, posiadająca silne właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne, stosowana jest wewnętrznie w postaci odwaru, do leczenia ciężkich i uporczywych biegunek, oraz jako środek wymiotny. Ten sam odwar jest specyfikiem przy pomocy którego zwalcza się tasiemce i glisty – pasożyty przewodu pokarmowego. Poza tym także stosuje się go jako specyfik przeciwgorączkowy, przeciwskurczowy i zwalniający akcję serca. Dalej – w leczeniu malarii, astmy, kołatania serca i czerwonki.
- Owoce stosuje się jako środek pomocniczy w leczeniu nieregularnego miesiączkowania, zbyt obfitych krwawień menstruacyjnych oraz żylaków odbytu.
- W medycynie ludowej narodów Azji Środkowej wywarem z liści bożodrzewu leczy się wrzody. Ajlantem nie wolno się leczyć na własną rękę, ale zawsze za wiedzą i zgodą lekarza
- Roślina ozdobna: odmiany:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Ailanthus-altissima-aucubaefolia.jpg/150px-Ailanthus-altissima-aucubaefolia.jpg)
- 'Erythrocarpa' – odm. czerwonoowocowa, o jaskrawoczerwonych, bardzo kontrastowych skrzydlakach.
- 'Pendulifolia' – odm. zwisłolistna. Tworzy bardzo długie, opadające w dół liście.
- 'Aucubaefolia' – odm. o żółto nakrapianych liściach.
- 'Hongye' – odm. o liściach czerwonych[3].
- Drewno: wykorzystywane w meblarstwie i przy produkcji papieru.
- Liście: podobnie jak morwa wykorzystywane w hodowli jedwabników.
- Sok żywiczny: stosowany do produkcji pokostów.
Stan prawny
Bożodrzew gruczołowaty uznawany jest w Unii Europejskiej[4] i w Polsce za gatunek inwazyjny, stwarzających zagrożenie dla rodzimej przyrody. Jego wprowadzanie do środowiska lub przemieszczanie w środowisku przyrodniczym jest zabronione przez ustawę o ochronie przyrody z 2004 roku. Od 2012 roku także jego import, posiadanie, prowadzenie hodowli, rozmnażanie i sprzedaż wymagają specjalnego pozwolenia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Nieprzestrzeganie wymienionych ograniczeń według ustawy o ochronie przyrody jest wykroczeniem podlegającym karze aresztu lub grzywny pieniężnej[5][6].
Uprawa
Najlepiej rośnie na żyznych, głębokich i wilgotnych glebach o odczynie zasadowym, bogatych w związki wapnia (nie znosi gleby o odczynie kwaśnym oraz podmokłych i zalewanych okresowo ziem). Najlepiej rośnie w lekkim półcieniu lub w miejscu nasłonecznionym. W warunkach Europy Środkowej gatunek jest całkowicie odporny na mróz (strefa mrozoodporności 6b), niemniej jednak młode okazy i jednoroczne pędy zimą mogą przemarzać[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ Dirr, Michael A.; Zhang, Donglin (2004). "Potential New Ornamental Plants from China" (PDF). Southern Nursery Association Research Conference: 607-609.
- ↑ L_2017182PL.01003701.xml [online], eur-lex.europa.eu [dostęp 2020-01-27] .
- ↑ Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916)
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów, [w:] Dz.U.2022.2649 [online], sip.lex.pl [dostęp 2023-01-24] .
- ↑ Agnieszka Mike-Jeziorska: Bożodrzew gruczołowaty. 2013. [dostęp 2013-04-29]. (pol.).
Bibliografia
- Andrzej Sarwa, Wielki leksykon roślin leczniczych, Warszawa 2002
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Britannica: plant/tree-of-heaven
- SNL: gudetre
- Catalana: 0076054
- BioLib: 3626
- EoL: 5614169
- EUNIS: 184523
- Flora of China: 200012488
- FloraWeb: 131
- GBIF: 3190653
- identyfikator iNaturalist: 57278, 437395
- IPNI: 813521-1
- ITIS: 28827
- NCBI: 2768810
- Plant Finder: 287145
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2626815
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:813521-1
- Tela Botanica: 2088
- identyfikator Tropicos: 29400088
- USDA PLANTS: AIAL
- CoL: BCBF