Austriacka Akademia Nauk
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Akademie_d_Wissenschaften_Wien_DSC1282w.jpg/220px-Akademie_d_Wissenschaften_Wien_DSC1282w.jpg)
Austriacka Akademia Nauk (niem. Österreichische Akademie der Wissenschaften, ÖAW) – austriacka, państwowa instytucja naukowa, założona w 1847 roku jako Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien; ma 770 członków i 1600 pracowników (stan na 2017), prowadzi 28 instytutów badawczych.
Historia
14 maja 1847 roku cesarz Ferdynand I Habsburg zezwolił na założenie cesarskiego towarzystwa naukowego Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien[1]. Jego pierwszym przewodniczącym został orientalista Joseph von Hammer-Purgstall (1774–1856)[1].
Towarzystwo propagowało badania w zakresie nauk humanistycznych i przyrodniczych[1]. Akademia publikowała austriackie źródła historyczne, a także chrześcijańskie manuskrypty łacińskie[1]. Nadzorowała również prace archeologiczne w Efezie, Gizie i Sychem, a także badania języków i kultur afrykańskich, azjatyckich i amerykańskich[1]. Akademia prowadziła pierwsze stacje meteorologiczne na terenie całego cesarstwa i zainicjowała powstanie Centralnego Instytutu Meteorologii i Magnetyzmu Ziemi (niem. Zentralanstalt für Meteorologie und Erdmagnetismus) w 1852 roku[1]. Członkowie akademii prowadzili prace badawcze m.in. w basenie Morza Adriatyckiego, a także uczestniczyli w wyprawie badawczej dookoła świata na pokładzie fregaty „Novara” w latach 1857–1859 i wyprawie na biegun północny w latach 1872–1874[1]. Wyniki badań przeprowadzonych podczas obydwu wypraw zostały opublikowane przez akademię[1]. W latach 1898–1899 przeprowadzono interdyscyplinarną wyprawę badawczą do Jemenu i Arabii północnej, gdzie odkryto zamek Kasr Amra[1].
W 1857 roku akademia przeniosła się do dawnego gmachu Uniwersytetu Wiedeńskiego przy Dr. Ignaz Seipel-Platz w Wiedniu[1]. Akademia była jednym z inicjatorów założenia Międzynarodowego Zrzeszenia Akademii w 1899 roku[1]. W tym samym roku, z inicjatywy akademii powstało archiwum fonograficzne – pierwsze tego typu na świecie, a w latach 1908–1910 pierwszy na świecie Instytut Badań nad Radem[1]. W 1914 roku akademia przejęła pierwszy Instytut Biologii Eksperymentalnej[1].
Po upadku monarchii w 1918 roku, akademia zaczęła postrzegać się coraz bardziej jako instytucja „niemiecka”, a po aneksji Austrii przez Niemcy w 1938 roku, jej stanowiska kierownicze objęli członkowie partii NSDAP[1]. W 1921 roku jej nazwa została zmieniona na Akademie der Wissenschaften in Wien[2]. Wielu członków akademii, w tym laureaci Nagrody Nobla, zostało zmuszonych do opuszczenia szeregów akademii z powodów politycznych, wielu było prześladowanych a ośmiu zostało zamordowanych w obozach koncentracyjnych[1].
W pierwszych latach po II wojnie światowej, w wyniku utraty wielu członków i powolnej denazyfikacji akademia pogrążona była w stagnacji[1]. W 1947 roku akademia otrzymała nową nazwę – Österreichische Akademie der Wissenschaften[1][3]. Stagnacja została przezwyciężona w wyniku procesu intensywnego umiędzynarodowienia instytucji[1]. W latach 60. i 70. XX wieku akademia powołała do życia wiele nowych ośrodków naukowych[1]. Akademia prowadzi badania m.in. w zakresie nauk przyrodniczych, matematycznych, społecznych, historycznych[1].
Organizacja
Akademią kieruje prezydium złożone z przewodniczącego, wiceprzewodniczących i dwóch przewodniczących klasowych[4]. Skład prezydium (stan na 2017 rok)[4]:
- przewodniczący: Anton Zeilinger
- wiceprzewodniczący: Michael Alram
- przewodniczący klasowi: Oliver Jens Schmitt i Georg Brasseur
Członkowie prezydium wybierani są spośród członków rzeczywistych akademii[4].
Działalność
Ustawowym celem akademii jest „propagowanie nauki pod każdym względem” (niem. die Wissenschaft in jeder Hinsicht zu fördern)[5]. Akademia prowadzi 28 instytutów naukowych prowadzących prace w zakresie badań podstawowych nauk humanistycznych, społecznych i przyrodniczych[6]. W 2017 roku akademia zatrudniała 1600 pracowników[6].
Akademia prowadzi programy stypendialne dla młodych naukowców – od 1995 roku przyznała ponad 1000 stypendiów naukowych[7].
Akademia przyznaje szereg nagród za wybitne osiągnięcia naukowe w zakresie nauk przyrodniczych (m.in. Erwin Schrödinger-Preis), humanistycznych (m.in. Wilhelm-Hartel-Preis) i interdyscyplinarnych – Bader-Preis für die Geschichte der Naturwissenschaften[8].
Ponadto za wybitne osiągnięcia na rzecz akademii, akademia przyznaje medal „Bene Merito”[9] oraz nagrodę im. Wernera Welziga (niem. Werner Welzig-Preis) dla swoich pracowników[10].
Członkostwo
W 2017 roku członkami akademii było 770 osób[6].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Geschichte der ÖAW. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ Bundesgesetz vom 14. Oktober 1921, betreffend die Akademie der Wissenschaften in Wien. [w:] alex.onb.ac.at [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (ang.).
- ↑ Bundesgesetz vom 9. Mai 1947 über eine Abänderung des Bundesgesetzes betreffend die Akademie der Wissenschaften in Wien. [w:] ris.bka.gv.at [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (ang.).
- ↑ a b c Präsidium der ÖAW. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ Satzung & Geschäftsordnung. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ a b c Die Österreichische Akademie der Wissenschaften. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ Nachwuchsförderung. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ Preise. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ↑ MEDAILLE „BENE MERITO”. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-26)]. (niem.).
- ↑ WERNER WELZIG-PREIS DER ÖSTERREICHISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN. [w:] Österreichische Akademie der Wissenschaften [on-line]. [dostęp 2017-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-26)]. (niem.).
Linki zewnętrzne
- Österreichische Akademie der Wissenschaften: strona oficjalna. [dostęp 2017-12-26]. (niem.).
- ISNI: 0000000121712689
- VIAF: 141440509
- ULAN: 500312603
- LCCN: n80060437
- GND: 1001454-8
- BnF: 11866744x
- SUDOC: 026416433, 068930259
- NLA: 35002169
- NKC: kn20020322012, ko2002107598
- BIBSYS: 90197921, 6008113
- CiNii: DA00403958
- PLWABN: 9810637570505606
- NUKAT: n96207933
- J9U: 987007358404505171
- NSK: 000035443
- ΕΒΕ: 144374
- LIH: LNB:UX7;=BQ
- Catalana: 0047920