Alojzy Gluth-Nowowiejski
![]() Alojzy Gluth-Nowowiejski (1930) | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 26 stycznia 1893 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 czerwca 1939 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914–1939 |
Siły zbrojne |
|
Formacja |
|
Jednostki | 7 Pułk Piechoty, |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa, |
Późniejsza praca | prezes CWKS Legia Warszawa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Alojzy_Gluth-Nowowiejski_gr%C3%B3b.jpg/220px-Alojzy_Gluth-Nowowiejski_gr%C3%B3b.jpg)
Alojzy Gluth-Nowowiejski (ur. 26 stycznia 1893 w Stróżach Wyżnych, zm. 6 czerwca 1939 w Warszawie) – pułkownik korpusu kontrolerów Wojska Polskiego.
Życiorys
Urodził się 26 stycznia 1893 w Stróżach Wyżnych, w ówczesnym powiecie grybowskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Józefa i Marii z Ostrowskich[1][2]. Uczęszczał do szkoły realnej w Tarnowie (1906–1910) i gimnazjum w Krakowie (1911–1914)[3]. Od 31 X 1912 należał do Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie. Bezpośrednio przed wybuchem I wojny światowej uczestniczył w kursie podoficerskim Polskich Drużyn Strzeleckich w Nowym Sączu.
4 sierpnia 1914 roku wyruszył z 1 kompanią kadrową do Królestwa[3]. Następnie służył w Legionach Polskich. Był komendantem plutonu, a następnie komendantem kompanii i adiutantem 7 pułku piechoty. 2 lipca 1915 roku awansował do stopnia porucznika[4]. Od 29 września 1916 roku był adiutantem 5 pułku piechoty. Po kryzysie przysięgowym został internowany[3]. 3 XI 1917 na własną prośbę został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii Austro-Węgier i skierowany na front włoski[5]. 1 lutego 1918 roku zdezerterował, wrócił do kraju i objął stanowisko komendanta Okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej w Kielcach. Zorganizował oddziały lotne POW w powiatach jędrzejowskim, stopnickim i włoszczowskim. W lipcu 1918 dowodził akcją uwolnienia z więzienia kieleckiego skazanego przez wojskowy sąd austriacki na karę śmierci członka POW - Kardasa[3]. Po czym poszukiwany przez Austriaków przedostał się do Warszawy. Tam prowadził zajęcia dla Pogotowia Bojowego PPS. W listopadzie 1918 uczestniczył w akcji rozbrojenia Niemców w Warszawie[3].
Przyjęty do Wojska Polskiego, awansował 10 listopada 1918 roku do stopnia kapitana. 15 lipca 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. Pełnił wówczas służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego „Poznań” w Poznaniu[6]. 29 września 1920 roku został mianowany szefem sztabu Dowództwa Strzelców Granicznych[7]. 1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego „Warszawa”, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 5 pułk piechoty Legionów[8]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 30. lokatą w korpusie oficerów piechoty[9]. W 1923 roku pełnił służbę w Grupie III Korpusu Kontrolerów, której inspektorem był pułkownik Czesław Sidorowicz[10]. W 1924 roku pełnił służbę w Grupie IX Korpusu Kontrolerów, której szefem był pułkownik Władysław Struś[11]. 1 grudnia 1924 roku awansował do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kontrolerów[12]. W 1928 roku pełnił obowiązki szefa Grupy III Korpusu Kontrolerów[13]. 18 lutego 1930 roku awansował do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kontrolerów[14]. W grudniu 1930 roku został zwolniony ze stanowiska szefa Samodzielnego Wydziału Wojskowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z równoczesnym oddaniem do dyspozycji Prezesa Rady Ministrów[15]. W 1932 roku był szefem Grupy Korpusu Kontrolerów[16]. Następnie pełnił służbę na stanowisku zastępcy szefa Korpusu Kontrolerów. W okresie od 6 czerwca 1936 roku do 15 stycznia 1937 roku obowiązki służbowe łączył z funkcją prezesa Wojskowego Klubu Sportowego „Legia” Warszawa. W latach 30. był członkiem zarządu głównego Związku Strzeleckiego[17].
Zmarł 6 czerwca 1939 roku w Warszawie[18]. Został pochowany 9 czerwca 1939 roku w kwaterze legionowej Cmentarza Wojskowego na Powązkach[19] (kwatera A21-tuje-1/2)[20].
Rodzina
W 1919 ożenił się z Marią Bronisławą z Kaszów (1896–1986), członkinią POW ps. „Mirska” w Miechowie, odznaczoną Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości, z którą miał czterech synów, uczniów Gimnazjum Stefana Batorego i żołnierzy Armii Krajowej:
- Zbigniewa ps. „Nowacki”, „Nowak” (1920–1944),
- Janusza ps. „Ścieżyński” (1920–1944),
- Jerzego ps. „Pigi” (1922–1944), kapral podchorąży w 2. kompanii Batalionu Golski[21],
- Wacława ps. „Wacek” (ur. 1926), kaprala podchorążego, dowódcę drużyny w Zgrupowaniu „Żmija”[22][23].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6562
- Krzyż Niepodległości (20 stycznia 1931)[24]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[25]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz pierwszy i drugi za służbę w POW w b. zaborze austriackim i b. okupacji austriackiej)[26]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 16 marca 1928[27][28], 19 kwietnia 1938[29])
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Srebrny Medal za Długoletnią Służbę
- Brązowy Medal za Długoletnią Służbę
- Krzyż Komandorski Orderu Feniksa (Grecja, 1932)[30]
Przypisy
- ↑ StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 208 .
- ↑ Żołnierze Niepodległości ↓, tu Maria z Ostrawskich.
- ↑ a b c d e Przemysław Wzorek, Gluth-Nowowiejski Alojzy (1893–1939), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 154–155.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 8.
- ↑ Rozkaz Nr 363 dowódcy Polskiego Korpusu Posiłkowego z 16 września 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I. 120.1.563, s. 306.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 21 lipca 1920 roku, poz. 671.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 20 października 1920 roku, s. 1075.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 35, 793.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 27.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 27, 1069.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 28, 969.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 131 z 17 grudnia 1924 roku, s. 733.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 681.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 65.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 3.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 293, 433.
- ↑ Kronika polityczna. Delegacja „Strzelca” u premjera. „Kurier Warszawski”, s. 4, Nr 180 z 3 lipca 1936.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 958.
- ↑ Zgon płka A. Gluth-Nowowiejskiego, „Polska Zbrojna” Nr 156 z 7 czerwca 1939 roku, s. 2, 4. Pogrzeb ś.p. płka Gluth-Nowowiejskiego, „Polska Zbrojna” Nr 159 z 10 czerwca 1939 roku, s. 2.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ Jerzy Gluth-Nowowiejski. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2021-12-28].
- ↑ Wacław Gluth-Nowowiejski. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2021-12-28].
- ↑ Wacław Gluth-Nowowiejski, Archiwum Historii Mówionej [1].
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu organizacji i administracji wojska”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 26 września 1922, s. 735.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 88 „za zasługi na polu organizacji i administracji wojska”.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 19 marca 1928 roku, s. 58.
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 92, poz. 134 „za zasługi w pracach Komisji Normalizacji Druków i Wydawnictw Państwowych”.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk Nr 5/1932, s. 206
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Przemysław Wzorek: Gluth-Nowowiejski Alojzy (1893–1939), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2, pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009, s. 154–155.
Linki zewnętrzne
- Żołnierze Niepodległości : Gluth (Gluth-Nowowiejski) Alojzy, ps. „Nowowiejski”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2021-11-20].
- VIAF: 6982150869810322190006
- PLWABN: 9810662882605606