Aleksander Janowski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 20 października 1866 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 9 października 1944 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Tablica_Aleksander_Janowski_Kolej%C3%B3wka_w_Warszawie.jpg/220px-Tablica_Aleksander_Janowski_Kolej%C3%B3wka_w_Warszawie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/%C5%9Awi%C4%99ta_Katarzyna%2C_O%C5%9Brodek_Wypoczynkowy_Jode%C5%82ka_-_fotopolska.eu_%28221009%29.jpg/220px-%C5%9Awi%C4%99ta_Katarzyna%2C_O%C5%9Brodek_Wypoczynkowy_Jode%C5%82ka_-_fotopolska.eu_%28221009%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Aleksander_Janowski_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Aleksander_Janowski_-_gr%C3%B3b.jpg)
Aleksander Janowski (ur. 20 października 1866 w Warszawie[1], zm. 9 października 1944 w Komorowie) – polski podróżnik, pionier krajoznawstwa, autor przewodnika Wycieczki po kraju (1900–1903), pedagog, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1906), urzędnik ministerialny w II RP.
Życiorys
Absolwent Szkoły Technicznej Kolejowej Towarzystwa Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przy ul. Chmielnej 88/90 w Warszawie[2].
Był jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i prezesem towarzystwa w latach 1922–1929. Zajmował się badaniami polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i na Syberii. W latach 1900–1903 opublikował czterotomowy ilustrowany przewodnik po Królestwie Polskim zatytułowany Wycieczki po Kraju.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został urzędnikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na stanowisku kierownika referatu oświaty pozaszkolnej, a później naczelnika Wydziału Oświaty Pozaszkolnej.
Zmarł po upadku powstania warszawskiego w Komorowie, a 18 października 1947 roku po ekshumacji został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (aleja zasłużonych-1-52,53)[3][4].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[5],
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938)[6],
- Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)[7].
Upamiętnienie
W Kielcach, Łodzi, Sosnowcu i Warszawie znajdują się ulice nazwane jego imieniem.
W Kampinoskim Parku Narodowym jego imieniem nazwano żółty południkowy szlak z Leoncina do Leszna.
Trzy tezy krajoznawstwa
Swoje przemyślenia o krajoznawstwie podsumował w trzech tezach[8]:
- Z miłości do ziemi rodzinnej wypływa żądza jej uszczęśliwienia przez ofiarną służbę na każdym stanowisku społecznym i w każdej dziedzinie życia.
- Zbliżenie się do przyrody ojczystej budzi poczucie potęgi Ziemi Rodzinnej, zaś zbliżenie do ludu – miłość braterską i poczucie zbiorowości, mnożąc wielokrotnie siłę jednostki – w sumie zaś praca krajoznawcza daje otuchę i wiarę w siły państwa, budzi szlachetną dumę i podnosi godność narodową, kształtuje charaktery i dźwiga na wyższy poziom typ obywatela.
- Praca krajoznawcza jest czynnikiem państwotwórczym i jako taka winna w społeczeństwie zyskać gorących wyznawców, którzy będą współtwórcami zbiorowego szczęścia i budowniczymi potęgi Ojczyzny.
Wybrane publikacje
- X ciekawszych wycieczek po kraju (1904)
- seria przewodników Wycieczki po kraju (1900–1908)
- Sielanka Kościuszki (1906)
- Gopło (1908)
- Podole (1908)
- Ziemia rodzinna (1913)
- Pierwiastek narodowy w nauczaniu geografji (1915)
- Pogadanki krajoznawcze: podręcznik do początkowej nauki krajoznawstwa (1916)
- Położenie geograficzne Warszawy (1916)
- Duch Warszawy: pogadanki krajoznawcze o Warszawie (1917)
- Kochaj Kościuszkę! (1917)
- Kto ty jesteś? (1918)
- Nasza ojczyzna (1919)
- Nasze bogactwa kopalne (1919)
- Warszawa (1920)
- Nad polskiem morzem (1921)
- Przykazania obywatelskie (1921)
- Własna ziemia (1921)
- Polacy w Ameryce (1922)
- Polska w krajobrazie i zabytkach (1930)
- Oświata Polaków za granicą państwa (1930)
- Nasz plac: opowiadanie dla dzieci (1931)
- Chrońmy przyrodę ojczystą (1935)
Przypisy
- ↑ StanisławS. Zieliński StanisławS., Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich : podróżnicy, odkrywcy, zdobywcy, badacze, eksploratorzy, emigranci - pamiętnikarze, działacze i pisarze migracyjni, Warszawa: Inst. Wyd. Ligi Morskiej i Kolonialnej, 1933, s. 183 .
- ↑ Zbigniew Korzybski: Technikum Kolejowe Ministerstwa Komunikacji im. Jana Rabanowskiego w Warszawie, [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 201.
- ↑ Pogrzeb twórcy polskiego krajoznawstwa Dziennik Polski 1947 nr 286 z 19 października s. 6.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ALEKSANDER JANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-15] .
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 606 „za zasługi dla dobra polskiej kultury w ogóle”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 461 „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”.
- ↑ Testement krajoznawczy Aleksandra Janowskiego (w stulecie urodzin), [w:] WładysławW. Szafer WładysławW., Z teki przyrodnika, wyd. I, t. II, Warszawa: PW „Wiedza Powszechna”, 1967 .
Bibliografia
- Aleksander Janowski – Internetowy Słownik Biograficzny. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2015-09-28].
Linki zewnętrzne
- Prace Aleksandra Janowskiego w serwisie Polona.pl