Żywotnik olbrzymi
Drzewa w Arboretum w Rogowie | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | nagonasienne | ||
Klasa | iglaste | ||
Rząd | cyprysowce | ||
Rodzina | cyprysowate | ||
Rodzaj | żywotnik | ||
Gatunek | żywotnik olbrzymi | ||
Nazwa systematyczna | |||
Thuja plicata Donn ex D.Don Descr. Pinus 2: 19 1824[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Żywotnik olbrzymi (Thuja plicata Donn ex D.Don, 1824) – gatunek drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych. Występuje w stanie dzikim w zachodniej części Ameryki Północnej, wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego, na obszarze od Alaski po Kalifornię[5]. W Polsce uprawiany jako roślina ozdobna, dawniej także na leśnych powierzchniach doświadczalnych. W zachodniej części kraju zadomowiony na nielicznych stanowiskach (kenofit). W lasach może tworzyć zwarte odnowienia pochodzące z samosiewu[6].
Morfologia
- Pokrój
- Korona gęsta, zwarta, regularnie stożkowata. Samotnie rosnące drzewa zachowują gałęzie do samej ziemi.
- Pień
- Prosty, osiąga wysokość 60-65 m (w Polsce w uprawie dorasta do 30-35 m). Gałęzie ułożone wachlarzowato, poziomo. Kora głęboko bruzdkowana, o ciemnym, czerwonobrunatnym zabarwieniu, łuszczy się płatami.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Thuja_plicata_shoot.jpg/160px-Thuja_plicata_shoot.jpg)
- Liście
- Łuskowate, spłaszczone, ostro zakończone, jajowate, z wierzchu ciemnozielone, błyszczące, od spodu sinawe, z białawymi woskowymi plamkami.
- Kwiaty
- Drzewo jednopienne. Kwiaty męskie małe, owalne, żółte, wyrastają na końcach pędów. Kwiaty żeńskie o zielonkawym zabarwieniu, niepozorne.
- Szyszki
- O długości do 1,8 cm, lekko zwisające, złożone z 8-12 skórzastych łusek różnej długości. Łuski dojrzałej szyszki rozchylają się szeroko.
Biologia i ekologia
- Biotop
- Najlepiej rośnie w klimacie oceanicznym wybrzeża Oceanu Spokojnego, z zimami bez silnych mrozów i łagodnymi, wilgotnymi latami. Na północnych krańcach obszaru występowania porasta niższe partie gór, na południu zbocza do wysokości 1800 m n.p.m. Tworzy lasy mieszane wraz z jodłą, osiką, klonem i jesionem.
- Roślina trująca
- Liście żywotnika olbrzymiego są trujące.
- Drewno
- Lekkie, jasne o czerwonawym zabarwieniu, pachnące, trwałe i łatwe w obróbce.
Zastosowanie
- Drzewo ozdobne – sprowadzone do Europy w połowie XIX wieku. W Polsce sadzony w celach dekoracyjnych.
- Żywotnik olbrzymi odgrywa istotną rolę w gospodarce leśnej Ameryki Północnej. Wysoko cenione drewno stosowane było przez Indian do wyrobu kanu, na słupy totemowe. Wykorzystywane jest także w tokarstwie i snycerstwie[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/QuinaultLakeCedar_7274c.jpg/160px-QuinaultLakeCedar_7274c.jpg)
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ Thuja plicata. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-05-16].
- ↑ Thuja plicata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1058. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
- Britannica: plant/canoe-cedar, plant/red-cedar, plant/Western-red-cedar
- SNL: kjempetuja
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 2424
- EoL: 1034889
- Flora of China: 200005457
- Flora of North America: 200005457
- GBIF: 2684171
- identyfikator iNaturalist: 48252
- IPNI: 60443333-2
- ITIS: 18044
- NCBI: 3316
- Plant Finder: 279606
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2433061
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:60443333-2
- Tela Botanica: 68033
- identyfikator Tropicos: 9400235
- USDA PLANTS: THPL
- CoL: 56NTV